Kaktuskimilər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Kaktuskimilər
Cactaceae
Ferocactus pilosus1.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Kariofillid
Sıra:Qərənfilçiçəklilər
Fəsilə: Kaktuskimilər
Elmi adı
Cactaceae Juss., nom. cons. (1789)
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
PBDB  

Kaktuskimilər ya da Maldili[1] (lat. Cactaceae) — ikiləpəlilər sinfinin qərənfilçiçəklilər sırasına aid bitki fəsiləsi.

Təbii yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kaktus

Təbiətdə 3 mindən çox kaktus növü var. Əksəriyyəti 500 il yaşayır və iri ölçülərə malik olurlar( hündürlüyə 10 m və eni bir neçə metr) Hazırda təbiətdə olan kaktus növlərinin 2/3 hissəsinə Cənubi Amerikada rast gəlinir. Quraqlıq iqlimin əlverişsiz mühitinə dözmək üçün bunlarda min illər ərzində bir sıra uyğunlaşmalar əmələ gəlmişdir. Onların yarpaqları tikana çevrilmiş və üzəri mum maddəsi ilə örtülmüşdür. Kaktuslar quraqlığadavamlı, həm də işıqsevən bitkilərdir. Gün ərzində onlara 3-4 saat gün işığı düşməlidir. Lakin qızmar günəş kaktusun cavan zoğlarını yandırır, onlar üzərində sarı ləkələr əmələ gəlir. Daha da təhlükəli olan yaz günəşidir. Yazda onları günəşə tədricən öyrətmək lazımdır, bunun üçün ağ kağız və ya tənziflə kölgə etmək məsləhətdir. Kaktusların təmiz havaya da ehtiyacları böyükdür. Bunun üçün otaqda havanı tez-tez dəyişmək lazımdır. Bunu da bilmək vacibdir ki, bu bitkilər hava çəkən yerlərdən qorxurlar. Bütün yayı dibçəkdə olan torpaq nəm olmalıdır, torpaq quruduqda cavan köklər quruyacaq, su çox olduqda isə bitki çürüyəcək. İsti yay günlərində kaktuslara həftədə 2-3 dəfə, qızmar istidə tez-tez, yağışlı və tutqun havada isə gec-gec, həm də otaq temperaturunda su vermək məsləhətdir. Bu qaydanı möhkəm mənimsəmək lazımdır. Yayda kaktuslara (uzun ağ tükcüklərlə örtülü olan kaktusları çıxmaqla) hər gün ya səhər tezdən, ya da axşam su çiləmək faydalıdır. Gün işığı altında bunu etmək olmaz, çünki bu bitkidə yanıq əmələ gətirir. Kaktusu suvarmaq üçün suya bir çimdik limon və ya bor turşusu qatılır, lakin elə etmək lazımdır ki, bu su bitkinin üzərinə düşməsin. Kaktuslara düzgün qulluq etdikdə onlar tez böyüyür. Aprelin ortasından sentyabra qədər onların üzərində yeni zoğlar və cavan tikanlar əmələ gəlir. Əksəriyyəti bu dövrdə çiçəkləyir. Noyabrın ortasından fevrala qədər qışa keçidlə əlaqədar onlarda sakitlik mərhələsidir. Bu dövrdə onlara sərin və işıqlı yer ayırmaq lazımdır, yoxsa onlar böyüməkdə davam edəcək, zoğlar uzanaraq nazik və solğun-yaşıl olacaq. Nəticədə yayda zəif böyüyəcək, heç vaxt çiçək açmayacaq. Ona görə də onları pəncərə önünə yığmaq və otaqda temperatur 15 °C çox olmamalıdır. Qışda əgər temperatur 6-8 °C olarsa ayda 1 dəfə, temperatur 10-15 °C-də isə ayda 2 dəfədən çox olmayaraq su vermək olar. Qışdan yaya və yaydan da qışa kaktusları tədricən keçirmək lazımdır.[2]

Bütün cacti səmərəli su istifadə üçün ətraf mühit bəzi Evlerde var. cacti-opuntias və ən cactoids-isti, quru mühitlərdə (məsələn, kserofit) yaşamaq, lakin müasir cacti erkən əcdadları artıq təsadüfi quraqlıq adaptasiya edilmişdir. [7] Hylocereeae və Rhipsalideae tayfaları bir neçə cacti növ alpinist kimi həyat uyğunlaşdırılmış və ya su mühafizəsi əhəmiyyətli deyil tropik meşələrdə epiphytes var.

