Jiyutaido

Jiyutaido — sərbəst döyüş texnikaları ilə fəlsəfi və psixoloji hazırlığı birləşdirən döyüş idman növüdür. Adı “sərbəst döyüş növlərinin yolu” mənasını verir və “sərbəst idman növü” kimi də izah olunur.^[1]

Ümumi məlumat

Sahə	Məlumat
Adı	Jiyutaido
Fokus	Strikes, Grappling, Mediation
Sərtlik / Yumşaqlıq	Soft / Hard
Ölkə	Azərbaycan
Yaradan	Teyub Ağayaroğlu Əzizov
Yaranma tarixi	2008

Jiyutaido idman növü 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində Teyub Ağayaroğlu Əzizov tərəfindən yaradılmışdır. 2010-cu ildən etibarən bu idman növü üzrə beynəlxalq seminarlar və yarışlar keçirilməyə başlanmışdır. Jiyutaido-nun yaradılmasında əsas məqsəd sağlam həyat tərzinin təşviqi, gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı, xalqlar arasında dostluğun möhkəmləndirilməsi olmuşdur.^[2]^[3]^[4]

Qurucu

Banisi: Teyub Ağayaroğlu Əzizov Doğum tarixi: 9 yanvar 1971 Doğum yeri: Hacıqabul, Azərbaycan

Teyub Əzizov 1985-ci ildən etibarən peşəkar idman fəaliyyəti ilə məşğuldur. Uzun illər Kyokuşinkay karate ilə məşğul olmuş, Sosay Masutatsu Oyamanın davamçısı kimi tanınmışdır. O, Azərbaycan Kyokuşinkay Karate və Jiyutaido Federasiyasının, eləcə də Beynəlxalq Kyokuşinkay Karate Federasiyasının prezidentidir. 9-cu dan qara kəmər və 10-cu dan qırmızı kəmər ustasıdır. 2008-ci ildə Jiyutaido idman növünü yaratmışdır.^[5]^[6]^[7]

Fəlsəfə və prinsiplər

Jiyutaido — fiziki, ruhi və əqli hazırlığı birləşdirən döyüş sənəti və idman növüdür. Bu idman növünün əsas məqsədi insanın özünü tanıması və təbiətlə harmoniyada yaşamasıdır. Ciyutaido idmançıları meditasiya və daxili enerjilərdən istifadə etməyi öyrənirlər. Yaradıcısı Böyük Ustad Teyub Əzizovdur. O, Ciyutaido-nun zorakılıq üçün öyrədilməməli olduğunu vurğulamışdır. Məqsəd yalnız özünü, ailəni, dostları və zəifləri qorumaqdır. İdmançılar məşqdən əvvəl and içərək öyrəndikləri elmdən zorakılıq üçün istifadə etməyəcəklərinə söz verirlər. Ciyutaido dini inanclardan asılı deyil və bütün dinlərə uyğundur. Ciyutaido texnika və kata əsaslarını əhatə edir. İnsan öz daxili və xarici gücünü cəmləşdirərək lazım olan anda istifadə etməyi öyrənir. Meditasiya bədənin sakitləşməsinə və enerjinin idarə olunmasına xidmət edir. Dzen fəlsəfəsi Ciyutaido-nun təməlini təşkil edir. Bu fəlsəfə insana reallığı qəbul etməyi öyrədir. Ciyutaido ilə məşğul olanlar təbiətin qanunlarına uyğun hərəkət etməyi öyrənirlər. İnsan fiziki, əqli və ruhi harmoniyanı birləşdirərək özünü təkmilləşdirir. Yumşaqlıq və zəif görünüş düşməni çaşdırır, cəldlik və ağıllı davranış üstünlük təmin edir. Ciyutaido insana üçüncü gözün açılmasına və beş hissiyyatın həssaslığının inkişafına kömək edir. Dzazen, Koan və Sanzen vasitəsilə tələbələr öz elmlərini genişləndirirlər. Bu idman növü zorakılıq üçün deyil, həyat və mənəviyyat üçün öyrədilir. İnsan təbiətlə harmoniyada olduqda həm ruhi, həm fiziki inkişaf əldə edir. Kosmik enerji bədənin və ruhun təmizlənməsində istifadə olunur. Ciyutaido təcrübəsi insanın həyatına balans və mərdlik gətirir. İdmançı öz daxili gücünü idarə etməyi öyrənir və real vəziyyətlərdə düzgün qərar verməyə qadir olur. Bu idman növü insanın şəxsi inkişafına və həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.^[8]^[9]

