Kiçik Litva

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Etnoqrafik bölgə
Kiçik Litva (Prussiya Litvası)
lit. Mažoji Lietuva (Prūsų Lietuva)
alm. Preußisch Litauen
Bayraq
Bayraq

54°52′ şm. e. 22°32′ ş. u.


Ölkə
İnzibati mərkəz Tilje (tarixi)
Şilute[1]
Ən böyük şəhəri Klaypeda
Kiçik Litva (Prussiya Litvası) xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kiçik Litva (lit. Mažoji Lietuva; alm. Kleinlitauen‎; pol. Litwa Mniejsza; rus. Máлая Литвá) və ya Prussiya Litvası (lit. Prūsų Lietuva; alm. Preußisch-Litauen‎, pol. Litwa Pruska) — Litvanın etnoqrafik bölgəsi və Prussiyanın (sonra isə Almaniyanın Şərqi Prussiya vilayətinin) tarixi bölgəsi.

Adı[redaktə | əsas redaktə]

Kleinlittaw ifadəsinin ən erkən istifadəsi XVI əsrdə Prussiyalı Simon Qrunaunun xronikalarında olub.[2]

Litva əyaləti (Provinz Litthauen), Litva rayonları (Littauischen Ämtern), Litva dairəsi (Littauische Kreis) və ya sadəcə Prussiya Litvası (Preuszisch Litauen) və ya Litva (Litauen) ifadələri 1618-ci ildən bəri Prussiya hüquqi sənədlərində Litvalıların yaşadığı Narduviya və Skaloviya inzibati vahidləri üçün işlənilirdi. 1738-ci ildən bəri Prussiya xəritələrində Klein Litau, Klein Litauen, Preussisch Litthauen, Little Lithuania, Litvania ifadələri işlənilirdi. 1815–1818 illərin inzibati islahatdan sonra Prussiya Litvası və s. ifadələrin işlətməsi xeyli dərəcədə azalıb.[3]

Litva Kiçik Litvanın bir hissəsini zəbt edəndən sonra, o hissəyə bir müddət Klaypeda bölgəsi deyilirdi. Amma, XX əsrdə və özəlliklə XX əsrin ikincı yarısından bəri onun üçün daha çox Kiçik Litva ifadəsini iştətməyə yenidən başlayıblar.[1]

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

Litvanın ilk qəzeti olan Auşra öncə Rangit (müasir Neman), sonra isə Tilzit şəhərində (müasir Sovetsk) çap olunurdu

Kiçik Litva Litvanın yəganə bölgəsi idi ki, orda əhalin çoxluğu lüteran olmuş.[4] Prussiya Litvalıları özünə Lietuvninkai deyirdilər.[5]

XVI—XVIII əsrlərdə Kiçik Litva ədəbi Litva dilinin inkişaf məkanlarından biri idi. Ordaki inkişaf etmiş variant Jemaytiya dilinin (bəzi mənbələrdə ləhcəsinin) Pruss dilinin təsirləri ilə qarışığı idi.[6] Lüteran pastoru Martinas Majvidasın Jemaytiya ləhcəsində (dilində) yazdığı və 1547-ci ildə Köniqsberqdə çap olunmuş Katechizmusa prasty szadei… (Katexizisin bəsit sözləri) kitabı Litva dilində çap olunmuş ilk kitabı sayılır. Bundan artıq, Danielius Kleynasın yazdığı və həmçinin burda 1653-cü ildə çap olunmuş Grammatica Litvanica Litva dilinin ilk qrammatika kitbıdır.[7]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 [http://www.ekgt.lt/lietuvos-etnografiniai-regionai/mazoji-lietuva/ ETNINĖS KULTŪROS GLOBOS TARYBA. Mažoji Lietuva]
  2. Mažosios Lietuvos vardo atkovojimo diena, Laima PUTRIUVIENĖ
  3. A. Matulevičius (1989). Mažoji Lietuva XVIII amžiuje (Lietuvių tautinė padėtis) [Lithuania Minor in the 18th century (the national situation of Lithuanians)]]. Vilnius.
  4. NATIONAL COSTUME by Teresė Jurkuvienė
  5. Nijolė Strakauskaitė (March 30, 2007). "Naujame albume – "Šiaurės Atlantidos" reginiai" (litva). İstifadə tarixi: 2007-11-12.
  6. Зинкявичюс, З. Откуда родом литовцы... С. 134.
  7. Литва Малая // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. — Москва, 2010. — Т. 17. — С. 628.