Koça Popoviç

Koça Popoviç
Koça Popoviç
	serb. Коча Поповић
Şəxsi məlumatlar
Doğum adı	Константин Поповић
Doğum tarixi	14 mart 1908
Doğum yeri	Belqrad, Serbiya krallığı;
Vəfat tarixi	20 oktyabr 1992 (84 yaşında)
Vəfat yeri	Belqrad, Serbiya Respublikası, Yuqoslaviya İttifaq Respublikası;
Dəfn yeri	Yeni Belqrad qəbiristanlığı[d];
Partiya	Yuqoslaviya kommunistlər ittifaqı;
Təhsili	Paris Universiteti (1932),; Belqrad Universiteti,; Belqrad Universiteti Hüquq fakültəsi[d];
Fəaliyyəti	şair, siyasi komissar, hərbi qulluqçu, siyasətçi
Hərbi xidmət
Mənsubiyyəti	İkinci İspan Respublikası[d]
Döyüşlər	İspaniya vətəndaş müharibəsi,; İkinci Dünya müharibəsi,; Yuqoslaviya xalq azadlıq müharibəsi[d];
Rütbəsi	general-polkovnik (1947);
Elmi fəaliyyəti
Elm sahəsi	ədəbiyyat, siyasət
Təltifləri	;
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Konstantin "Koça" Popoviç (serb-kiril. Константин "Коча" Поповић; 14 mart 1908^[1]^[2], Belqrad – 20 oktyabr 1992^[1]^[2], Belqrad) — serb və yuqoslav siyasətçisi, kommunist fəalı, 1937–1939-cu illərdə İspaniya Vətəndaş müharibəsində könüllü iştirakçı və Yuqoslaviya partizanlarının 1-ci Proletar Diviziyasının komandiri olmuşdur. O, bəzən “Yuqoslaviya partizanlarını xilas edən adam” adlandırılırdı, çünki Sutyeska döyüşü zamanı Ox qüvvələrinin Zelenqora–Kalinovik xəttindəki ən zəif nöqtəni müəyyən etmiş və həmin istiqamətdə yarılma planını hazırlamışdı. Bu plan nəticəsində İosip Broz Tito, onun qərargahı və müqavimət hərəkatının qalan hissəsi xilas edilmişdi. Müharibədən sonra Popoviç Yuqoslaviya Xalq Ordusunun Baş Qərargah rəisi, daha sonra isə Yuqoslaviya Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri olmuş, siyasi karyerasının son illərində isə Yuqoslaviya vitse-prezidenti vəzifəsini icra etmişdir.

Yuqoslaviya Kommunistlər İttifaqının üzvü olmasına baxmayaraq, Popoviç sərbəst bazar islahatlarının tərəfdarı idi.^[3] O, həmçinin 1970-ci illərdə fəaliyyət göstərən Serbiya liberalları qrupunun üzvlərindən biri idi; bu qrupa Marko Nikezić və Latinka Perović də daxil idi. Liberal qrupa qarşı təzyiqlərin artması fonunda 1972-ci ildə siyasətdən istefa verdi. Ömrünün qalan hissəsini Dubrovnikdə keçirdi və Yuqoslaviya müharibələri, eləcə də Franyo Tudman və Slobodan Miloşeviç rejimlərinə qarşı açıq tənqidi mövqe nümayiş etdirdi.

Gənclik illərində Popoviç serb sürrealizm hərəkatının qurucularından biri olmuşdur. O, Marko Ristiç ilə birlikdə kitab müəllifi idi. Həmçinin Popoviç Yuqoslaviya İdman Cəmiyyəti “Partizan”ın və həmin cəmiyyətin futbol bölməsi olan FK Partizan klubunun yaradıcılarından biri olmuşdur.

Bioqrafiyası

Popoviç varlı Belqrad ailəsində anadan olmuş və Birinci dünya müharibəsi illərini İsveçrədə keçirmişdir.^[3]^[4] O, 1930-cu ildə serb sürrealizm manifestini imzalayan on üç nəfərdən biri idi.

