Jofiya Torma
| Jofiya Torma | |
|---|---|
 | |
| Doğum tarixi | 27 sentyabr 1832[1] |
| Vəfat tarixi | 14 noyabr 1899[2] (67 yaşında) |
| Fəaliyyəti | antropoloq, paleontoloq, arxeoloq, tarixçi, prehistorian[d], etnoloq |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Jofiya Torma (mac. Zsófia Torma; 27 sentyabr 1832[1] – 14 noyabr 1899[2]) — macar arxeoloqu və paleontoloqu. O, Macarıstan və Transilvaniya ərazisində aparılmış ilk sistemli arxeoloji qazıntıların iştirakçılarından biri olmuş və xüsusilə Neolit dövrü tədqiqatları ilə tanınmışdır. Jofiya Torma Avropada peşəkar fəaliyyət göstərən ilk qadın arxeoloqlardan biri hesab olunur.[3]
Həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Jofiya Torma 1832-ci ildə Avstriya imperiyasının tərkibində olan Kolojvar şəhərində zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. Onun qardaşı Karoy Torma də arxeoloq idi və Jofiyanın elmə marağının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.
XIX əsrdə qadınların universitet təhsili və elmi fəaliyyət imkanları məhdud olduğuna görə Torma əsasən müstəqil şəkildə tədqiqat aparmışdır. O, xüsusilə Transilvaniya ərazisində qədim yaşayış məskənləri və arxeoloji tapıntılar üzərində çalışırdı.[4][5]
Elmi fəaliyyəti
[redaktə | vikimətni redaktə et]Jofiya Torma ən çox Turdaş mədəniyyəti ilə bağlı araşdırmaları ilə məşhurlaşmışdır. O, Mureş çayı yaxınlığında yerləşən Turdaş yaşayış yerində qazıntılar apararaq minlərlə qədim artefakt aşkar etmişdir. Tapıntılar arasında keramika nümunələri, daş alətlər və müxtəlif işarələrlə bəzədilmiş əşyalar var idi.[6]
Torma bu işarələrin qədim yazı forması ola biləcəyini irəli sürmüşdü. Onun fikirləri dövrün bəzi alimləri tərəfindən skeptik qarşılanmış olsa da, sonradan Vinça mədəniyyəti və Balkan neolit işarələri ilə bağlı tədqiqatlarda əhəmiyyətli hesab edilmişdir.
O, həmçinin Neolit dövrü və erkən Avropa mədəniyyətləri arasında əlaqələri araşdırmış, Mesopotamiya və Balkan sivilizasiyaları arasında mümkün paralellər haqqında nəzəriyyələr irəli sürmüşdür.[7]
İrsi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Jofiya Torma qadınların elmdə iştirakının məhdud olduğu bir dövrdə mühüm arxeoloji tədqiqatlar aparmış alimlərdən biri kimi qiymətləndirilir. O, Macarıstan və Rumıniya arxeologiyasının inkişafında önəmli rol oynamışdır.
Onun topladığı materialların böyük hissəsi sonradan muzey kolleksiyalarına daxil edilmişdir. Müasir tədqiqatçılar Tormanı Avropa prehistorik arxeologiyasının öncüllərindən biri hesab edirlər.[8]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 Catalog of the German National Library (alm.).
- 1 2 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- ↑ Gizella, Edit Novák. "She is the first archaeologist in the world to be of Hungarian descent". 2016. 18 aprel 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 aprel 2022.
- ↑ "The Dispilio Tablet- Revising the Origins and Development of Writing". Nicholas C. Rossis (ingilis). 10 noyabr 2020. İstifadə tarixi: 28 aprel 2022.
- ↑ Coltofean, Laura. "Coltofean, L. 2014. Unveiling Zsófia Torma. The Diary of a Woman, an Archaeologist and a Visionary". Marler, Joan (ed.), Fifty Years of Tărtăria Excavations. Festschrift in Honor of Gheorghe Lazarovici on the occasion of his 73rd Birthday, 2014. 1 yanvar 2014.
- ↑ Lozny, Ludomir R., redaktorComparative Archaeologies A Sociological View of the Science of the Past (1., neue Ausg.). New York, NY: Springer New York. 2011. 285, 305. ISBN 9781441982254.
- ↑ "Zsófia Torma". Pagina Municipiului Orăștie (rumın). Secui Adrian-Iulian. 25 may 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 may 2014.
- ↑ The life work of Zsófia Torma in the Kriza János Ethnographic Society Transylvanian Values Collection (mac.)
Xarici keçidlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Coltofean, Laura. 2017. Zsófia Torma: A pioneer of prehistoric archaeology in nineteenth-century Transylvania. In: Cs. Szabó, V. Rusu-Bolindeț, G. T. Rustoiu, M. Gligor (eds.): Adalbert Cserni and His Contemporaries. The Pioneers of Alba Iulia and Beyond. Mega Publishing House, Cluj-Napoca, 2017: 327-354.
- Coltofean, Laura. 2015. Object Photography in 19th Century Archaeology. The Photographs of Zsófia Torma's Archaeological Collection. Brukenthal. Acta musei X.1: 35-48.
- Coltofean, Laura. 2015. Importanța ediției a opta a Congrès international dꞌanthropologie et dꞌarchéologie préhistoriques în dezvoltarea arheologiei preistorice în Transilvania secolului al XIX-lea / The Importance of CIAAP 1876 in the Development of Prehistoric Archaeology in 19th Century Transylvania. In: ArheoVest, Nr. III / No. III: In Memoriam Florin Medeleț (1943-2005), Interdisciplinaritate în Arheologie [Interdisciplinarity in Archaeology], Timişoara, 28 noiembrie 2015 / 28 November 2015, Vol. 2: Metode Interdisciplinare și Istorie [Interdisciplinary Methods and History]: 1035-1055. ISBN 978-963-315-264-5
- Coltofean, Laura. 2014. Unveiling Zsófia Torma. The Diary of a Woman, an Archaeologist and a Visionary. In: Marler, Joan (ed.), Fifty Years of Tărtăria Excavations. Festschrift in Honor of Gheorghe Lazarovici on the Occasion of His 73rd Birthday. Sebastopol: 258-273.
- Coltofean, Laura. 2012. When Passion is Stronger than Death… Zsófia Torma’s Reflections. Brukenthalia. Romanian Cultural History Review 2: 67-77.
Lüğətlər və ensiklopediyalar | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
