Kenin-Lopsan Monquş

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kenin-Lopsan Monquş
Монгуш Борахович Кенин-Лопсан.jpg
Doğum tarixi 10 aprel 1925(1925-04-10) (95 yaş)
Doğum yeri
  • Cun-Xemçik rayonu[d]
Vətəndaşlığı
Təhsili
  • Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsi[d]
Fəaliyyəti antropoloq, arxeoloq, müəllif, tarixçi, yazıçı

Kenin-Lopsan Monquş (tıva Моңгуш Бора-Хөө оглу Кенин-Лопсаң 10 aprel 1925(1925-04-10), Cun-Xemçik rayonu[d]) — şair, nəsr yazıçısı, tərcüməçi, etnoqraf, tarix elmləri doktoru, Tıva Respublikasının Xalq Yazıçısı, Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi, RSFSR-ın əməkdar mədəniyyət işçisi, Tıva Respublikasının əməkdar elm xadimi, Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Ənənəvi Mədəniyyət Tədqiqatçısı və Təbliğatçısı, "Dungur" Şamanlar Respublika Cəmiyyətinin prezidenti, "Şamanizmin Yaşayan Xəzinəsi" beynəlxalq titulunun sahibi.

Bioqrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Kenin-Lopsan Monquş 10 aprel 1925-ci ildə Tuva Xalq Respublikasının Cun-Xemçik rayonunun Çaş-Tal kəndində anadan olmuşdur. Ailənin altıncı uşaqdır. 2 nömrəli Qızıl Milli Məktəbinin ilk məzunlarından biridir. Leninqrad Dövlət Universitetinin Şərq şöbəsini bitirib (1952). SSRİ Elmlər Akademiyasının Leninqrad Etnoqrafiya İnstitutunda "Tıva şamanizminin mövzuları və poetikası" (1982) mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, "Tuva şamanizminin şaman folklor materiallarına əsaslanan etnoqrafik tədqiqi problemləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edir. Sankt-Peterburqda Antropologiya və Etnoqrafiya Muzeyində şaman folklorunun materialları əsasında Tıva şamanlığının etnoqrafik tədqiqihəyata keçirir[2]. Qızıl Pedaqoji Məktəbində Tuva dili və ədəbiyyatı müəllimi, Tıva Kitab Nəşriyyat Evində redaktor, 1964-cü ildən Respublika diyarşünaslıq muzeyində aparıcı tədqiqatçı işləmişdir.

Kenin-Lopsan uşaq yaşlarından yazmağa başlayır. İlk nəşri yerli qəzetdə cəmi on üç yaşında olarkən baş verir. 1947-ci ildə "Tuvanın sevinci"[3] adlı poeması yerli qəzetlərdən birində çap olunur. İlk şeiri olan "Hitlerə nifrət" 1943-cü ildə "Döyüş ağlaması" şeirlər toplusunda nəşr olunur. İlk kitabı "Böyük yol" şeirlər toplusu 1956-cı ildə, ilk romanı «Böyük çayın dərəsi» 1965-ci ildə nəşr olunur.

Mükafatlar[redaktə | əsas redaktə]

Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin Fəxri Sertifikatı

Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar yubiley medalı

"SSRİ xalq təsərrüfatının inkişafındakı nailiyyətlərə görə" bürünc medalı[4]

Qızılın fəxri vətəndaşı

Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (1980)

RSFSR-ın əməkdar mədəniyyət işçisi (1985)

Tıva Respublikasının xalq yazıçısı (1991)

Xalqlar dostluğu ordeni (1993)[5]

Şamanlığın canlı xəzinəsi (1994)

Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1995)

Sarıq-ool adına ədəbi mükafatın laureatı (2003)

Tuva Respublikası ordeni (2000)

"Vətənə xidmətə görə" II dərəcəli orden medalı, (2004)

Tuva Respublikasının əməkdar elm xadimi (2004)

"M. A. Şoloxov 100 illiyi" medalı (2005)

"Buyan-Badırqı" ordenin I dərəcəsi (2014)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Record #13530060x // general catalog of BnF
  2. Комбу С. С. Кенин-Лопсан Монгуш Борахович / С. С. Комбу // Тувинская литература : словарь / С. С. Комбу; под ред.: Д. А. Монгуша, М. Л. Трифоновой. — Новосибирск: 2012. — С.84.
  3. Kenin-Lopsan Monquş
  4. Тува литературная. Вып.2 : биобиблиогр. справочник / НБ им. А. С. Пушкина Респ. Тыва; авт.-сост.: М. А. Хадаханэ, Л. М. Чадамба, Е. М. Ак-кыс, Г. М. Комбу — Кызыл, 2008. — 73 с.
  5. Указ Президента Российской Федерации от 7 июля 1993 года № 1026 «О награждении орденом Дружбы народов Кенин-Лопсана М. Б.»