Ki-no Tsurayuki

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Ki-no Tsurayuki
yaponca 紀貫之
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 866
Vəfatı 945, yaxud 946
Ki-no Tsurayuki Vikianbarda

Ki-no Tsurayuki (yap. 紀貫之 d. 866 - ö.945, yaxud 946) - Yapon şairi, Xeyan dövrünün filoloqu, tanka janrında şeirlər yazan ədib, 36 ölməz şairdən biri.

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Tsurayukinin həyatı və xarakteri ilə bağlı məlumatlar çox azdır. O həyatını əsasən ədəbiyyata həsr etmişdir. Tsurayuki köhnə zadəgan ailəsindən idi. O, Fucivara ailəsi tərəfindən hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmışdı. 905-ci ildə Tsurayuki, imperator Dayqonun (897-930) fərmanı ilə şairlər birliyinin başçısı təyin edilir (bu birlik sonralar “Kokin vakasyu” (“Köhnə və yeni yapon şeirləri toplusu”) külliyatını tərtib edəcəkdi). Yanlız 930-cu ildə Ki-no Tsurayuki Tosa əyalətinin hakimi təyin edilmiş (930-935) və bu dövrdə “Şinsenvakasyu” külliyyatını tərtib etmişdi. 935-ci ildə Ki-no Tsurayuki 5 il müddətində nazirlərə ona yeni vəzifə verilməsi xahişi ilə müraciət etsə də, bu müraciəti ilə bağlı müsbət cavab ala bilməmişdir. Yanlız 940-cı ildə Ki-no Tsurayuki mərasimlər idarəsində (cibusyo) xarici işlər və buddizm rahiblərinin işi üzrə şöbəyə (qembaryo) rəis təyin edilir, 944-cü ildə isə ona 5-ci dərəcə verilir. Ki-no Tsurayuki “Kokin vakasyu” (“Köhnə və yeni yapon şeirləri toplusu”) külliyatının tərtib edilməsi işinə rəhbərlik etmişdi (Külliyyata onun müəllifi olduğu 120 şeir daxil edilmişdi və ön sözün müəllifi də o özü olmuşdu). O, tanka janrında şeirlər yazırdı və o, özündən sonra bu janrda yazılmış 440 şeir qoyub getmişdir. Yapon poeziyasında janrlardan biri olan tanka 5 sətirdən və 31 hecadan ibarət olub, 5-7-5-7-7 heca sisteminə əsaslanır. “Tanka” sözünün hərfi mənası “qısa nəğmə” deməkdir. [1]

“Tosa nikki” (“Tosa gündəliyi”) əsəri[redaktə | əsas redaktə]

936-cı ildə, Ki-no Tsurayuki “Tosa nikki” (“Tosa gündəliyi”) əsərini yazmışdı. Bu əsər həm ədəbiyyatşünaslıq, həm də tarixşünaslıq baxımından qiymətlidir. Bu əsərdə şairin həyatının 2 ayı öz əksini tapmışdır. Nankaydonun cənub-qərbində yerləşən uzaq Tosa torpağına etdiyi səfərdən hökmdarla birlikdə paytaxta geri qayıtmasını təsvir edən bu əsər sözün əsl mənasında gündəlik deyil, gündəlik forması arxasında gizli lirik süjet xəttinə malik olan povestdir. Ədəbi mistizmlə başlayır. Müəllif özünü qadın elan edir və gündəliyini "kişi işarələri" (heroqlifləri) ilə yazmır. Görünür şeirlərin hamısı şəxsən Tsurayuki tərəfindən yazılmayıb.[2]

Maraqlı faktlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Şairin şeirlərindən birinə digər yapon şairləri ilə yanaşı Maksim Leonidov tərəfindən mahnı bəstələnmişdir. Bu mahınya Maksim Leonidovun 2006-cı ildə işıq üzü görən "Fen-şuyanın əsasları” adlı albomunda və 2009-cu ildə “Zaman maşını” qrupu tərəfindən “Maşınları park etmək olmaz” albomunda tanış olmaq olar.[1]
  • Onun oğlu Ki Tokibumi (yaxud Tokifumi) 951-ci ildə Yaponiyanın ikinci rəsmi şeir antologiyası olan "Qosen-şu"nu tərtib edən 5 şairdən biri olub.[3]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçid[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Davudov Q. Yaponiya tarixi. Bakı, 2014, s. 161
  2. Горегляд В. Н., Ки-но Цураюки. - М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1983. - (Серия "Писатели и ученые Востока"), с. 114-132, 135-139.
  3. Ki-Tsurayuki (Encyclopædia Britannica)