Kəbir

Kəbir
Kəbir
Doğum tarixi	1440[…] və ya 1398
Doğum yeri	Varanasi;
Vəfat tarixi	1518[…] (77–120 yaşında)
Vəfat yeri	Hindistan;
Dəfn yeri	Hindistan;
Fəaliyyəti	toxucu, şair, filosof, yazıçı
İstiqamət	bhakti, Sant Mat, Bhakti hərəkatı
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kəbir (hind. कबीर, urdu کبیر; 1440^[1]^[2]^[…] və ya 1398, Varanasi – 1518^[1]^[2]^[…]) — hindistanlı orta əsrlər mütəfəkkiri, filosof-mistiki, şair, qu və bhakti hərəkatının ən mühüm müqəddəslərindən biri.

Həyatı

Kəbirin həyatı haqqında dövrümüzə qədər gəlib çatmış yazılı sənədlər olduqca azdır, lakin onun ömür yolu çoxsaylı rəvayətlər və mənəvi xatirələrlə zəngindir. Rəvayətlərdən birinə görə, o, müsəlman toxucu (çulha) ailəsində böyümüşdür, digər bir fərziyyəyə görə isə onun anası hinduist brahman klanından olmuşdur. Kəbirin "konfessional mənşəyi" haqqında əfsanələr fərqli olsa da, bütün mənbələr onun peşəcə toxucu olduğu və Varanasi (müasir Benares) yaxınlığında yaşadığı mövzusunda həmrəydir.^[3]

Kəbir gənc yaşlarından etibarən mənəvi həqiqəti axtarmağa başlamışdır. O, insanların Allah qarşısında bərabərliyini təbliğ edən məşhur bhakti vaizi Ramanandanın şagirdi olmuşdur. Üsyankar mənəviyyatını məhz bu mühitdən əxz edən Kəbir ortodoks brahmanlar və müsəlman üləmaları tərəfindən kəskin təzyiqlərə məruz qalmışdır. Rəvayətə görə, müsəlman ruhaniləri tərəfindən dindən dönməkdə ittiham edilən Kəbir, sultanın əmri ilə filin ayaqları altına atılmış, lakin möcüzəvi şəkildə sağ qalmışdır.^[4]

Fəlsəfəsi

Kəbir fəlsəfədə panteizm (hər şeyin Allah olması) ideyasını müdafiə edərək Yaradanın bütün təbiətə və hər bir canlıya nüfuz etdiyini bildirirdi: "Mən "dünya mənim daxilimdədir" desəm, bu dünyaya hörmətsizlik olar. "Dünya məndən kənardadır" desəm, bu isə yalandır!".

Panteist yanaşmasından çıxış edərək Kəbir həm hinduizmin, həm də islamın formal məbəd və ayinçilik anlayışlarını, dindarlıq rituallarını rədd edirdi. Onun təlimi insanla Allah arasında hər hansı bir vasitəçiyə (ruhanilərə, brahmanlara və s.) ehtiyac duymurdu. Sufizmin də təsiri ilə Kəbir insan həyatının ali məqsədini ilahi varlıqla qovuşmaqda görürdü. Kəbirin dövrünün ortodoks qaydalarından uzaqlaşması onun yeganə xilas yolunu yalnız Allaha duyulan səmimi sevgidə (bhakti) görməsi ilə əlaqədar idi. O təbliğ edirdi ki, nə yüksək kastadan doğulmaq, nə keçmiş həyatın xidmətləri, nə teoloji biliklər, nə də zahidlik insana Allahı tapmağa kömək edə bilər.