1929-cu ildə Popoviç Parisə köçərək hüquq və fəlsəfə təhsili aldı. Burada o, Riv Qoş mühitində şairlər, yazıçılar, rəssamlar və ziyalılarla ünsiyyətdə olmuşdur.^[5] O, həm Fransa, həm də Serbiya sürrealist qruplarında fəal iştirak etmişdir.^[4] 1931-ci ildə Marko Ristić ilə birlikdə yazdığı Nacrt za jednu fenomenologiju iracionalnog (“İrrasionalın fenomenologiyasına dair eskiz”) əsəri nəşr olundu.^[4]

Daha sonra Popoviç o dövrdə qeyri-qanuni fəaliyyət göstərən Yuqoslaviya Kommunist Partiyasına qoşuldu. Parisdə Komintern tərəfindən idarə olunan və başında İosip Broz Titonun dayandığı mərkəz fəaliyyət göstərirdi; bu mərkəz Balkanlardan olan könüllüləri İspaniya Vətəndaş müharibəsində respublikaçılar tərəfdə döyüşmək üçün göndərirdi. Popoviç də seçilmiş partiya üzvləri ilə birlikdə həmin mərkəz vasitəsilə İspaniyaya göndərildi. O, Beynəlxalq Briqadalarda deyil, birbaşa İspaniya Respublikaçı qüvvələrinin tərkibində artilleriya kapitanı rütbəsi ilə döyüşmüşdür. Müharibənin sonunda Popoviç Fransa vasitəsilə Yuqoslaviyaya qayıtmışdır.^[5]

İkinci dünya müharibəsi

1940-cı ildə Yuqoslaviya Krallıq Ordusunun ehtiyat zabiti kimi səfərbər olunan Popoviçə polk daxilində təxribat xarakterli fəaliyyətlərə nəzarət etmək tapşırılmışdı.

1941-ci ilin aprelində Yuqoslaviya Krallıq Ordusu Vermaxt qarşısında təslim olduqdan sonra Popoviç Serbiyada baş qaldıran üsyan zamanı Kosmay dəstəsini təşkil etdi. Birinci Proletar Briqadası yaradıldıqda onun komandiri oldu və sonradan Birinci Proletar Diviziyasına rəhbərlik etdi.^[5]

Partizanlara rəhbərlik etdiyi dövrdə o, Titonun qərargahında fəaliyyət göstərən Britaniya hərbi missiyasının rəhbəri Vilyam Dikin ilə tanış olmuşdur. Dikin Popoviç haqqında belə yazırdı:

Birinci Proletar Diviziyasının başında general Koça Popoviç dayanırdı. O, qərargaha ilk gəlişimiz zamanı Tito və onun heyəti ilə görüşdə iştirak etmişdi, lakin kimliyi açıqlanmamışdı. Güclü iradəyə və intizamlı düşüncəyə malik Popoviç bəlkə də daxili təbiətinə yad olan hərbi istedada sahib ziyalı əsgər idi. [...] O, iti və sarkastik fransız dili ilə danışırdı və zehni müdafiəsi keçilməz idi. Onun istehzalı cavabları qılınc kimi iti idi, lakin heç vaxt ehtiyatı əldən vermirdi. [...] Popoviç tənha və qapalı insan idi, nadir hallarda özünü açırdı. Onda hərbi dahilik və müharibəyə nifrət vardı. Dostluğa qarşı ehtiyatlı idi və ağlının, eləcə də qəlbinin bütövlüyünü şeytani məharətlə qoruyurdu. [...] Mən tez-tez onun yanında olur və onun süni görünən, lakin cilalanmış zarafatlarına alışırdım. Soyuqqanlı cəsarəti və sirr saxlamağı ilə tanınırdı; əsgərləri onu bütləşdirirdi, lakin az adam onu həqiqətən tanıyırdı.^[5]

Müharibədən sonra

İkinci dünya müharibəsi və İspaniya Vətəndaş müharibəsi veteranları ilə birlikdə Popoviç 1945-ci ilin oktyabrında Partizan Belqrad futbol klubunun qurucularından biri olmuşdur.^[6]

1945-ci ildə Yuqoslaviyada kommunist rejimi qurulduqdan sonra Popoviç 1945–1953-cü illərdə Yuqoslaviya Xalq Ordusu Baş Qərargahının rəisi olmuşdur. Bu vəzifədə o, həmçinin Yuqoslaviya ilə Sovet İttifaqı arasında yaranmış İnformbiro dövrü zamanı ordunun modernləşdirilməsi ilə bağlı Qərb dövlətlərinin nümayəndələri ilə danışıqlar aparmışdır.

1953-cü ildə Popoviç Yuqoslaviya Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri təyin edildi və 1965-ci ilə qədər bu vəzifədə qaldı. Xarici işlər naziri kimi bir neçə dəfə Yuqoslaviya nümayəndə heyətinə rəhbərlik edərək BMT Baş Assambleyası sessiyalarında iştirak etmişdir.

1965–1972-ci illərdə Popoviç Yuqoslaviya Federal İcra Şurasının üzvü olmuş, 1966–1967-ci illərdə isə Yuqoslaviya vitse-prezidenti vəzifəsini icra etmişdir. 1985-ci ildə ona və Peko Dapčevićə ordu generalı rütbəsinin verilməsi təklif olunsa da, hər ikisi bu təklifi rədd etmişdir.