Yarpaqları və thornsEdit
görünən yarpaqları olmaması ən cacti ən təəccüblü xüsusiyyətlərindən biridir.  Pereskia (yaxın bütün cacti inkişaf olan ulu növ) uzun ömürlü yarpaqları var, lakin bir çox növ bu qatılaşmış və ətli. [7]  Belə Opuntioid Pereskiopsis kimi ətli yarpaqları uzun ömürlü yarpaqları ilə digər kaktus növ. [16]  Bu su tutma vacibdir həcmi səthinin sahəsi nisbəti.  Mövcud su miqdarı həcmi mütənasib isə su itkisi, səthinin sahəsi mütənasibdir.  Belə nazik yarpaq, qatılaşmış gəlir kimi aşağı sahə-to-həcmi nisbəti ilə strukturları daha mütləq itirmək daha çox su kimi böyük səthinin sahəsi-to-həcmi nisbəti ilə strukturları.
yarpaqları dəyişdirilə formasıdır spires, əsl yarpaqları ilə hətta cacti aşkar və yarpaq zərər əvvəl spires təkamül göstərir olunur.  spires yüksək səthinin sahəsi-to-həcmi nisbəti baxmayaraq, onlar ödəmə az və ya heç su olan və ölü hüceyrələri ibarət liflərdən ibarətdir. [12]  Bəzi növ, spires müxtəlif yollarla qorunması və Kamuflyaj herbivores qarşı və yardım conserve su təmin edir.  Onlar tələ Kaktus səthinə yaxın hava və buxarlanma və tərləmə azaldır daha rütubətli təbəqə təşkil edir.  Onlar həmçinin Kaktus yerüstü temperatur, eləcə də su itkisi azaldır bir kölgə, təmin edə bilər.  kifayət qədər nəmli hava belə sis və ya erkən səhər duman zamanı, indiki zaman, kol sonra ortalığa drips və kökləri tərəfindən sorulur su buxar, kondensasiya bilər. [9]
sulu bədən kaktus əksəriyyəti (İngilis dili: kök ətli) istifadə əsas orqan su orqanı saxlamaq üçün olan bitki var.  bir kaktus ümumi kütləsinin 90% su təşkil edə bilərsiniz.  Body forma cactuses arasında xeyli dəyişir.  sütunlu kaktus Kaktus sferik formalı silindrik və sferik formalı, su itkisini azaldır həcmi nisbəti aşağı səthinin sahəsi və beləliklə günəş işığı istilik təsiri minimuma endirmək.  Bir çox kaktus yivli və ya yivli bədən quru dövrlərdə və sonra imkan su ilə dolu şişlik bədənin daralma mövcudluğu dövründə. [9]  bir bir yağış fırtınası ABŞ ərzində SAGUARO (Carnegie gigantea) 200 yaşlı  gallon (760 l; 170 imp gal) çox su udmaq söylədi [6].  bədənin xarici qatı ümumiyyətlə ağır waxy manikür təbəqə ilə gücləndirilmiş olunur su itkisini azaldır.  Bu qat çox kaktus bədən rəngi bozumtul və ya mavi rəng edir. [9]
Ən cacti onlara bədən yarpaqları olmaması fotosintez etmək üçün imkan verir Evlerde var.  Bu mövzu Maddələr mübadiləsi altında aşağıda daha ətraflı müalicə olunur.
kökləri
Redaktə et
Bir çox kaktus kökləri geniş bir sahəyə yayılan, lakin yalnız torpağa qısa bir məsafə nüfuz edəcək.  Bir gənc SAGUARO uzunluğu 2 m (7 ft) təhlil yalnız 12 sm (4.7) diametri idi kök sistemi, lakin dərin 10 sm (4) bir maksimum kökləri. [14]  Cacti də tez yeni kökləri təşkil edə bilər bir quraqlıq sonra yağış.  kaktus kök hüceyrə duz konsentrasiyası nisbətən yüksəkdir. [17]  Kaktus qısa müddətdə bütün bu Evlerde, su və ya yüngül yağış sürətli udma təmin edir.  yağıntının tam sonra Ferocactus cylindraceus 7 mm (0,3) və, Buna görə də ümumi görə hətta 12 saat ərzində çox az miqdarda yağış suyu çəkə bilər, bu neftin və sulu neçə gün. [9]
vəzifə ən cacti, bəzi Kaktus mağaza su gun çox böyük taproot əlavə bədənin əsas orqanları. (İngilis dili: Taproot) var [9]  Onlar Çili Copiapo atacamensis  metabolizmadüz təchizatçı
Fotosintez, karbon qazı (CO2) bitki tələb göndərmək üçün.  Bunu onlar transpirasiyanın vasitəsilə su itirirlər.  digər ətli kimi fotosintez vasitəsilə su zərər azaltmaq cacti.  "Normal" yarpaqlı C3 mexanizmi istifadə edərək, bitkilər: hesabatı ərzində boşluq davamlı havadan gündüz və CO2 geri və mürəkkəb əvvəl üç karbon atomları (3-phosphoglycerate) çevrilir ehtiva və sonra belə kimi məhsul çevrilir karbohidratlar.  bitki hava ərzində daxili məkan Access stomata daraltılmasını tərəfindən nəzarət olunur.  su buxar davamlı itirilmiş belə fotosintez zamanı CO2 davamlı mənbəyi hiss ehtiyac stomatal vasitə bu açıq olmalıdır.  C3 bitki kökləri mexanizmi alınan su istifadə edərək bu şəkildə 97% -ni itirirlər. [19]  Başqa bir problem tədricən yerinə CO2 ələ ferment temperatur artır, daha çox oksigen almaq üçün başlayır və 25% -ə qədər fotosintez səmərəliliyini azaldır ki. [20]

Ekologiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bütün cacti səmərəli su istifadə üçün ətraf mühit bəzi Evlerde var. cacti-opuntias və ən cactoids-isti, quru mühitlərdə (məsələn, kserofit) yaşamaq, lakin müasir cacti erkən əcdadları artıq təsadüfi quraqlıq adaptasiya edilmişdir. [7] Hylocereeae və Rhipsalideae tayfaları bir neçə cacti növ alpinist kimi həyat uyğunlaşdırılmış və ya su mühafizəsi əhəmiyyətli deyil tropik meşələrdə epiphytes var.

Yarpaqları və thornsEdit
görünən yarpaqları olmaması ən cacti ən təəccüblü xüsusiyyətlərindən biridir.  Pereskia (yaxın bütün cacti inkişaf olan ulu növ) uzun ömürlü yarpaqları var, lakin bir çox növ bu qatılaşmış və ətli. [7]  Belə Opuntioid Pereskiopsis kimi ətli yarpaqları uzun ömürlü yarpaqları ilə digər kaktus növ. [16]  Bu su tutma vacibdir həcmi səthinin sahəsi nisbəti.  Mövcud su miqdarı həcmi mütənasib isə su itkisi, səthinin sahəsi mütənasibdir.  Belə nazik yarpaq, qatılaşmış gəlir kimi aşağı sahə-to-həcmi nisbəti ilə strukturları daha mütləq itirmək daha çox su kimi böyük səthinin sahəsi-to-həcmi nisbəti ilə strukturları.
yarpaqları dəyişdirilə formasıdır spires, əsl yarpaqları ilə hətta cacti aşkar və yarpaq zərər əvvəl spires təkamül göstərir olunur.  spires yüksək səthinin sahəsi-to-həcmi nisbəti baxmayaraq, onlar ödəmə az və ya heç su olan və ölü hüceyrələri ibarət liflərdən ibarətdir. [12]  Bəzi növ, spires müxtəlif yollarla qorunması və Kamuflyaj herbivores qarşı və yardım conserve su təmin edir.  Onlar tələ Kaktus səthinə yaxın hava və buxarlanma və tərləmə azaldır daha rütubətli təbəqə təşkil edir.  Onlar həmçinin Kaktus yerüstü temperatur, eləcə də su itkisi azaldır bir kölgə, təmin edə bilər.  kifayət qədər nəmli hava belə sis və ya erkən səhər duman zamanı, indiki zaman, kol sonra ortalığa drips və kökləri tərəfindən sorulur su buxar, kondensasiya bilər. [9]
sulu bədən kaktus əksəriyyəti (İngilis dili: kök ətli) istifadə əsas orqan su orqanı saxlamaq üçün olan bitki var.  bir kaktus ümumi kütləsinin 90% su təşkil edə bilərsiniz.  Body forma cactuses arasında xeyli dəyişir.  sütunlu kaktus Kaktus sferik formalı silindrik və sferik formalı, su itkisini azaldır həcmi nisbəti aşağı səthinin sahəsi və beləliklə günəş işığı istilik təsiri minimuma endirmək.  Bir çox kaktus yivli və ya yivli bədən quru dövrlərdə və sonra imkan su ilə dolu şişlik bədənin daralma mövcudluğu dövründə. [9]  bir bir yağış fırtınası ABŞ ərzində SAGUARO (Carnegie gigantea) 200 yaşlı  gallon (760 l; 170 imp gal) çox su udmaq söylədi [6].  bədənin xarici qatı ümumiyyətlə ağır waxy manikür təbəqə ilə gücləndirilmiş olunur su itkisini azaldır.  Bu qat çox kaktus bədən rəngi bozumtul və ya mavi rəng edir. [9]