Kəbirin XV əsr şəhər təbəqələrinin fərdi şüurunun inkişafını əks etdirən dini-fəlsəfi baxışları, orta əsrlərin feodal kasta quruluşuna zidd olan bəşəri bərabərlik ideyasını ehtiva edirdi. Onun "hər bir canlı müqəddəsdir" prinsipindən birbaşa bərabərlik ideyası doğurdu. Kəbirin insanların eyni materialdan yaradıldığı və bərabər qana sahib olduğu barədə fikirləri daha sonra siqxlərin mənəvi təliminə böyük təsir göstərmişdir.^[5]

Silki və dini fərqlilikləri qəbul etməyən Kəbir kasta sisteminə qarşı çıxış edir, hinduistləri və müsəlmanları mənəvi vəhdətə çağırırdı. O, hər iki dinin fanatik nümayəndələrini, hinduizmin bütpərəstlik meyillərini və islamın dözümsüz tərəflərini tənqid edir, din xadimlərini satirik dillə ifşa edirdi. Hazırda Hindistanda Kəbirin ideyalarını yaşadan və təqribən 9.5 milyon ardıcılı olan "Kəbirpanth" (Kəbir yolu) adlı mənəvi icma fəaliyyət göstərir.^[6]

Yaradıcılığı

Kəbirə minlərlə şeir, hikmətli söz və nəğmələr aid edilir. Ehtimala görə oxuyub-yazma bilməyən toxucu şair öz şeirlərini dəzgah arxasında işləyərkən bəstələyib oxuyardı. Kəbirin şeir irsi müxtəlif məcmuələrdə hifz edilib saxlanılmışdır. Onun poetik irsinin ən mötəbər hissəsi "Bicak" (Kəbirpanth icmasının əsas müqəddəs kitabı), həmçinin "Kəbir Qranthavali" və siqxlərin 1604-cü ildə tərtib edilmiş müqəddəs kitabı olan "Adi Qranth" (və ya Quru Qranth Sahib) mətnlərində yer alır.^[7]

Kəbirin şeirləri ənənəvi klassik saray poeziyası qəliblərinə sığmır; onlar şairin mənəvi inamının səmimiliyi, məişət reallıqları ilə zənginliyi və satirik müqayisələri ilə fərqlənir. Öz fəlsəfi baxışlarını sadə xalqa çatdırmaq üçün o, bilərəkdən rəsmi elita tərəfindən "müqəddəs" hesab edilən sanskrit dilini deyil, xalqın danışdığı yerli dialektləri seçmiş və sanskritpərəst panditlərin təkəbbürünü tənqid etmişdir.

Şair şeirlərində xalq folklorundan gələn birbaşa müraciət, nida və təzad vasitələrindən geniş istifadə edirdi. Onun iti, səmimi, bəzən isə kəskin dili fəlsəfi fikrin dərinliyini sadə şəkildə kütləyə ötürə bilirdi. Bu gün də Şimali Hindistanın xalq yaddaşında Kəbirin nəğmələri və hikmətli sözləri geniş şəkildə yaşamaqdadır.

İstinadlar

1 2 3 4 Michael S. Hart. Kabir (çd.). // Project Gutenberg. Project Gutenberg Literary Archive Foundation. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
1 2 3 4 Kabir (ing.). // Encyclopædia Britannica. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
↑ Lorenzen, David N. Kabir Legends and Ananta-Das's Kabir Parachai (ingilis). Albany: State University of New York Press. 1991. 7-19. ISBN 978-0-7914-0461-4.
↑ Vaudeville, Charlotte. A Weaver Named Kabir: Selected Verses with a Detailed Biographical and Historical Introduction (ingilis). Delhi: Oxford University Press. 1993. 35–49. ISBN 978-0-19-563073-2.
↑ Dass, Nirmal. Songs of Kabir from the Adi Granth (ingilis). Albany: State University of New York Press. 1991. 1–12. ISBN 978-0-7914-0560-4.
↑ Schomer, Karine. The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India (ingilis). Delhi: Motilal Banarsidass. 1987. 89-110. ISBN 978-81-208-0277-3.
↑ Singh, Sukhdev. The Bijak of Kabir (ingilis). New York: Oxford University Press. 2001. 23–45. ISBN 978-0-19-514588-5.

