Kürd separatizmi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Kürd separatizmi — son zamanlar Yaxın ŞərqCənubi Qafqaz regionları üçün təhlükə mənbəyinə çevrilmiş fəaliyyət. PKK/KADEK lideri Öcalan 5 ölkənin ərazilərini özündə birləşdirən "konfederasiya" qurmaq istədiyini bildirib. "Konfederasiya"nın tərkibinə Azərbaycanın 4 rayonu da daxildir [1]

Yaxın Şərq regionunda, xüsusilə, Türkiyə, İraq, Suriya, İranAzərbaycanda kürd faktorunun xeyli aktivləşdiyi və terrorist separatizmlə müşahidə olunan bu aktivliyin bölgə üçün ciddi təhlükəyə çevrildiyi müşahidə edilir[2].

Konkret faktlar[redaktə | əsas redaktə]

Qafqaz dağlarında kürd süvariləri, 1915

ABŞ-ın işğalından sonra kürdlər İraqın yeni dövlət quruluşunun təşkilində əsas xalq kimi iştirak edir (ölkə əhalisi kürd, şiə və sünni kimi üç qrupa bölünüb), icra strukturu və parlamentdə təmsil olunurlar. Paralel olaraq Türkiyədə PKK terror təşkilatının qanlı əməliyyatlarının sayı artıb və bu addımlar Türkiyədə 2009-cu ilin 11 dekabrına qədər leqal şəkildə fəaliyyət göstərmiş və həmin tarixdə Türkiyə Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı ilə qapadılmış Demokratik Toplum Partiyası, eləcə də qeyri-hökumət təşkilatları, eyni zamanda media yolu ilə tamamlanır. Suriya ilə bağlı ABŞ administrasiyasının mövqeyinin kəskinləşməsi fonunda Suriyaya qarşı kürd faktorundan istifadə ediləcəyinə dair planlar hazırlandığı bildirilir və 1,5 milyon kürdün yaşadığı həmin ərəb ölkəsində fəaliyyət göstərən "Yekiti" təşkilatının imkanlarından istifadə edilməsini nəzərdə tutan layihələrin mövcudluğu istisna edilmir. İranla bağlı Ağ Evin gələcək planlarında da bu ölkədə yaşayan kürd etnosunun adı gündəmə gətirilir.

Nəhayət, Azərbaycanda kürd probleminin, özü də PKK-ya bağlı separatçı qüvvə şəklində dövlət idarəçiliyində belə özünə yer tapması sirr deyil. Kremlin himayəsindən yəhudi marağına bəllidir ki, regionda kürd kartıdan ilk əvvəl keçmiş SSRİ-nin xüsusi xidmət orqanları fəal şəkildə istifadə edib, kürd qruplaşmalarının ideoloji baxımdan sol plaftorma əsasında təşkilatlanması istiqamətində məqsədyönlü işlər görüb. Bu özünü həm Türkiyə ərazisində PKK-nın formalaşdırılması və yönləndirilməsi, həm də İraqın şimalında 1961-ci ilin sentyabrında Məsud Bərzaninin atası Mustafanın rəhbərliyi altında başlanmış silahlı hərəkatın dəstəklənməsində göstərib.

ABŞ-ın kürd faktoru[redaktə | əsas redaktə]

Hazırda isə kürd etnosunun əsas dayağı Ağ Ev sayılır. ABŞ-ın kürd faktoruna müraciət etməsinin əsas səbəbi Yaxın Şərqdə strateji müttəfiq saydığı İsrailin maraqlarının təmin olunmasıdır. Belə ki, İsraillə müharibə vəziyyətində olan Suriyada, İraqda, eləcə də İranda kürdlərin varlığı ortaq düşmənə qarşı müttəfiqlik ilişkilərinə yol açıb. Türk mətbuatının son dövrlərdə açıqladığı bir məlumata görə, hələ Ədalət Partiyası iqtidarı dövründə ABŞ Türkiyə rəhbərliyinə qonşu dövlətlərdə kürdlərin yaşadığı əraziləri əhatə etməklə (Türkiyənin şərq əyalətləri, İraqın və İranın Şimalı, Suriyanın bir hissəsi və Azərbaycanın işğal olunmuş üç rayonu daxildir) Türkiyə tərkibində bir federasiya yaratmağı təklif edib.

2001-ci il sentyabrın 11-də Nyu-Yorkda baş verən terror hadisəsindən sonra ABŞ-ın Yaxın Şərq siyasətində köklü dəyişikliklər meydana çıxdı. Genişləndirilmiş Böyük Yaxın Şərq Layihəsi şəklində konseptual bir yanaşma ortaya qoyuldu. Bildirildiyinə görə, layihədə Şimali Afrikadan tutmuş İndoneziya və Mərkəzi Asiyaya qədər ərazidə rejimlərin xarakterini dəyişdirmək, bu regionda müttəfiqlik baxışlarına yenidən baxmaq, yeni müttəfiqlik əlaqələri yaratmaq nəzərdə tutulur. Bu kontekstdə ABŞ-ın kürdlərlə əlaqələrinin də müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyi, İsrailin də xüsusən Şimali İraqdakı administrasiya ilə əlaqələri hərtərəfli inkişaf etdirdiyi müşahidə olunur. Hələ 1991-ci ildə İsraildə dərc olunmuş "İraq üçün "Marşall planı" və İsrail iqtisadiyyatı" məqaləsində belə bir fikir irəli sürülürdü ki, Amerika yaxın dövrlərdə İraqa hücum etsə, İsrailin iqtisadiyyatında köklü dəyişikliklər meydana çıxacaq. Hələ həmin dövrdə İraqın üç hissəyə bölünməsinin zəruriliyi vurğulanır, bu zaman ölkənin ayrı-ayrı hissələrinin yeni infrastrukturunun təşkil olunması, eləcə də əsasən amerikalılardan ibarət 70 minədək əsgərin ölkənin təhlükəsizliyini təmin etməyə cəlb olunması təklifi səslənirdi[2].

