Kara dənizi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kara dənizi
rus. Карское море
Kara Sea map.png
Ölkə Flag of Russia.svg Rusiya
Sahəsi 893.400 km²
Dərin yeri 620 m
Orta dərinliyi 50-100 m
Kara dənizi (Rusiya)
Blue pog.svg
Commons-logo.svg Kara dənizi Commonsda


Qayıq və üzərindəki hava yastığın Hivus-10 sahilində, Kara dəniz

Kara dənizi (rus. Карское море) - Şimal Buzlu okeanın ucqar dənizi. Dənizin adı hövzəsinə aid olan Kara çayının adından götürülüb. Öz növbəsində, çayın adı da alman əsilli Karanın adıyla bağlıdır.

Fiziki-coğrafi vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

Dəniz Avrasiyanın şimal sahiliylə və adalarla - Yeni Torpaq, Frans-İosif torpağı, Şimal Torpağı, Heyberq adaları ilə əhatə olunub.

Dənizin şelf qatında çoxlu adalar vardır. Dənizin orta dərinliyi 50 — 100 metr arasında dəyişir, ən dərin yeri 620 metrdir. Sahəsi 893 400 km²-dir.

Dənizə çoxlu çay tökülür: Ob, Yenisey və s. Buna görə duzluluq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişilir. Kara dənizinə həmçinin Tas çayı tökülür.

Kara dənizi — Rusiyanın ən soyuq dənizlərindən biridir. Yayda ən yüksək temperatur çayların mənsəbinin yaxınlığında müşahidə edilir. Burada, yayda suyun temperatur 0 °C yuxarı olur. Burada qatı dumanqasırğalar müşahidə edilir. Ən böyük yarımadaları: Taymır yarımadası, Yamal yarımadası

Hidroloji rejim[redaktə | əsas redaktə]

Dənizin səthi mürəkkəb su sirkulyasiyası (dövranı) xarakterinə malikdir. Dənizin cənub-qərb hissəsində qapalı su sirkulyasiyası siklonu olur. Ob-Yenisey dayazlığından dənizin mərkəzi hissəsinə qədər, Sibir çaylarının duzdan təmizlənmiş suları yayılır.

Kara dənizində qabarma və çəkilmələr müşahidə olunur. Onların hündürlüyü 50 — 80 santimetrə çatır. Dəniz demək olar ki, ilboyu buzla örtülmüşdür. Buzun formalaşması sentyabrda başlayır. Çoxillik buzlaşmaların ən hündür sahələri 4 metrə qədər qalınlıqla rast gəlinir. Sahil uzunu buzlar yaranır, dənizin mərkəzində — "üzən" buzlara rast gəlinir. Yayda buzlar ayrı-ayrı hissələrə dağılır.

Temperatur rejimi və duzluluq[redaktə | əsas redaktə]

Dənizin səthində suyun temperaturu qışda −1,8 °C yəni, suyun donma temperaturuna yaxındır. Orta duzluluq 34 promilledir Çay axını və yayda buzun ərinməsi aşağı dəniz suyunun duzluluğunun azalmasına səbəb olur. Hətta çayların mənsəbində duzluluq kifayət qədər aşağı olur.

Su, yayda dənizin 50-70 metrliyində (şərqdə 10-15 metr) 6 °C (şimalda 2 °C) temperatura qədər qızır.

İqtisadi əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Əsas dəniz portu - Dikson portudur. Şimali dəniz bərə yolu Kara dənizindən keçir. Dənizdən kambala, siqi və b. balıqlar ovlanır.

Gəmiçilik üçün şərait[redaktə | əsas redaktə]

Öz fiziki-coğrafi şəraitinə görə Kara dənizi Arktikanın ən mürəkkəb dənizlərindəndir. Bu dənizdə hərəkət çox çətindir.

Aşağıdakı əlverişsiz şərait və bəzi amillərə görə hərəkət üçün dənizdən az istifadə olunur[1]:

  • sualtı təhlükələrinin və dayaz sahələr çox olması;
  • buzun praktik olaraq daimi mövcudluğu;
  • çay mənsəblərinin tez donması;
  • lövbər dayanacaqlarının dənizinin çox hissəsində mövcud olmaması;
  • dənizin təbii şəraitinin zəif öyrənilməsi;
  • dumanlı günlərin çoxluğu; vizual və astronomik müşahidə imkanın olmaması;
  • kompaslarla cəhətin təyinin çətinliyi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Руководство для сквозного плавания судов по Северному морскому пути. СПб, 1995

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Kara dənizi ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]