Biblioqrafiya

Callewaert, Winand M. The Sarvāṅgī of the Dādūpanthī Rajab. Orientalia Lovaniensia analecta. 4. Oriëntalistiek Kathol. Univ. 1978. 274. ISBN 978-90-70192-01-3. OCLC 1067271731.
Classe, Olive. Classe, Olive (redaktor). Encyclopedia of Literary Translation into English. A–L. Routledge. 2000. doi:10.4324/9780203825501. ISBN 978-0-203-82550-1.
Das, G. N. Mystic songs of Kabir. Songs.English & Hindi.Selections. New Delhi: Abhinav Publications. 1996. ISBN 9788170173380. OCLC 36291947. 12 fevral 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyul 2026.
Dass, Nirmal. Songs of Kabir from the Adi Granth. Albany, NY: SUNY Press. 1991. ISBN 0791405605.
Doniger, Wendy. The Hindus: an alternative history. Oxford University Press. 2010. ISBN 978-0-19-959334-7. OCLC 698575971.
Friedlander, Peter. "Ritual and reform in the Kabir Panth". Crises and Opportunities: Past, Present and Future. Proceedings of the 18th Biennial Conference of the ASAA. Asian Studies Association of Australia. 5 iyul 2010. ISBN 9780725811365. 26 may 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyul 2026.
Gandhi, Surjit Singh. History of Sikh Gurus Retold: 1469-1606 C.E. English: Atlantic Publishers & Distributors Pvt Ltd. 2008. 174 to 176. ISBN 978-8126908578.
Grewal, J. S. Mann, Gurinder S. (redaktor). "WH McLeod and Sikh Studies" (PDF). Journal of Punjab Studies. 17. 2010: 119. 17 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 15 iyul 2026.
Henderson Garcia, Carol E. Culture and Customs of India. Greenwood Publishing Group. 2002. ISBN 978-0-313-30513-9. İstifadə tarixi: 12 iyul 2012.
Hess, Linda; Singh, Shukdev. The Bijak of Kabir. Oxford University Press. 2002. ISBN 978-8120802162.
Kabir. One hundred poems of Kabir. Tagore, Rabindranath; Underhill, Evelyn tərəfindən tərcümə olunub. University of Toronto. 1915. OCLC 667616699.
Kabir. Songs of Kabir. Tagore, Rabindranath tərəfindən tərcümə olunub. 2004. 16 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyul 2026 – Gutenberg vasitəsilə.
Kaur Singh, Nikky-Guninder. The Feminine Principle in the Sikh Vision of the Transcendent. Cambridge University Press. 24 sentyabr 1993. ISBN 978-0-521-43287-0.
Kumar, Sehdev. The Vision of Kabir: Love Poems of a 15th Century Weaver-sage. Alpha & Omega. 1984.
Larson, Gerald James. India's Agony Over Religion. SUNY Press. 1995. ISBN 0791424111. OCLC 30544951.
Lorenzen, David N. Religious Change and Cultural Domination: XXX International Congress of Human Sciences in Asia and North Africa. Colegio de México. 1981. ISBN 978-968-12-0108-1.
Lorenzen, David. Schomer, Karine; McLeod, W. H. (redaktorlar ). The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India. Motilal Banarsidass Publ. 1987. ISBN 978-81-208-0277-3.
Lorenzen, David N. Kabir Legends and Ananta-Das's Kabir Parachai. Kumar, Jadgish; Thukral, Uma tərəfindən tərcümə olunub. Albany: SUNY Press. 1 yanvar 1991. ISBN 978-0-7914-0461-4.
Lorenzen, David N; Muñoz, Adrián. Yogi Heroes and Poets: Histories and Legends of the Naths. SUNY Press. 2012. ISBN 978-1-4384-3890-0. OCLC 806495567.
McGregor, Ronald Stuart. Hindi Literature from Its Beginnings to the Nineteenth Century. Harrassowitz. 1984. ISBN 978-3-447-02413-6. OCLC 11445402.
McLeod, W. H. Exploring Sikhism: Aspects of Sikh Identity, Culture and Thought. Oxford University Press. 2003. ISBN 978-0-19-565856-9.
Pande, Rekha. Divine Sounds from the Heart-Singing Unfettered in their Own Voices. Cambridge Scholars. 2010. ISBN 978-1-4438-2525-2. OCLC 827209160.
Rizvi, Saiyid Athar Abbas. History of Sufism in India. Vol. 2. Munshiram Manoharlal. 1983. OCLC 79480628.
Sastri, Hari Prasad. Kalidasa // The great authors and poets of India. New Delhi: Crest Publishing House. 2002. ISBN 978-8-124-20241-8.
Schomer, Karine; McLeod, William Hewat. The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India. Berkeley Religious Studies Series. Motilal Banarsidass. 1987. ISBN 978-81-208-0277-3. OCLC 925707272.
Singh, Pashaura; Fenech, Louis E. The Oxford Handbook of Sikh Studies. OUP Oxford. mart 2014. ISBN 978-0-19-969930-8.
Tinker, Hugh. South Asia: A Short History. University of Hawaii Press. 1990. ISBN 978-0-8248-1287-4. İstifadə tarixi: 12 iyul 2012.
Westcott, G. H. Kabir and the Kabir Panth. Read Books. 2006. səh. 2. ISBN 1-4067-1271-X.

