Kəlniyyət (jurnal)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
"Kəlniyyət" (jurnal)
Kəlniyyət.JPG
Redaktor Hacı İbrahim Qasımov
Növ Satirik jurnal
Format A4
Qərargah Azərbaycan, Bakı şəhəri,
Dil Azərbaycan dili

"Kəlniyyət" — Həftədə iki dəfə nəşr olunan satirik jurnal.[1]

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

"Kəlniyyət" jurnalının ilk nömrəsi 1912-ci il may ayının 24-də Bakıda nəşr edilmişdir. Jurnalın müdiri Hacı İbrahim Qasımov, imtiyaz sahibi isə Seyid Hüseyn Sadiq idi. Jurnal Orucov qardaşları mətbəəsi və "Kaspi" tipolitoqrafda çap olunmuşdur. Məzhəkə məcmuəsi idi. 8 səhifəli, şəkilli, satira və karikatura jurnalı olub. "Kəlniyyət" 1912-ci ildə 31 nömrə çıxmış, 1913-cü ilin fevral ayında isə bağlanmışdır.[1][2]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Jurnalın birinci səhifəsində böyük şriftlərlə "Kəllə" sözə verilmişdir. Bu, baş məqalənin sərlövhəsidir. Jurnalın oxucu ilə ilk söhbəti belə başlayır:

" Yaxşı oxu, kəllə deyirəm ha! Nə kellədir, nə küllə. Sözüm kəllə üstündədir. Hərçənd müsəlmanlar elmi, maarifi, tərbiyəni ayaqdan başa düşən kimi mən də gərək məqsədimizi ayaqdan başlayaydım. Amma biz yeldöyən şəhərində oluruq və həmişə də yel əsən tərəfə burnumuzu çeviririk. Bu cəhətə bu səfərliyə biz də ayağı buraxıb kəllədən başlamağa məcbur oluruq. "

Oxucularla ilk söhbətini bu cür maraqlı başlayan jurnal öz səhifələrində dövrün aktual problemlərinə, bir sıra ictimai-siyasi məsələlərə toxunmuşdur. Jurnalın əsas materialları “Felyeton” başlığı altında verilirdi. Bundan başqa, jurnalın daimi “Bakı xəbərləri”, “Xüsusi telefonumuz”, və “Poçtumuzdan” rubrikaları da var idi. “Nə yaxşıdır?” adlı satirik yazıda sual-cavab yolu ilə bir sıra nöqsanlar tənqid edilir. “Xüsusi telefonumuz” rubrikası altında gedən yazılarda yerli əhvalatlar isə Mollanəsrəddinsayağı qələmə alınırdı.

"Kəlniyyət" öz səhifələrində daim satirik şeirlərə də yer verirdi. Jurnalın mühərrirləri arasında “Mürid”, “Yetim cücə”, “Dilənçi”, “Bibi Raziyə”, “Bambılı”, “Kefsiz” və s. təxəllüslərə rast gəlinir. Bunlardan bir neçəsinin şəxsiyyəti məlumdur. Mollanəsrədinçilərdən Əli Nəzmi “Kefsiz”, Əli Məhzun İrəvani “Yetim cücə” təxəllüsü ilə bu jurnalda da iştirak edirdilər. On üçüncü nömrədə verilən “Gəncədə” adlı satirik şeir, on birinci nömrədə gedən “Ay bacı”, üçüncü nömrədəki “Dəng olmuşam”, ikinci nömrədəki “Eyibdir” şeirləri o dövrün bir sıra mühüm nöqsanlarını açıb göstərirdi. “Gəncədə” şeirində xalqın qanını soran burjuaziya satira atəşinə tutulmuşdu. “Dəng olmuşam” şeirində də yuxarı təbələrə nifrət hissi vardı.

Jurnalda mövzu müxtəlifliyi, hadisələrə fərqli yanaşmalar onun maraqlılığını artırır, oxucunu özünə cəlb edirdi. Avamlıq, gerilik, milli-müstəmləkə siyasəti, din xadimlərinin riyakarlığı və s. mövzularda onlarca maraqlı yazılar dərc olunmuşdur. Bunlarla yanaşı, “Kəlniyyət” jurnalının da məhdud və ziddiyyətli cəhətləri var idi. Doğrudur, Mollanəsrəddinçi müəlliflər jurnalın məzmununu xeyli yaxşılaşdırmışdılar. Burjua məsləkli yazıçıların məqalələrindəki bəzi fikirlər isə jurnalın əsas ideya-siyasi istiqamətinə uyğun gəlmirdi.[2]

Karikaturaların müəllifi[redaktə | əsas redaktə]

Jurnalın karikaturalarının çəkilməsində Əzim Əzimzadə yaxından iştirak eləyirdi. O, öz karikaturalarını “Əzim”, “Əzimov”, “Ə.Ə” imzaları ilə verirdi. "Kəlniyyət"in 7-ci sayında karikaturada mollaların tamahkarlığı və rüşvətxorluğu göstərilir. Müəllif mövzu olaraq xalq arasında işlədilən “Başı mollanın, leşi mollanın, iki qabırğa bir dişi mollanın, qaldı dörd əl-ayağı, onlarla da var işi mollanın” zərb-məsəlindən istifadə etmişdir.

Jurnalın 8-ci sayında verilən bir karikaturada Əzimzadə duma üzvlərinin xalqa heç bir xeyir vermədiyini təsvir etmişdir. Karikaturada göstərilir ki, ölülər qəbirstanlıqda duma üzvünü qovub deyirlər:

" Ay hacı, bura sənin üçün Bakı duması deyil ki, müftə bir stol tutasan? "

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • N.N.Zeynalov "Azərbaycan mətbuat tarixi", I hissə. Bakı, 1973, ADU-nun nəşriyyatı
  • Vəliyev Akif Abdüləzim oğlu (Aşırlı). "Azərbaycan mətbuatı tarixi" (1875-1920), Bakı "Elm və Təhsil", 2009, 172 səh

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsi Siyasi Sənədlər Arxivi
  2. 2,0 2,1 Şahverdiyev A.B. Azərbaycan mətbuatı tarixi. "Təhsil" nəşriyyatı, 2006 - 248 səh.