Klaus Şenk fon Ştauffenberq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Klaus Şenk fon Ştauffenberq
alm. Claus Schenk Graf von Stauffenberg
Claus von Stauffenberg (1907-1944).jpg
Doğum tarixi 15 noyabr 1907(1907-11-15)[1][2][…]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 21 iyul 1944(1944-07-21)[4][5][…] (36 yaşında)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı
Rütbə polkovnik
Döyüşlər
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Klaus Filip Mariya Şenk Qraf fon Ştauffenberq (alm. Claus Philipp Maria Schenk Graf von Stauffenberg‎; 15 noyabr 1907(1907-11-15)[1][2][…], Schloss Jettingen[d], Bavariya21 iyul 1944(1944-07-21)[4][5][…], Bendlerblok[d]) — Alman hərbi xadim. 1907-ci il noyabrın 15-də Alman imperiyasının bir hissəsi olan o zamanki Bavyera Krallığında, Svabianın şərq hissəsində, Ulm və Augsburg arasında Jettingen qəsrində anadan olmuşdur. Stauffenberg 1944-cü ildə Adolf Hitleri və Nazi Partiyasını hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq üçün təşkil olunan 20 iyul sui-qəsdində iştirak edən ən qabaqcıl üzvlərdən biri idi. Henning von Treskow və Hans Oster ilə bərabər, o, Wehrmacht daxilindəki Alman Müqavimət hərəkatının mərkəzi fiqurlarından biri idi. Valkiriya əməliyyatı kimi tanınan uğursuz cəhddən qısa müddət sonra, bu əməliyyata cəlb olduğuna görə, o, edam heyəti tərəfindən edam edildi.

Erkən həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Stauffenberg 1926-cı ildə

1926-cı ildə Stauffenberq Bamberqdə ailənin ənənəvi alayı, 17-cü Süvari Alayına (Bamberger Reiter-und Kavallerie Alayı 17) qoşulub. 1930-cu ildə Stauffenberq leytnant (ikinci leytenant) rütbəsinə yüksəlmişdir. O, Berlin-Moabitdə hərbi akademiyada müasir silahlar üzrə təhsil almışdı, lakin İkinci Dünya müharibəsi dövründə nəqliyyat daşımalarının böyük bir hissəsini yerinə yetirən atların istifadəsinə yönəlməyi davam etdirmişdi. Onun ordusu General Erich Hoepnerin əmri altında olan Alman 1-ci Yüngül Divizionunun bir hissəsi oldu. Bu divizion 1938-ci ilin sentyabrında Münhen Konvensiyasında Hitlerin gözlənilməz diplomatik müvəffəqiyyəti ilə aradan qaldırılan Alman Müqavimət çevriliş planlarında iştirak etmişdir. Bu birlik Münhen Konvensiyasına əsasən Sudetenland'a daxil olan Wehrmacht qoşunları arasında idi. Stauffenberq, Nazi Partiyasının irqçi və milliyyətçi cəhətləri ilə razılaşsa da, Polşanın Alman müstəmləkəçiliyinə dəstək versə də və Polşa yəhudiləri ilə bağlı ekstremist şərhlər etsədə belə, heç bir zaman bunlarin üzvü olmadı. 1932-ci ildə Almaniyanın prezident seçkiləri zamani Hitlerə dəstək verdiyini dilə gətirdi. Ancaq bir zaman sonra Stauffenberqdə Hitlerin siyasətinə qarşı şəxsi antipatiya yarandı və bu səbəbdəndir ki, o, gizlicə Hitlerə qarşı durmağa başlamışdır.

İkinci Dünya müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

1939–1940-cı illərdəki fəaliyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

1939-cu ildə İkinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar Claus von Stauffenberg və onun alayı Polşaya hücumda iştirak etdi. O, Polonyalılara qarşı olan rəftardan narazı olmağa başladı və onu Hitlerə qarşı müqavimət göstərməyə çağırmış olan Peter von Wartenburg'lə əlaqə yaratmağa başladı. Wartenburg ona çevrilişdə iştirak etməyə dəvət etdi, amma Stauffenberg bu dəvəti qəbul etmədi və 1940-cı il May ayında Fransanı işğal edən 6-cı Panzer Divizionunun üzvü oldu. O, Fransadakı xidmətlərinə görə Dəmir Xaç ilə təltif olundu.

