Karl Hagenbek

Karl Hagenbek
Karl Hagenbek
	alm. Carl Hagenbeck‎
Doğum tarixi	10 iyun 1844[…]
Doğum yeri	Hamburq, Almaniya ittifaqı;
Vəfat tarixi	14 aprel 1913[…] (68 yaşında)
Vəfat yeri	Hamburq, Almaniya imperiyası;
Dəfn yeri	Olsdorf qəbiristanlığı[d];
Fəaliyyəti	heyvan təlimçisi[d], zooloq, sirk artisti[d]
Üzvlüyü	Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası;
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Karl Hagenbek (alm. Carl Hagenbeck‎; 10 iyun 1844^[1]^[2]^[…], Hamburq^[3] – 14 aprel 1913^[1]^[2]^[…], Hamburq^[3]) – vəhşi heyvanların satışı ilə məşğul olmuş alman tacir. Bir çox Avropa zooparkını, eləcə də, Fineas Teylor Barnumu vəhşi heyvanlarla təmin etmişdir. O, ilk dəfə müasir zooparkların əsasını qoymuş, heyvanlar üçün barmaqlıqlı qəfəslər yox, onların təbii yaşayış yerinə yaxın saxlanma yerləri yaratmışdır. O, "vəhşi qəbilə üzvləri"nin nümayişi ilə də məşğul olaraq etnoqrafiya şoumeni kimi də fəaliyyət göstərmişdir.^[5]^[6] Zoopark memarlığındakı yenilikləri Hagenbek inqilabı kimi tanınır.^[7]

İlk illəri

Karl Hagenbek 10 iyun 1844-cü ildə doğulmuşdur. Atası Klaus Qottfrid Karl Hagenbek balıq satışı ilə məşğul olurdu və digər tərəfindən ekzotik heyvanların alışı və satışını təşkil edirdi. Hagenbekin 14 yaşı olanda atası ona bir neçə suiti və bir ağ ayı vermişdir.^[8]^[9]

Karyerası

Hagenbek Hamburqdakı evini tərk edərək ovçular və səyyahlarla birlikdə cəngəllik regionlarına və qarlı dağlara səfər etmişdir. Dünyanın hər qitəsində heyvanlar yaxalamışdır. 1874-cü ildə rəssam və dostu Heynrix Leytmannın təklifi ilə samoalıları və samiləri "saf təbii" insanlar kimi sərgiləmişdir.^[5]^[10]^[11] 1875-ci ildə Avropanın böyük şəhərlərində və ABŞ-də heyvanlarını sərgiləməyə başlamışdır.^[12] 1876-cı ildə Misirə göndərdiyi həmkarı ona nubiyalılar gətirmiş, Paris, London və Berlində Nubiya sərgisi təşkil etmişdir. Fineas Teylor Barnum 1872-ci ildə ondan 3000 funt-sterlinq məbləğində heyvanlar almışdır.

Hagenbek 1893-cü ildə Çikaqoda keçirilmiş Dünya Kolumb Sərgisi üçün və 1904-cü ildə Sent-Luisdə keçirilmiş Luiziana Alış Sərgisi üçün sirk heyvanlarına təlim keçmişdir. Hagenbekin sirk heyvanları uğurlu olmuş, onun sirk heyvanları 1914-cü ilə qədər Koni-Aylendin əyləncə parklarında şou göstərmişlər.

Hagenbek yaşayan dinozavrlar haqqında məlumat verən ilk avropalılardan biri olmuşdur.^[13] O, Rodeziya regionunda "yarı fil, yarı əjdaha" görünüşündə olan bir bədheybət haqqında məlumatlar aldığını iddia etmişdir. O, bu canlının brontozavr olduğunu düşünmüş və tapmağa çalışmışdır. Onun iddiası yaşayan dinozavr axtarışlarını populyarlaşdırmışdır.^[14]

Zooparkları müasirləşdirməsi

Hagenbek zooparklarda heyvanların qəfəslərdə deyil, onların təbii yaşayış şəraitinə uyğun yerlərdə saxlanılmasının tərəfdarı olmuşdur. O, 1907-ci ildə Hamburqda açdığı zooparkda bu konsepsiyanı tətbiq etmiş, saxta daşlardan və süni gölməçələrdən istifadə etmişdir. Barmaqlıqları xəndəklər və dərin qazılmış çuxurlarla əvəz etmişdir. Onun tətbiq etdiyi yeniliklər ziyarətçiləri cəlb etmiş və bu yeniliklər Hagenbek inqilabı kimi tanınmışdır.^[7]

Qalereya

Hagenbek şirləri ilə (1907)
"Karl Hagenbekin öz zooparkında portreti", Lovis Korint, 1911.
Məzarı.
Hagenbekin təlim keçdiyi heyvanlar.