Jiyutaido üzrə S, T və K Versiyaları – Rəsmi Qaydalar

S Versiyası (Texniki–Güləş Yönümlü Format)

1. Geyim və qoruyucu ləvazimatlar

Bütün yaş kateqoriyaları üçün məcburidir:

Beşbarmaq əlcək
Ayaqlıq (foot protector)
Qoruyucu bandaj

2. Döyüş qaydaları və texnikalar

Başa yumruq və təpik zərbələri qadağandır
Döyüşün ilk 30 saniyəsi yalnız ayaqüstü (stand-up) formada aparılır
İlk 30 saniyədən sonra döyüş güləş mərhələsinə keçir

Güləş zamanı:

Bütün növ sındırıcı (kilidlər)
Bütün növ boğucu fəndlər icazəlidir

3. Ümumi xarakteristika

Bu versiya daha çox texniki nəzarət, keçidlər və güləş bacarıqlarının qiymətləndirilməsinə yönəlib.

T Versiyası (Sərbəst Keçidli Kombinə Format)

1. Geyim və qoruyucu ləvazimatlar

Bütün yaş kateqoriyaları üçün məcburidir:

Üzü tam örtən (şüşəli) qoruyucu kaska
Beşbarmaq əlcək
Ayaqlıq
Qoruyucu bandaj

2. Döyüş qaydaları və texnikalar

Başa düz və yandan yumruq zərbələri icazəlidir
Döyüşçülər:
İstənilən anda ayaqüstü döyüşə (striking)
İstənilən anda güləşə (grappling) keçid edə bilərlər
Döyüşün əvvəlindən etibarən tam sərbəst seçim hüququ mövcuddur

3. Ümumi xarakteristika

Bu versiya striking və grappling elementlərinin sərbəst kombinasiyasına, döyüşçünün taktiki qərarvermə qabiliyyətinə əsaslanır.^[10]^[11]

K Versiyası (Full Contact – Zərbə Yönümlü Format)

1. Geyim və qoruyucu ləvazimatlar

Bütün yaş kateqoriyaları üçün məcburidir:

Üzü tam örtən (şüşəli) qoruyucu kaska
Boks / kikboks əlcəkləri
Ayaqlıq
Qoruyucu bandaj
Qoruyucu ağızlıq

2. Döyüş qaydaları və texnikalar

Döyüş sistemi Kyokushin Karate qaydalarına uyğun qurulur
Güclü kontaktlı zərbələrə icazə verilir
Güləş elementləri tam qadağandır

Yaş üzrə məhdudiyyətlər:

15 yaşa qədər başa yandan yumruq zərbəsi qadağandır
15 yaşdan sonra başa yandan yumruq zərbəsi icazəlidir

Raund Sistemi:

15 yaşa qədər:

Döyüş: 2 raund (qalib müəyyən olunana qədər)
I raund: 1 dəqiqə 30 saniyə
II raund: 1 dəqiqə
Fasilə: 1 dəqiqə

15 yaşdan sonra:

Döyüş: 2 raund (qalib müəyyən olunana qədər)
I raund: 2 dəqiqə
II raund: 1 dəqiqə 30 saniyə
Fasilə: 1 dəqiqə 30 saniyə

Xal Sistemi

Jiyutaido döyüşlərində aşağıdakı xal kateqoriyaları tətbiq olunur:

İchi (1 xal)

Yüngül və nəzarətli texniki üstünlüklər zamanı verilir
Kiçik effektiv hücum və ya aktivlik göstəricisidir