Barbarossa Hərəkatı[redaktə | əsas redaktə]

1941-ci ilin iyununda Stauffenberq Barbarossa Hərəkatında iştirak etdi. Sonra, Sovet İttifaqında Schutz Staffeinel (SS) tərəfindən törədilən vəhşilikləri görən Stauffenberq dəhşətə gəldi. Onun dostu, mayor Joachim Kuhnun sözlərinə görə, Stauffenberq 1942-ci ilin avqustunda ona deyib: "Onlar minlərlə yəhudini güllələyirlər, bu cinayətlərin davam etməsinə icazə verilməməlidir". Yoahim Fest müəllifi olduğu Plotting Hitler's Death (1997) adlı kitabında vurğulayır: "Şərqdəki qırğınların nəticəsində, Hitler və məmur korpusları arasındakı əlaqələr, sürətlə pisləşməyə başladı ... Bu vaxt Stauffenberg Hitler'i xaric etmək və rejimi devirmək üçün əlindən gələn hər şeyi etməyə qərar verdi. " Berlinə qayıtdıqdan sonra Henning von Treskow, Fabin Schlabrendorff və Adolf Hitlerin digər əleyhdarları ilə görüşdü.

Tunis[redaktə | əsas redaktə]

1942-ci ilin noyabrinda müttəfiq qüvvətləri (Fransa, Britaniya, Amerika) Şimali Afrika torpaqlarına ayaq basdılar və mövqelərin möhkəmləndirdikdən sonra Tunis hərəkatına başladılar. 1943-cü ildə Stauffenberq leytenant-polkovnik rütbəsinə yüksəldi və Baş Qərargadakı Hərəkat Zabiti olaraq 10-cu Panzer divizionuna qoşulmaq üçün Afrikaya göndərildi. O, Tunis döyüşlərində yaxından iştirak etdi. Hərçənd, 7 aprel 1943-cü ildə Stauffenberq, Müttəfiq qüvvətlərinə məxsus təyyarədən açılan atəşlə üzündən, iki əlindən və dizindən yaralanmışdır. Louis L. Snyder’in yazdıqlarına istinadən: "O, görmək qabiliyyətini tamamilə itirəcəyindən qorxdu, lakin o, bir gözünü saxladı və sağ əlini, sol əlinin yarısını və ayağının bir hissəsini itirdi." Münhendə Dr. Ferdinand Sauerbruch güclü nəzarəti ilə üç aylıq bir müddətdə Stauffenbergi həyata döndərə bildi.

Müqavimətdə[redaktə | əsas redaktə]

1944-cü ildə Stauffenberg (solda) və Albrecht Mertz von Quirnheim

1943-cü ilin sentyabr ayının əvvəlindən başlayaraq onun yaraları bir qədər sağaldıqdan sonra sui-qəsdçilər tərəfindən təklif edildi və Berning von Treskovu-a Berlindəki “Ersatzheer”-in ("Əvəzləyici Ordu") qərargahına heyət üzvü kimi təqdim edildi. Ersatzheer çevriliş üçün nadir bir fürsət yaradırdı. Valkiriya planı Hitler tərəfindən razılığa gəlmişdi, lakin onun ölümündən sonra hakimiyyətin qalan hissəsini hakimiyyətdən təmizləmək üçün gizli şəkildə dəyişdirildi. Ətraflı hərbi plan yalnız Berlini işğal etməklə deyil, 1943-cü il noyabrında Axel von dem Bussche tərəfindən sui-qəsd cəhdindən sonra Şərqi Prussiyada hərbi qüvvələrlə müxtəlif qərargahı götürmək üçün hazırlanmışdır. Lakin, Hitler ilə görüş ləğv edildiyinə görə bu cəhd uğursuz oldu. D-Day günü, 6 İyun 1944də, Müttəfiqlər Fransaya ayaq basdılar. Stauffenberg, Almaniyanın digər bir çox hərbi zabitləri kimi, müharibənin itirildiyindən heç şübhəsiz idilər. Yalnız təcili bir barışıq daha da çox lazımsız qan tökülməsinin və Almaniyaya, onun xalqına və digər Avropa millətlərinə zərər dəyməsinin qarşısını ala bilər. Təbii ki, bu barış yalnız Hitler aradan qaldırıldığı zaman edilə bilərdi.

20 iyul sui-qəsdi[redaktə | əsas redaktə]

1942-ci ilin sentyabr ayından etibarən Stauffenberg, Hitleri əvəz etmək üçün “Unser Weg zum Meer”'in müəllifi Hans Georg Schmidt von Altenstadt'ı nəzərdə tuturdu. 1943-cü ilin sentyabr ayından başlayaraq 20 iyul 1944-cü ilədək, Hitlerə sui-qəsd etmək və Almaniyanın nəzarətini əldə etmək üçün əsas məsuliyyət artıq Stauffenberqin çiyinlərində toplanmışdı. Onun əzmi, təşkilati bacarıqları və radikal yanaşması şübhələr və tərəddüdlər ilə nəticələnən hərəkətsizliyə son qoydu. Dostu Henning von Treskowun köməyi ilə o, sui-qəsdçiləri birləşdirərək, onları hərəkətə keçirdi. Stauffenberq, Alman qanununa əsasən, dövlətə xəyanət etdiyini bilirdi, lakin sonradan o, özünə haqq qazandırırdı ki, o bunu Hitlerin xain əməllərindən milyonlarla insanın həyatını qurtarmaq üçün edir.