Popoviç 1992-ci ildə 84 yaşında Belqradda vəfat etmişdir.

Təltifləri

Yugoslavian decorations^[7]^[8]
	Order of Freedom
	Order of the People's Hero
	Order of the People's Liberation
	Order of the War Banner
	Order of the Yugoslav Flag
	Order of the Partisan Star
	Order of the Republic
	Order of Merits for the People
	Order of Brotherhood and Unity
	Order of Labour
	Order of Military Merits
	Order of Bravery
	Commemorative Medal of the Partisans of 1941
	Order of the Yugoslav Crown
International and foreign awards
	Order of the Falcon, (Iceland)
	Order of the White Rose of Finland, (Finland)
	Order of the Union of Burma, (Myanmar)
	Order of the Leader, (Kingdom of Afghanistan)
	Order of Menelik II, (Ethiopian Empire)
	Order of the Partisan Star (Albania)
	Order of May, (Argentina)
	Order of the Southern Cross, (Brazil)
	Order of People's Freedom, (Bulgaria)
	Order of George I, (Kingdom of Greece)
	Order of Merit of the Italian Republic (Italy)
	Royal Order of Cambodia, (Cambodia)
	Order of the Flag of the Republic of Hungary, (Hungarian People's Republic)
	Order of the Aztec Eagle, (Mexico)
	Order of St. Olav, (Norway)
	Order of Suvorov, (Soviet Union)
	Jubilee Medal "Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941–1945", (Soviet Union)
	Order of the Two Niles, (Sudan)
	Order of the Republic, (Tunisia)
	Order of Orange-Nassau, (Netherlands)
	Queen Elizabeth II Coronation Medal, (United Kingdom)
	Legion of Honour, (France)
	Legion of Honour, (France)
	Order of the White Lion, (Czechoslovakia)
	Czechoslovak Military Order for Liberty, (Czechoslovakia)
	Czechoslovak War Cross 1939–1945, (Czechoslovakia)
	Order of Merit, (Chile)
	Order of Liberty, (Spanish Republican government in exile)

Həmçinin bax

İstinadlar

1 2 3 4 Koča Popović (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
1 2 3 4 Dalibor Brozović, Tomislav Ladan. Koča Popović (xorv.). // Hrvatska enciklopedija. Leksikografski zavod Miroslav Krleža. 1999. 9272 səh.
1 2 Čkrebić, Dušan. Koča Popović, duboka ljudska tajna. Službeni glasnik. 2012.
1 2 3 "Konstantin Koča Popović". Nadrealizam. 8 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2014.
1 2 3 4 Deakin, F.W.D. The Embattled Mountain. Oxford University Press. 1971. 103. ISBN 0-19-215175-4.
↑ cbnostalgija. "Osnivači Partizana". Crno-bela Nostalgija (serb). 9 may 2019. 3 avqust 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 avqust 2019.
↑ Acović, Dragomir. Slava i čast: Odlikovanja među Srbima, Srbi među odlikovanjima. Belgrade: Službeni Glasnik. 2012.
↑ Гачић, Драган. "Одликовања из легата историјског архива Београда". Историјски архив Београда. 2015.

Xarici keçidlər

Vikianbarda Koça Popoviç ilə əlaqəli mediafayllar var.

Ministry of Foreign Affairs

[_e095604acb21aa75-1] 1 2 3 4 Koča Popović (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_ba9675e09c12e55b-2] 1 2 3 4 Dalibor Brozović, Tomislav Ladan. Koča Popović (xorv.). // Hrvatska enciklopedija. Leksikografski zavod Miroslav Krleža. 1999. 9272 səh.

[Čkrebić_2012-3] 1 2 Čkrebić, Dušan. Koča Popović, duboka ljudska tajna. Službeni glasnik. 2012.

[nadrealizam-4] 1 2 3 "Konstantin Koča Popović". Nadrealizam. 8 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 fevral 2014.

[deakin-5] 1 2 3 4 Deakin, F.W.D. The Embattled Mountain. Oxford University Press. 1971. 103. ISBN 0-19-215175-4.

[6] cbnostalgija. "Osnivači Partizana". Crno-bela Nostalgija (serb). 9 may 2019. 3 avqust 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 avqust 2019.

[7] Acović, Dragomir. Slava i čast: Odlikovanja među Srbima, Srbi među odlikovanjima. Belgrade: Službeni Glasnik. 2012.

[8] Гачић, Драган. "Одликовања из легата историјског архива Београда". Историјски архив Београда. 2015.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]