Kilibi xaqan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Infobox-realisateur.png
Kilibi xaqan
俟力苾可汗
Şərqi Göytürk xaqanlığının V xanı, Heşun və Xuayxuay knyazı
13 avqust 639 — 16 aprel 647
Sələfi İllig xaqan
Xələfi Çebi xaqan

Doğum tarixi
583(583-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat tarixi16 aprel 647(647-04-16)
Vəfat yeri Çanqan
SülaləAşina
AtasıTuğruq Şad

Kilibi xaqan (Aşina Simo 阿史那思摩) - 630-cu ildə Tan sülaləsi tərəfindən xaqan olaraq vəzifələndirilmişdi. 639-cu ildəki Kürşad (Aşina Cieşeşuay) üsyanı imperatoru qorxutduğu üçün xaqanlığı yenidən qurmaq qərarına gəldi.

Öncəki xaqanlar dövründə[redaktə | əsas redaktə]

583-cü ildə doğulub. Atası Tuğruq Şad Taspar xaqanın oğlu idi.[1] Şibi xaqanÇula xaqan onu çox sevməzdi. Çünki o türkdən çox soğda bənzəyirdi. Onların dövründə sərkərdə ola bilməmişdi. İllig xaqan onu imperatorla danışıq aparmağa göndərəndə imperator tərəfindən Heşun knyazı titulu ilə mükafatlandırılmışdı. Bütün bunlara baxmayaraq Şərqi Göytürk xaqanlığının zəiflədiyi dövrdə imperatora yox xaqana sadiq qalmışdı. İmperator onun sədaqətindən ruhlanaraq 23 iyul 630-cu ildə Xuayxuay knyazı titulu vermişdi.

Çin dövründə[redaktə | əsas redaktə]

Kilibi xaqan (俟力苾可汗)
Çin soyadı: Li (李)
Çin adı: Simo (思摩)
Çin titulu: Yiminişukilibi (乙彌泥孰俟力苾可汗)
Çin vəzifəsi: Xuayxuay knyazı (懷化王)

13 avqust 639-cu ildə Kürşad üsyanının yatırılmasından sonra Aşina Simoya Kilibi xan adı ilə xaqanlıq titulu verildi. Ona həm də imperiya soyadı olan Li soyadı da verildi. Beləliklə o imperiya ailəsindən sayılırdı. İmperator ona köməkçi olaraq Bağa xaqanın nəvəsi olan Aşina Çonqu Sol Müdrik Şahzadə təyin etdi. 641-ci ildə Seyanto xanlığının hökmdarı olan İncu xanın güclü hücumu qarşısında tab gətirməyərək Çinə qayıtdı. İncu xan imperatora göndərdiyi məktubda yazırdı:

Türklər xəyanətkardırlar və güvənilməməlidirlər. Onlar məğlub ediləndən sonra belə sizə zərər verməyə davam etdilər. Onları məğlub edəndən sonra qul edib Çinlilərə mükafat vermək yerinə onlara öz övladlarınız kimi davranırsınız. Buna baxmayaraq Aşina Cieşeşuay yenə də üsyan etdi. Onlar insana bənzəyir amma qurd kimi ürəkləri var, onlara insan kimi davranmayın. Mən istərdim kimi bütün Türkləri Çin üçün öldürüm.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

645-ci ildə Türklər xaqanı tək qoyaraq Çinin dərinliklərinə köçdülər. Kilibi xaqan isə imperatorla birlikdə Koreyalılara qarşı müharibədə qolundan yaralandı. 16 aprel 647-ci ildə vəfat etdi, 18 may 647-ci ildə isə xaqan Çanqan şəhərində basdırıldı.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Tan sülaləsi tarixi

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Suzuki, Kosetsu. "On the Genealogical Line of Türks’ Ashina Simo: The Royal Genealogy of the First Türkic Qaγanate and the Ordos Region during the Tang Period". The Toyo Gakuho. http://www.i-repository.net/il/cont/01/G0000171kenkyu/000/004/000004162.pdf?log=true&mid=2283&d=1532773483396.