Yuka (3 xal)

Texnikanın tam və düzgün icrası zamanı verilir
Estetik və texniki cəhətdən düzgün fəndlərə tətbiq olunur

Qoka (5 xal)

Güclü və təsirli texnika nəticəsində:
Rəqibin sarsılması
Kilidə və ya nəzarətə alınması hallarında verilir

Wazari (7 xal)

Rəqibə aşkar zərər və ya ciddi sarsıntı yetirildikdə verilir
Rəqibin zədələndiyini açıq şəkildə bildirməsi və ya göstərməsi halında tətbiq olunur

Yekun Qeyd

Bu qaydalar Jiyutaido döyüşlərinin müxtəlif səviyyə və istiqamətlərdə keçirilməsini təmin edən üç əsas versiyanı (S, T, K) əhatə edir və hər biri fərqli texniki və taktiki yanaşmanı təmsil edir.^[12]^[13] ^[14]

Dərəcə və kəmər sistemi

Ciyutaido-da kəmərlər tələbənin inkişaf səviyyəsini və daxili enerjisini göstərir:

8Q – Ağ kəmər: Təmiz vərəqə bənzəyir; tələbə yeni başlanğıc və aydınlıq mərhələsindədir. 7Q – Göy kəmər: Tələbə artıq Ciyutaido-nun müəyyən bir hissəsini dərk edib, kiçik elm mənbəyi yaratmağa başlayır. 6Q – Sarı kəmər: Yeni enerjilər aktivləşir, tələbə özünə inam qazanır və irəliyə can atır. 5Q – Yaşıl kəmər: Təbiət kimi enerji alır; texnika və biliklərini inkişaf etdirir. 4Q – Qəhvəyi kəmər: Tələbə texnika üzərində işləyir, biliyini yarışlarda sınayır. 3Q – Qəhvəyi kəmər qara xətt: Gücünü artırmaq üçün fəlsəfə, psixoloji hazırlıq və tibbi biliklərə diqqət edir. 2Q – Qara kəmər: Müdriklik və təcrübə ilə dolu mərhələ; fiziki və elmi tərəfdən inkişaf edir. 1Q – Qara kəmər qırmızı xətt: Keçmiş məşqlərə baxaraq, müdriklik və əzmkarlıq nəticələrini dərk edir. 1dan – Qırmızı kəmər: Ustad səviyyəsi; tələbə ağ kəmərdən qırmızı kəmərə qədər keçdiyi yolu tamamlayır, öz bilik və bacarıqlarını başa çatdırır.

Dərəcə	Kəmər
1. dərəcə	Ağ kəmər
2. dərəcə	Göy kəmər
3. dərəcə	Sarı kəmər
4. dərəcə	Yaşıl kəmər
5. dərəcə	Qəhvəyi kəmər
6. dərəcə	Qəhvəyi (Qara xətt) kəmər
7. dərəcə	Qara kəmər
8. dərəcə	Qara (Qırmızı xətt) kəmər

Dan	Ad
1. Dan	"Senpai"
2. Dan	"Senpai"
3. Dan	"Sensei"
4. Dan	"Sensei"
5. Dan	"Shihan"
6. Dan	"Shihan"
7. Dan	"Shihanrengi"
8. Dan	"Rengishihan"
9. Dan	"Kancho"
10. Dan	"Sosai"

Federasiya və təşkilatlanma

Jiyutaido beynəlxalq səviyyədə Beynəlxalq Jiyutaido Federasiyası tərəfindən təmsil olunur və bir sıra beynəlxalq idman təşkilatları ilə əməkdaşlıq edir.^[15]^[16]^[17]

Beynəlxalq fəaliyyət

Jiyutaido idman növü 2009–2026-cı illər ərzində 80-dən çox beynəlxalq seminar və çoxsaylı beynəlxalq yarışlarla təmsil olunmuşdur.^[18]

Bu çərçivədə müxtəlif qitələrdə dünya və kontinental səviyyəli turnirlər keçirilmişdir.^[19]