Orijinal plan Stauffenberq'in Berlindəki Bendlerstraße ofislərində qalmasını tələb edirdi və beləliklə, o, bütün Nazi siyasi təşkilatlarının liderlərini həbs etməyə razı salmaq üçün bütün Avropadakı müntəzəm ordu birliklərinə telefon göndərə biləcəkdi. Təəssüf ki, Hitlerə həmişə yaxınlığı olan şəxs, Ordu Yüksək Komandanlığının Əməliyyat Rəisi, General Helmuth Stieff bu sui-qəsd planınından imtina etdi və geri çəkildi. Beləliklə, Stauffenberq iki kritik vəzifəni yerinə yetirməyə məcbur oldu: Berlindən uzaqda Hitleri öldürmək və həmən gün Berlinə qayıdaraq çevriliş fitilini atəşləmək.

Sui-qəsd cəhdi[redaktə | əsas redaktə]

Stauffenberq tərəfindən Hitler, Göring və Himmler ilə görüşmək üçün gələn bir neçə müvəffəqiyyətsiz cəhddən sonra, 20 iyul 1944-cü ildə Wolfsschianze-də görüşmək cəhdi uğurlu alındı. Stauffenberq içərisində iki kiçik bomba olan çantası ilə məlumat otağına girdi. İsti yay günü olduğuna görə, görüş yeri gözlənilmədən yeraltı Führerbunkerdən (sığınacaqdan) Albert Sperin taxta daxmasına dəyişdirilmişdi. Stauffenberq birinci bombani xüsusi uyğunlaşdırılmış kəlbətin ilə aktivləşdirmək üçün otağı tərk etdi, ancaq bu iş onun üçün elə də asan deyildi çünki o sağ əlini itirmişdi və sol əlində də yalnız üç barmağı var idi. Birinci bombani aktivləşdirdikdən sonra mühafizəçi qapını döyərək iclasın başlamağına az qaldığını bildirdi. Nəticə etibarıyla, ikinci bombani aktivləşdirmək mümkün olmadı və Stauffenberq ikinci bombanı Werner von Haeften-a verərək otağa geri qayıtdı. Çantanı konfrans stolunun altında, Hitlerə mümkün qədər yaxın yerləşdirəndən sonra, Stauffenberq otağı tərk etdi. Təəssüf ki, o otaqdan çıxdıqdan sonra, Polkovnik Heinz Brandt çantanın yerini istəmsizcə bir azca dəyişdi və nəticə də, bu Hitlerin həyatin qurtaran faktor oldu. Partlayış baş verdiyi zaman, Stauffenberq artıq o otaqdan heç kimsənin sağ çıxa bilməyəcəyinə əmin olmuşdu. Hərçənd ki, Hitler bu sui-qəsddən kiçik yaralar alaraq qurtula bildi.

Ölüm Sənədi (1951-ci ildə yayınlandı)

Stauffenberg və Haeften tezliklə yaxınlıqdakı aeroportu istifadə edərək Berlinə döndülər. Berlinə döndükdən sonra, Stauffenberq ikinci mərhələni, yəni Nazi liderlərinə qarşı hərbi çevrilişi başlatmaq üçün yoldaşlarını motivasiya etməyə başladı. Jozef Goebbels radio vasitəsilə Hitlerin sağ qaldığını açıqladığı və daha sonra, Hitler dövlət radiosunda şəxsən danışdığı zaman, sui-qəsdçilər çevrilişin uğursuz olduğunu anladılar. Hitlerin ölmədiyi bilindikdən dərhal sonra, Stauffenberg və digər sui-qəsdçilər yaxalandılar. 21 İyul 1944-cü ildə, Müharibə Nazirliyinin həyətində, Stauffenberq ilə birlikdə digər iki sui-qəsdçi, Friedrich Olbricht və Verner von Haeften güllələnərək edam olundular.

Biblioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Klaus Şenk fon Ştauffenberq ilə əlaqəli mediafayllar var.

  1. 1 2 Lundy D. R. The Peerage — 717826 nüs.
  2. 1 2 Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 Munzinger-Archiv — 1913.
  4. 1 2 Almaniya Milli Kitabxanası, Berlin Dövlət Kitabxanası, Bavariya Dövlət Kitabxanası və s. Record #118642537 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) — 2012—2016.
  5. 1 2 SNAC — 2010.
  6. 1 2 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. LIBRIS — 2012.