Ən cacti onlara bədən yarpaqları olmaması fotosintez etmək üçün imkan verir Evlerde var.  Bu mövzu Maddələr mübadiləsi altında aşağıda daha ətraflı müalicə olunur.
kökləri
Redaktə et
Bir çox kaktus kökləri geniş bir sahəyə yayılan, lakin yalnız torpağa qısa bir məsafə nüfuz edəcək.  Bir gənc SAGUARO uzunluğu 2 m (7 ft) təhlil yalnız 12 sm (4.7) diametri idi kök sistemi, lakin dərin 10 sm (4) bir maksimum kökləri. [14]  Cacti də tez yeni kökləri təşkil edə bilər bir quraqlıq sonra yağış.  kaktus kök hüceyrə duz konsentrasiyası nisbətən yüksəkdir. [17]  Kaktus qısa müddətdə bütün bu Evlerde, su və ya yüngül yağış sürətli udma təmin edir.  yağıntının tam sonra Ferocactus cylindraceus 7 mm (0,3) və, Buna görə də ümumi görə hətta 12 saat ərzində çox az miqdarda yağış suyu çəkə bilər, bu neftin və sulu neçə gün. [9]
vəzifə ən cacti, bəzi Kaktus mağaza su gun çox böyük taproot əlavə bədənin əsas orqanları. (İngilis dili: Taproot) var [9]  Onlar Çili Copiapo atacamensis  metabolizmadüz təchizatçı
Fotosintez, karbon qazı (CO2) bitki tələb göndərmək üçün.  Bunu onlar transpirasiyanın vasitəsilə su itirirlər.  digər ətli kimi fotosintez vasitəsilə su zərər azaltmaq cacti.  "Normal" yarpaqlı C3 mexanizmi istifadə edərək, bitkilər: hesabatı ərzində boşluq davamlı havadan gündüz və CO2 geri və mürəkkəb əvvəl üç karbon atomları (3-phosphoglycerate) çevrilir ehtiva və sonra belə kimi məhsul çevrilir karbohidratlar.  bitki hava ərzində daxili məkan Access stomata daraltılmasını tərəfindən nəzarət olunur.  su buxar davamlı itirilmiş belə fotosintez zamanı CO2 davamlı mənbəyi hiss ehtiyac stomatal vasitə bu açıq olmalıdır.  C3 bitki kökləri mexanizmi alınan su istifadə edərək bu şəkildə 97% -ni itirirlər. [19]  Başqa bir problem tədricən yerinə CO2 ələ ferment temperatur artır, daha çox oksigen almaq üçün başlayır və 25% -ə qədər fotosintez səmərəliliyini azaldır ki. [20]

Azərbaycanda yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycanda əsasən otaq bitkisi olaraq tanınır. Buranın iqlimi hər növ kaktusların bitməsi və yayılması üçün əlverişlidir. Kaktuslardan qəribə də olsa dekorativ bitki kimi istifadə edilir.

= İstifadəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kosmetika sənayesində aloe-vera adlı kaktusdan istifadə edilir. Azərbaycanda əzvay kimi tanınır. Bu kaktus növü qədimdən ta indiyədək əvəzedilməz antioksidant təsiri olan kosmetik vasitə kimi tanınır.

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. https://www.azleks.az/online-dictionary/maldili Üstü tikanlı, yarpaqsız, enli, ətli gövdəsi olan cənub bitkisi; kaktus.
  2. Рогожкин А.Г. Энциклопедический словарь юного натуралиста.