Kiril və Mefodi Ensiklopediyası
| Kiril və Mefodi Ensiklopediyası | |
|---|---|
| Orijinalın dili | bolqar dili |
Kiril və Mefodi ensiklopediyası (bolq. Кирило-Методиевска енциклопедия) — Bolqarıstan Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat İnstitutu tərəfindən hazırlanmış, bolqar mütəxəssislərdən ibarət müəllif kollektivi tərəfindən nəşr olunan dörd cildlik ixtisaslaşmış elmi nəşr.[1]
1985–2003-cü illərdə işıq üzü görmüş bu ensiklopediya qədim slavyan (bolqar) dili və ədəbiyyatının, habelə kiril əlifbasından istifadə edən digər slavyan dillərinin inkişafı haqqında geniş məlumatları özündə birləşdirir. Nəşrdə orta əsr bolqar torpaqları ilə yanaşı, serb, valax-moldavan və rus torpaqlarında sosial və mədəni həyatın müxtəlif sahələrinə dair məlumatlar yer almışdır.
Ensiklopediyada aşağıdakı sahələrlə bağlı qarşılıqlı məsələlər tədqiq edilir:
- Tarix və arxeologiya;
- Memarlıq və təsviri incəsənət;
- Tətbiqi sənət və musiqi.
Məlumatlar Bolqarıstanın və Cənub-Şərqi və Şərqi Avropadakı slavyan dünyasının xristianlaşması, habelə Bolqarıstan-Bizans münasibətləri kontekstində təqdim olunur. Mövzular Avropa mədəniyyət ölçüsündə, gələcəyə yönəlmiş hadisələr kimi nəzərdən keçirilir. Əsas vurğu isə qədim bolqar ədəbiyyatı üzərinə qoyulmuşdur.[2]
Ensiklopediya medievist alimlər (orta əsr mütəxəssisləri), müəllim və tələbələr, habelə bu ixtisaslaşmış mövzularla maraqlanan geniş ictimaiyyət üçün nəzərdə tutulmuşdur. Hazırda bu ensiklopediya öz mövzusuna görə dünyada yeganə fundamental vəsait hesab olunur.[3]
Cildlərin xarakteristikası
[redaktə | vikimətni redaktə et]I cild (А–З)
[redaktə | vikimətni redaktə et]Ensiklopediyanın birinci cildi 1985-ci ildə Bolqarıstan Elmlər Akademiyasının nəşriyyatında işıq üzü görmüşdür. Bu cild "А" hərfindən "З" hərfinə qədər olan mövzuları əhatə edir. Cilddə əsasən Kiril və Mefodi qardaşlarının həyatı, onların Bizans imperiyasındakı fəaliyyəti və slavyan əlifbasının (qlaqolitsa) yaradılmasının ilkin mərhələləri geniş şəkildə işıqlandırılmışdır. Akademik Petar Dinekovun baş redaktorluğu ilə hazırlanan bu cild, slavyan maarifçiliyinin Avropa kontekstindəki yerini müəyyən edən fundamental məqalələrlə zəngindir.[4]
II cild (И–О)
[redaktə | vikimətni redaktə et]İkinci cild 1995-ci ildə, Bolqarıstandakı siyasi və iqtisadi keçid dövrünün çətinliklərinə rəğmən çap edilmişdir. "И" hərfindən "О" hərfinə qədər olan terminləri əhatə edən bu cilddə orta əsr slavyan əlyazmalarının paleoqrafik təhlili, qədim bolqar ədəbiyyatının janr xüsusiyyətləri və xristian liturgiyasının slavyan dilinə tərcüməsi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilmişdir. Bu cild həm də slavyan dillərinin tarixi fonetikası və morfologiyasına dair mühüm diaxronik tədqiqatları özündə birləşdirir.[5]
III cild (П–С)
[redaktə | vikimətni redaktə et]2003-cü ildə nəşr olunan üçüncü cild "П" hərfindən "С" hərfinə qədər olan məqalələri əhatə edir. Bu cilddə slavyan dünyasında kitabçılıq mədəniyyəti, orta əsr skriptoriləri (əlyazma emalatxanaları) və müqəddəs mətnlərin yayılma coğrafiyası geniş təsvir olunur. Xüsusilə "Slavyan maarifçilərinin irsi" və "Slavyan-Bizans ədəbi əlaqələri" kimi irihəcmli məqalələr bu cildin nüvəsini təşkil edir. Cildin hazırlanmasında Bolqarıstanla yanaşı, bir çox Avropa ölkələrinin slavyanşünas alimləri də iştirak etmişdirlər.[6]
IV cild (Т–Я)
[redaktə | vikimətni redaktə et]Dördüncü və yekun cild də 2003-cü ildə çapdan çıxmışdır. "Т" hərfindən "Я" hərfinə qədər olan mövzuları əhatə edən bu cild layihənin tamamlayıcı hissəsidir. Burada slavyan əlifbasının sonrakı əsrlərdəki təkamülü, kiril qrafikasının müxtəlif xalqlar (serblər, ruslar, valaxlar) tərəfindən mənimsənilməsi və müasir slavyanşünaslıq elminin biblioqrafik göstəriciləri yer alır. Yekun cild həm də bütün ensiklopediya üzrə əhatəli mövzu və adlar göstəricisini (indeks) təqdim edir ki, bu da tədqiqatçılar üçün naviqasiyanı asanlaşdırır.[7]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Liliya Vidova. The Cyrillo-Methodian Encyclopaedia: A Major Achievement of Bulgarian Medieval Studies (ingilis). Bulgarian Academy of Sciences. 2004.
- ↑ "Cyrillo-Methodian Encyclopaedia". Institute for Literature, Bulgarian Academy of Sciences (ingilis). İstifadə tarixi: 1 aprel 2026.
- ↑ Dinekov, Petar. "The Cyrillo-Methodian Encyclopedia and its Significance for Slavic Studies". Palaeobulgarica (ingilis). 10 (1). 1986: 3–12.
- ↑ Dinekov, Petar, redaktorKirilo-Metodievska entsiklopediya: A-Z (bolqar). 1. Bulgarian Academy of Sciences. 1985.
- ↑ Kirilo-Metodievska entsiklopediya: I-O (bolqar). 2. Goreks. 1995. ISBN 954-8167-11-2.
- ↑ Kirilo-Metodievska entsiklopediya: P-S (bolqar). 3. Bulgarian Academy of Sciences. 2003. ISBN 954-430-943-5.
- ↑ Kirilo-Metodievska entsiklopediya: T-Ya (bolqar). 4. Bulgarian Academy of Sciences. 2003. ISBN 954-430-949-4.
Əlavə ədəbiyyat siyahısı
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Dvornik, F. "The Significance of the Missions of Cyril and Methodius". Slavic Review. 23 (2). 1964: 195–211. doi:10.2307/2492930. JSTOR 2492930.