Klavikord

Klavikord
Təsnifat	klavişli musiqi aləti
Hornbostel–Zaks təsnifatı	314.122-4-8
Əlaqəli alətlər	Fortepiano Pianino Klavesin
Mənşə ölkəsi	İtaliya
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Klavikord (lat. clavis) — klavişli musiqi aləti. Klavikord ən qədim klaviatura alətlərindən biridir və qədim monoxordun varisidir. Klavikordun ixtirası məlum deyil. "Klavikord" adı ilk dəfə 1396-cı ilə aid sənədlərdə qeyd olunub və dövrümüzə gəlib çatan ən qədim alət 1543-cü ildə Domenik Pizaurensis tərəfindən yaradılıb və hazırda Leypsiq Musiqi Alətləri Muzeyində saxlanılır.

Klavikord tangents adlanan düz başlı metal sancaqlar istifadə edərək səs çıxarır. Klavikordda xarakterik bir ifa texnikası bebunqdur. Bebunq digər klaviatura alətlərində mümkün olmayan bir "klaviatura vibratosu" növüdür. Tək bir simin çıxardığı səs çox sakit idi, buna görə də hər not üçün simləri ikiqat və üçqat artırmaq səsi gücləndirmək üçün istifadə olunurdu ki, bu da fortepiano ifasında ardıcıl olaraq istifadə edilən texnikadır. Klavikordun diapazonu zamanla dəyişdi: əvvəlcə iki yarım oktava idi, XVI əsrin ortalarında dördə qədər artdı və daha sonra beş oktavaya çatdı. Bəzən aşağı oktava qısaldılırdı və bu da onu qismən diatonik edirdi.

Klavikord musiqisi ən böyük çiçəklənmə dövrünü XVII və XVIII əsrlərdə yaşadı və XIX əsrin əvvəllərində Qərbi Avropada pianino (Hammerklavier) ilə əvəz olundu, baxmayaraq ki, imperiyanın bəzi ölkələrində (Çexiya, Slovakiya və Macarıstan) həvəskar musiqiçilər klavikord çalmağa davam etdilər. Xüsusilə maarifçi musiqiçi Vladimir Odoyevskinin təsdiq etdiyi kimi, klavikordlar XIX əsrdə Rusiyada həvəskarlar tərəfindən istifadə olunmağa davam etdi.

İohann Sebastyan Bax onun oğlu Karl Filip Emanuil Bax, Volfqanq Amadey Motsart və hətta Lüdviq van Bethoven kimi böyük bəstəkarlar klavikord üçün əsərlər yazdılar.

Ədəbiyyat

• Brauchli, Bernard. The Clavichord. Cambridge University Press. 1998. ISBN 0-521-63067-3.
• Jeans, Susi. "The Pedal Clavichord and Other Practice Instruments of Organists". Proceedings of the Royal Musical Association. Proceedings of the Royal Musical Association, 77th Sess., 1950–1951. Oxford University Press. 77 (1). 1951: 1–15. doi:10.1093/jrma/77.1.1. JSTOR 766144.
• Loucks, Richard. "Was the 'Well-Tempered Clavier' Performable on a Fretted Clavichord?" (PDF). Performance Practice Review. 5 (1). Spring 1992: 44–89. doi:10.5642/perfpr.199205.01.02. 22 mart 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
• Riemenschneider, Albert. Preface and Translations of Forewords by Friedrich Konrad Griepenkerl to Organ Works of J. S. Bach. New York: C. F. Peters. 1950. OCLC 81743352.
• Speerstra, Joel. Bach and the Pedal Clavichord: An Organist's Guide. University of Rochester Press. 2004. ISBN 1-58046-135-2.
• Williams, Peter. The Organ Music of J. S. Bach (2nd). Cambridge University Press. 2003. 4–6. ISBN 0-521-89115-9.

Xarici keçidlər

• Introduction of "The Clavichord" by Bernard Brauchli
• "What Is a Clavichord?" by en:Julian Perkins; a brief introduction to the clavichord for en:BBC Music Magazine
• Clavichord International
• British Clavichord Society
• Boston Clavichord Society
• "Clavecin-pédalier" by Yves Rechsteiner, 2001 at the Wayback Machine (archived 3 mart 2016)  (fr.)
• Clavichords at the house of en:Heinrich Schütz  (alm.)
• Clavichord by Christian Kintzing, Neuwied, Germany, 1763 at the en:Metropolitan Museum of Art