İstinadlar

1 2 3 4 Carl Hagenbeck // Encyclopædia Britannica (ing.).
1 2 3 4 Carl Hagenbeck // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.
1 2 3 4 Deutsche Nationalbibliothek Record #118700502 // Gemeinsame Normdatei (alm.). 2012—2016.
↑ https://d-nb.info/gnd/118700502.
1 2 Hilke Thode-Arora. Demski, Dagnosław; Czarnecka, Dominika (redaktorlar ). Staged Otherness: Ethnic Shows in Central and Eastern Europe, 1850–1939. Central European University Press. 22 dekabr 2021. 45–75. ISBN 9789633866887.
↑ Ames, Eric. Carl Hagenbeck's Empire of Entertainments. Seattle & London: University of Washington Press. 2008. ISBN 978-0-295-98833-7.
1 2 "The Man Who Invented the Modern Zoo Tested Out His Ideas on People First". Smithsonian Magazine (ingiliscə). 20 iyun 2025. 14 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2026.
↑ 46;Nigel Rothfels, Savages and Beasts: The Birth of the Modern Zoo. (Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2002)
↑ Kisholm, 1911
↑ Human Zoos Arxiv surəti 19 may 2024 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2020-11-27 at the Wayback Machine, by Nicolas Bancel, Pascal Blanchard and Sandrine Lemaire, in Le Monde diplomatique, August 2000 French Arxiv surəti 5 aprel 2014 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2014-04-05 at the Wayback Machine
↑ Savages and Beasts — The Birth of the Modern Zoo Arxivləşdirilib 2012-06-29 at Archive.today Arxivləşdirilib 2012-06-29 at Archive.today, Nigel Rothfels, Johns Hopkins University Press
↑ Daum. Wissenschaftspopularisierung. 412.
↑ Loxton, Daniel; Prothero, Donald R. Abominable science! origins of the Yeti, Nessie, and other famous cryptids. New York: Columbia university press. 2013. ISBN 978-0-231-15320-1.
↑ Mullis, Justin. Cryptofiction! Science fiction and the rise of cryptozoology // Caterine, Darryl; Morehead, John W. (redaktorlar ). The Paranormal and Popular Culture: A Postmodern Religious Landscape (ingilis) (1). Routledge. 18 fevral 2019. 240–252. doi:10.4324/9781315184661-19. ISBN 978-1-315-18466-1.

Ədəbiyyat

Kisholm, Hyu, redaktorHagenbeck, Carl // Britannika Ensiklopediyası. 12 (XI). Cambridge University Press. 1911. səh. 814.

[_d00b387514ef08b1-1] 1 2 3 4 Carl Hagenbeck // Encyclopædia Britannica (ing.).

[_d5ca35aa96911419-2] 1 2 3 4 Carl Hagenbeck // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.

[_86c40b45043d07d7-3] 1 2 3 4 Deutsche Nationalbibliothek Record #118700502 // Gemeinsame Normdatei (alm.). 2012—2016.

[_2ccd1404e87cbdd7-4] ttps://d-nb.info/gnd/118700502.

[thodearora-5] 1 2 Hilke Thode-Arora. Demski, Dagnosław; Czarnecka, Dominika (redaktorlar ). Staged Otherness: Ethnic Shows in Central and Eastern Europe, 1850–1939. Central European University Press. 22 dekabr 2021. 45–75. ISBN 9789633866887.

[:0-6] Ames, Eric. Carl Hagenbeck's Empire of Entertainments. Seattle & London: University of Washington Press. 2008. ISBN 978-0-295-98833-7.

[smith-7] 1 2 "The Man Who Invented the Modern Zoo Tested Out His Ideas on People First". Smithsonian Magazine (ingiliscə). 20 iyun 2025. 14 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 fevral 2026.

[savage-8] 46;Nigel Rothfels, Savages and Beasts: The Birth of the Modern Zoo. (Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2002)

[FOOTNOTEKisholm1911-9] Kisholm, 1911

[Diplo-10] Human Zoos Arxiv surəti 19 may 2024 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2020-11-27 at the Wayback Machine, by Nicolas Bancel, Pascal Blanchard and Sandrine Lemaire, in Le Monde diplomatique, August 2000 French Arxiv surəti 5 aprel 2014 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2014-04-05 at the Wayback Machine

[11] Savages and Beasts — The Birth of the Modern Zoo Arxivləşdirilib 2012-06-29 at Archive.today Arxivləşdirilib 2012-06-29 at Archive.today, Nigel Rothfels, Johns Hopkins University Press

[12] Daum. Wissenschaftspopularisierung. 412.

[13] Loxton, Daniel; Prothero, Donald R. Abominable science! origins of the Yeti, Nessie, and other famous cryptids. New York: Columbia university press. 2013. ISBN 978-0-231-15320-1.

[14] Mullis, Justin. Cryptofiction! Science fiction and the rise of cryptozoology // Caterine, Darryl; Morehead, John W. (redaktorlar ). The Paranormal and Popular Culture: A Postmodern Religious Landscape (ingilis) (1). Routledge. 18 fevral 2019. 240–252. doi:10.4324/9781315184661-19. ISBN 978-1-315-18466-1.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]