Kaolinit

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kaolinit
KaoliniteUSGOV.jpg
Ümumi
KateqoriyaFillosilikatlar
Kaolinit-serpentin
Formul
(təkrarlanan vahid)
Al2Si2O5(OH)4
Strunz təsnifatı09.ED.05
Kristal simmetriyasıTriklinik
H-M simvolu: (1)
Boşluq qrupu: P1
Hücrə vahidia = 5.13 Å, b = 8.89 Å, c = 7.25 Å; α = 90°, β = 104.5°, γ = 89.8°; Z = 2
Xarakteristika
RəngAğ, bəzən qırmızı, qatışıqlara görə göy və ya qəhvəyi qatışıqlar
Kristal sistemiTriklinik
Parçalanma{001}
MüqavimətYumşaq, amma qeyri-elastiki
Moos şkalası üzrə möhkəmliyi2-2.5
Spesifik ağırlıq2.16–2.68
Optik xüsusiyyətlər(–)
Refraksiya əmsalınα = 1.553–1.565,
nβ = 1.559–1.569,
nγ = 1.569–1.570
2V bucağı44°
İstinadlar[1][2][3]

Kaolinit — kimyəvi tərkibi Al2Si2O5(OH)4 olan gilli mineraldır. O, təbəqəli silikat mineralıdır, bir tetraedr təbəqəsi oksigen atomları vasitəsilə alumina oktaedrin bir oktaedr təbəqəsinə bağlanıb.[4] Kaolinitlə zəngin olan süxurlar kalin və ya Çin gili adlandırılır.[5]

Növ müxtəliflikləri[redaktə | əsas redaktə]

Xromlu kaolinit (0,4-1,1 % Cr2O3)

Xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Rəng – ağ, sarı, sarımtıl-qəhvəyi, qonur (Fe3+), alma kimi yaşıl (Ni3+), yaşılımtıl, mavi (Cr3+), qırmızı, qara (Mn); tək-tək pulcuqları rəngsizdir; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – nazik pulcuq-larında – sədəfi, bütöv kütlələrində – tutqun, donuq; Şəffaflıq – qırıntıları qeyri-şəffaf, tək-tək vərəqləri şəffafdır; Sıxlıq – 2,58-2,60; Sərtlik – 2,5-3; Lövhəcikləri əyilgəndir, lakin elastik deyil, əllə toxunduqda yağlıdır; Ayrılma – {001} üzrə tam mükəmməl; Asanlıqla nazik lövhəciklərə ayrılır; Sınıqlar – hamar, qabıqvarı; Başqa xassələr – olduqca hiqroskopikdir; rütubət çəkdikdə spesifik «gil» iyi verir; Morfologiya – kristallar: nazik altıbucaqlı yaxşı təraşlanmış lövhəciklər; Mineral aqreqatları: sıx, kövrək, incəpulcuqlu, torpaqvari kütlələr.

Mənşəyi və yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Əsasən ekzogen şəraitdə alümo-silikatlarla – çöl şpatları, mikalar, seolitlərlə zəngin olan müxtəlif süxurların aşınması nəticəsində əmələ gəlir. Habelə alümosilikatların turş mühitdə hidrotermal dəyişilmə məhsulu kimi müşahidə edilir. Çökmə süxurların tipik mineralı kimi lateritlərdə, gillərdə, nisbətən az qumdaş-larında yayılmışdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, feldşpatoidlər, mikalar və b. Mineralın tapıldığı yerlər:Yauçau-Fu yaxınlığında Kao-Linq dağı (Çin); Qluxo-vetski, Turbovski, Raykovski (Ukrayna); Kurinski, Troitski-Baynovski, Yelenovski (Rusiya); Karlovı Varı yaxınlığında Settlis (Çexiya); Elburs silsiləsi (İran). Azərbaycanda eyni adlı alunit yatağı ilə məkanca bağlı olan Zəylik kaolinit yatağı, həmçinin mineralın Çardağlı və Qara-Murad yataqları və bir sıra təzahürləri məlumdur. Kiçik Qafqazın bir sıra məntəqələrində kaolinit törəmə kvarsitlər içərisində qeyd edilir. Minerala həmçinin Çıraqdərə, Toğanalı, Filizçay, Katsdağ və b. kolçedan yataqlarında, Dəvəboynu sürmə-mərgümüş filizləri təzahüründə və bəzi başqa yerlərdə rast gəlinir.

Tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

Hələ qədimlərdən keramika materialı almaq və müxtəlif çini və saxsı məmulat hazırlamaq üçün istifadə edilir. Kagız, rezin, toxuculuq, tikinti sənayesində istifadə olunan mühüm xammaldır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • "Azərbaycan mineralları" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2004