Dünya çempionatları

İl	Ölkə	Şəhər
2009	Azərbaycan	Bakı
2013	Azərbaycan	Bakı
2015	Azərbaycan	Bakı
2018	Azərbaycan	Bakı
2022	Türkiyə	İstanbul

^[20]

Dünya kubokları

İl	Ölkə	Şəhər
2011	Türkiyə	İstanbul
2014	Ukrayna	Kiyev
2017	Türkiyə	İstanbul
2019	Azərbaycan	Bakı

^[21]

Avropa çempionatları

İl	Ölkə	Şəhər
2010	Türkiyə	İstanbul
2014	Gürcüstan	Kutaisi
2016	Türkiyə	İstanbul
2019	Moldova	Kişinev
2023	Rumıniya	Buxarest

^[22]

Afrika kubokları

İl	Ölkə	Şəhər
2017	Kamerun	Yaounde
2019	Konqo Demokratik Respublikası	Kinşasa
2022	Tunis	Tunis
2024	Cənubi Afrika Respublikası	Keyptaun

Panamerika kuboku

İl	Ölkə	Şəhər
2025	Meksika	Mexiko

Asiya çempionatları

İl	Ölkə	Şəhər
2016	İraq	Bağdad
2017	İran	Astara
2019	Pakistan	İslamabad
2023	İran	Tehran
2025	İraq	Bağdad

^[23]

Xarici keçidlər

https://www.jiyutaido.com/

https://www.instagram.com/jiyutaido_official

https://www.threads.com/@jiyutaido_official

https://www.tiktok.com/@aze_jiyutaido_federation

https://www.facebook.com

https://x.com/jiyuitaido

İstinadlar

Kateqoriyalar

[1] ttps://www.azernews.az/sports/197236.html

[2] ttps://www.mys.gov.az/az/xeberler/kyokusinkaykan-ve-ciyutaido-idman-novu-uzre-rayon-birinciliyi-kecirilmisdir

[3] ttps://den.az/idman/33197-ciyutaido-idman-novu-uzre-seminar-ve-kemer-imtahani-ugurla-kecirildi-gencler-arasinda-milli-ruh-ve-vetenperverlik-mesaji-verildi-fotolar.html

[4] ttps://bakimektebleri.edu.az/thl/az/news/read/104476

[5] ttps://azertag.az/xeber/kyokusinkaykan_karate_ve_ciyutaido_uzre_dunya_chempionatlarinda_ugurla_chixis_eden_azerbaycan_millisi_vetene_qayidib_video-2217989

[6] ttps://video.azertag.az/video/148334

[7] ttps://video.azertag.az/video/74595

[8] ttps://www.old.muallim.edu.az/news.php?id=9290

[9] ttps://bizim.media/az/idman/85291

[10] ttps://www.old.muallim.edu.az/news.php?id=9290

[11] ttps://bizim.media/az/idman/85291

[12] ttps://www.kihapp.com/categories/2784372

[13] ttps://www.kihapp.com/categories/2784380

[14] ttps://www.mektebgushesi.az/2020/01/10/m%C9%99kt%C9%99bli-idmancilardan-novb%C9%99ti-ugur-fotolar/

[15] ttps://www.icsspe.org/content/members-headquarters

[16] ttps://www.icsspe.org/expert-directory/i

[17] ttps://www.fairplayinternational.org/cifp-members-ordinary-members

[18] "Ciyutaido üzrə seminar və kəmər imtahanı" (az.). den.az.

[19] "Azərbaycan millisi dünya çempionatlarından qayıdıb" (az.). AZƏRTAC.

[20] "FHN əməkdaşı dünya çempionu olub" (az.). AZƏRTAC.

[21] "Rusiya Ciyutaido Kuboku keçirildi" (rus). 73online.

[22] "Beynəlxalq Ciyutaido tədbiri" (rus). Dağıstan İdman Nazirliyi.

[23] "Ciyutaido üzrə beynəlxalq yarış" (rus). MK Kavkaz.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]