Qarabaş qağayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Ichthyaetus melanocephalus səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
?Qarabaş qağayı
Larus melanocephalus aka Mediterranean Gull rare guest in Sweden2.jpg
Larus melanocephalus aka Mediterranean Gull rare guest in Sweden.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Yarımtip:Onurğalılar
Sinif:Quşlar
Yarımsinif:Yenidamaqlılar
Dəstə:Çovdarçıkimilər
Fəsilə:Qağayılar
Cins:Ichthyaetus
Növ: Qarabaş qağayı
Elmi adı
Ichthyaetus melanocephalus (Temminck, 1820
Sinonimlər
Larus melanocephalus
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı

Qarabaş qağayı (lat. Larus melanocephalus) — Qağayılar fəsiləsinə aid quş növü.

Statusu[redaktə | əsas redaktə]

Nadirdir.

Kateqoriyası[redaktə | əsas redaktə]

(EN). Təhlükə altındadır.

Genefond əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda cinsin 8 növün-dən biridir.

Qısa təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Başı və boynunun yuxarı hissəsi parlaq qara, qanadlarının ucu ağdır. Dimdiyi iri və qırmızıdır, amma qara zolağı var [1, 6].

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Avropa və Asiyada yayılıb, qışlamaq üçün Aralıq dənizinə qədər miqrasiya edir [7]. Azərbaycanda Bakı arxipelaqında nəsil verir [2, 6]. Miqrant populyasiyası Xəzər dənizi sahilində və daxili su hövzələrində müşahidə olunur [2].

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Bitki örtüyündən məhrum olan kiçik adada nəsil verir [2]. Yem üçün materikə uçur [5]. Əsasən miqrasiya dövründə olur, kiçik bir populyasiyası Bakı arxipelaqının Babur-Qutan adasında nəsil verir. May ayında gəlir. Adada yosundan suya yaxın yuva tikir, içəri¬si¬nə lələk döşəyir, 2-3 açıq rəngli (ağımtıl-boz) yumurta verir, 27-28 gün kürt yatır, iyun ayının ikinci yarısında körpə ba¬la¬ları olur, avqustda isə pərvaz balaları müşahidə edilir. Adanın və dənizin sahilindən xırda balıq ovlayır, lakin çox vaxt materikə uçub həşərat və başqa onurğasızları, bəzən də siçanabənzər gəmiriciləri ovlayır [2, 4, 7].

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

1980-ci illərə qədər Azərbaycanda nəsil verməsi məlum olmayıb. 1982-ci ildə Q.T. Mustafayev Bakı arxipe-laqının Babur-Qutan adasında nəsil verməsini öyrənib və öz diplomçu tələbəsi Yaşar Hüseynovun diplom işi əsərinə daxil etdirib. Sonrakı sayı 04. 01. 1998-ci ildə Samur çayının deltasında 49 fərd (Mustafayevin şifahi gündəliyi), 13. 05. 1989-cu ildə Bakı arxipelaqının Qutan adasında 28 cüt (reproduktiv) [8], 13. 04. 1990-cı ildə Kiçik Qızılqaz gölündə (Şirvan Milli Parkı) 1 [9] fərd olub. 2002-ci ildə Azərbaycanda 350 [3,6], 2009-cu ildə isə 140 fərd qarabaş qağayı qeyd olunub (Mustafayev, 2009, Şəxsi gündəliyi).

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Adaların yaxınlığında icazəli ovçuluq edilməsi, qağayıların yumurtasından ərzaq kimi istifadə olunması, səs-küyün çoxalması.

Əhali üçün əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Elmi və estetik əhəmiyyəti var. Əsas yemi çəyirtkə və siçandır.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Ovlanması və yumurtasının yığılması qadağandır. Faydalı fauna sta-tusu ilə qorunur. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Şirvan, Abşeron, Ağgöl Milli Parkları və su-bataqlıq ərazilərində olan yasaqlıqlar əsas biotopudur. Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarına və AEWA sazişinə daxil edilib.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Bakı və Abşeron arxipelaqlarının Dövlət Təbiət Yasaqlığı statusu ilə qorunması çox faydalı olar [6].

Məlumat mənbələri[redaktə | əsas redaktə]

1. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. Bakı, BDU, 2004, s. 7-32;
2. Mustafayev Q.T., Məmmədov A.T. Azərbaycanın kolonial quşları. Bakı, “Nasir”, 2006, s. 62;
3. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Lənkəran-Talış bölgəsində nadir və nəsli kəsilmək qorxusu olan quşlar // Zoologiya İnstitutunun əsərlər toplusu (Musayev-85). Bakı, “Elm”, 2006, s. 80-82;
4. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. və b. Quşlar sinfi-Aves // Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild. Onurğalılar. Bakı, “Elm”, 2004, s. 281-282;
5. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Təbiətdə quşların yemlənmə qaydalarına görə yaranan qrupları // XXI əsrdə “Biologiyanın aktual problemləri” mövzusunda Respublika elmi konf. mat-rı., Bakı, BDU, 2010, s. 126-132;
6. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, “Çaşıoğlu”, 2005, s. 206;
7. Дементьев Г.П., Гладков Н.А. (ред.). Птицы Советского Союза. М.Л., “Советская наука”, 1951, том III, с. 524-528.
8. Патрикеев М.В. Первая гнездовая находка черноголовой чайки на Каспийском море (Азербайджан) // Редкие, малочисленные и малоизученные птицы Северного Кавкааза. Материалы научно-прак. кон. ции. Ставрополь, 1990, с. 76-77;
9. Патрикеев М.В. К весеннее-летней авиафауне юго-восточной Ширвани и сопредельных территорий // Фауна, население и экология птиц Северного Кавказа. Мат. начно-практической конференции. Ставрополь, 1991, с. 34-40.
10. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Quşların qorunması (monoqrafiya). Bakı, "Elm", 2012, 255 s.