Əlavə ədəbiyyat siyahısı

Bhagat Kabir Hymns in Guru Granth Sahib
Das, G. N., redaktorLove songs of Kabir. Foreword by K.S. Duggal. Sittingbourne: Asia. 1992. ISBN 978-0-948724-33-6.
Dharwadker, Vinay (2003), Kabir: Weaver's Songs. Penguin Classics, ISBN 978-0143029687
Kabir. Kabir: Ecstatic Poems. Bly, Robert tərəfindən tərcümə olunub (2nd). Beacon Press. 15 aprel 2007. ISBN 978-0-8070-6380-4. Bly writes on page xix, "My version is Rabindranath Tagore's translation rephrased into more contemporary language."
Kabir; Masterman, David. Kabir Says. Tagore, Rabindranath tərəfindən tərcümə olunub. Three Pigeons Publishing. 5 iyun 2020. ISBN 979-8-6501-4828-9.
Strnad, Jaroslav. Morphology and Syntax of Old Hindī: Edition and Analysis of One Hundred Kabīr vānī Poems from Rājasthān. BRILL Academic. 2013. ISBN 978-90-04-25489-3.
Vaudeville, Charlotte (1957), Kabîr Granthâvalî : (Doha), OCLC 459472759 (French); English: Kabir, Vol. 1, Oxford University Press, ISBN 978-0198265269, OCLC 32447240
Vaudeville, Charlotte (1993), A Weaver Named Kabir: Selected Verses with a Biographical and Historical Introduction, Oxford University Press, ISBN 978-0195630787

Xarici keçidlər

Vikisitatda Kəbir ilə əlaqədar sitatlar var.

Vikimənbədə Kabir ilə əlaqəli mətnlər var.

Vikianbarda Kəbir ilə əlaqəli mediafayllar var.
tərəfindən əsərlər Qutenberq layihəsindəŞablon:Prone to spam
Əsərləri və ya müəllifi olduğu işlər: Kəbir İnternet arxivində
Kəbir tərəfindən əsərlər LibriVox-da (açıq audi-kitablar)
The Bijak of Kabir, Ahmad Shah Translation of the Entire Text (1917) (archived).
The Ocean of Love Anurag Sagar of Kabir

[_09527b7727ed7f25-1] 1 2 3 4 Michael S. Hart. Kabir (çd.). // Project Gutenberg. Project Gutenberg Literary Archive Foundation. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_6877b72ec1cdf911-2] 1 2 3 4 Kabir (ing.). // Encyclopædia Britannica. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[3] Lorenzen, David N. Kabir Legends and Ananta-Das's Kabir Parachai (ingilis). Albany: State University of New York Press. 1991. 7-19. ISBN 978-0-7914-0461-4.

[4] Vaudeville, Charlotte. A Weaver Named Kabir: Selected Verses with a Detailed Biographical and Historical Introduction (ingilis). Delhi: Oxford University Press. 1993. 35–49. ISBN 978-0-19-563073-2.

[5] Dass, Nirmal. Songs of Kabir from the Adi Granth (ingilis). Albany: State University of New York Press. 1991. 1–12. ISBN 978-0-7914-0560-4.

[6] Schomer, Karine. The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India (ingilis). Delhi: Motilal Banarsidass. 1987. 89-110. ISBN 978-81-208-0277-3.

[7] Singh, Sukhdev. The Bijak of Kabir (ingilis). New York: Oxford University Press. 2001. 23–45. ISBN 978-0-19-514588-5.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]