İranda vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

2003-cü ildən sonra yaranmış vəziyyət İran rejiminin öz ərazisində yaşayan kürdlərlə münasibətlərdə də fərqli taktika yeritməyə sövq edir. Əvvəllər rəsmi Tehran Cənubi Azərbaycanın qərb ərazilərində kürdlərlə Azərbaycan türkləri arasında münasibətləri nəzarətdə saxlamaq üçün kürdlərə kart-blanş verməyi üstün tuturdusa, sonrakı mərhələdə bu xətdə bir qədər ehtiyatlılıq görsənir. Xüsusilə terrorçu PKK təşkilatının İran qolu kimi qələmə verilən "PJAK"ın adının bir sıra təxribat aksiyalarının səbəbkarı kimi hallandırılması fonunda İran rejiminin Türkiyə ilə əməkdaşlıq görüntüsü yaratmağa çalışdığı müşahidə edilir. Bu əlaqələr istər hökumət başçıları, istərsə milli təhlükəsizlik şuraları və müvafiq dövlət strukturları səviyyəsində davam etdirilsə də, Tehranın hər hansı səmərəli nəticələr təqdim etdiyi məlum deyil.

2006-cı ildə Güney Azərbaycanın Maku şəhərində Abdulla Öcalanın ad günü münasibətilə kürdlərin Azərbaycan türklərinə yönəlmiş təhdidlə dolu vərəqələrin yayılmasında da Tehranın maraqlı olduğu bir sıra müşahidəçilər tərəfindən vurğulanır. İranın PKK ilə əməkdaşlıq etməsi, həmin terror qurumunun şimal-qərb ərazilərdə, İraqla sərhəddə bazalarının, hətta xəstəxanalarının olduğuna dair məlumatlar Güney Azərbaycan fəallarının elektron KİV-ində dəfələrlə təfsilatı ilə açıqlanıb.

Türkiyədə vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

Türkiyədə kürd separatizminə və PKK-ya qarşı nümayiş

TürkiyəAzərbaycan siyasətində kürd separatizmi. Uzun müddət Türkiyə üçün problemlər yaradan kürd separatizmi hazırki dönəmdə yeni bir mərhələni yaşamaqdadır. Belə ki, Türkiyədə fəaliyyət göstərən Demokratik Toplum partiyasını tam şəkildə kürd separatizminin leqal forması hesab etmək olar. PKK-ilə münasibətlərin gərgin dönəmində açıqdan-açığa terrorizmi dəstəkləyən, hətta sərbəst şəkildə PKK bazalarına gedib gələn DTP liderlərinin böyük əksəriyyəti bir zamanlar əllərinə silah götürərək terorçu kimi fəaliyyət göstəriblər. Düzdür DTP-nin siyasi düzəndə yer alması Ankaranın özünü Avropaya Milli azlıqlara hörmətlə yanaşan və dinc kürd etnosuna qarşı qərəzçilik etmədiyini göstərməsi ilə bağlıdır. Amma son reallıqlar da onu göstərdi ki, bu yanaşma nəticə etibarı ilə kürd separatizminin leqal formada Türkiyə siyasətində söz sahibinə çevrilməsinə gətirib çıxarır.

Azərbaycanda vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

Kremlin kürd layihəsi Qafqazda Azərbaycan SSRErmənistan SSR-nin əraziləri hesabına "Qırmızı Kürdüstan" adlı müstəqil sovet respublikasının formalaşdırılmasına qədər qabağa getmişdi. Bütün bu əlaqələr 1998-ci il noyabrın 4-də Rusiya Dumasının Abdullah Öcalana siyasi sığınacaq verilməsi haqda qətnamə qəbul etməsilə özünün pik nöqtəsinə çatdı.

Eyni prosesin fərqli formasını Azərbaycanda da müşahidə etmək olar. Abdulla Öcalanın məhkəmə prosesində Azərbaycanı ciddi dayaqlarından biri kimi göstərməsi son illərin müstəqil araşdırmalar və siyasi gedişat zamanı boş söz olmadığı aydınlaşdı. Milli Məclisin PKK-nı terorçu təşkilat kimi tanımağa cəsarət etməməsi, PKK ideologiyasının bəzən açıq təbliğ olunması ("Diplomat" jurnalı və s.), Şimali İraqdan kütləvi şəkildə kürd ailələrinin ölkəyə köçürülməsi, Türkiyə vətəndaşı olan kürd mənşəli iş adamlarının böyük şirkətlərlə Bakıda oturuşması və digər bu kimi faktlar kürd separatizminin Azərbaycanda da özünə ciddi dayaqlar tapdıtından xəbər verir. Nəzərə alsaq ki, kürdlərin ilk dövlət ideyalarının utopik tarixi ərazisi-"Qırmızı Kürdüstan"da birbaşa Azərbaycanla bağlıdır onda ölkəmizin bu qüvvə üçün nə qədər ciddi bir obyekt olduğu aydınlaşar. Nəticə Baş verənlərin təhlili "kürd kartı" ilə bağlı çox ciddi səy və planların olduğunu göstərir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]