Kokos yengəci

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kokos yengəci
Birgus latro climbing.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Buğumayaqlılar
Yarımtip: Xərçəngkimilər
Sinif: Ali xərçənglər
Dəstə: Onayaqlılar
Fəsiləüstü: Paguroidea
Fəsilə: Coenobitidae
Cins: Birgus Leach, 1816
Növ: Kokos yengəci
Elmi adı
Birgus latro
Linnaeus, 1767
Areal
DistributionCoconutCrab.png

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
axtar

ÜTMS [1]
NCBI {{{1}}}

Kokos yengəci[1][2] (lat. Birgus latro) — Buğumayaqlılar tipinə, Onayaqlılar dəstəsinə aid heyvan növü. Bu növə daxil olan canlıların yetkin fərdləri quru həyat tərzi keçirir. Kokos yengəcləri əsasən Sakit okeanın qərb hissəsinin və Hind okeanının tropik adalarında yayılmışdır. Onların əti qida kimi istifadə edilir.

Adı[redaktə | əsas redaktə]

Növ adı olan lat. latro «quldur» mənasını verir[3].

Bu buğumayaqlı canlı həm də "Palma oğrusu" adlandırılır. Səbəb isə onun keçmişdə kokosun içini yeməkdən ötrü palma ağacından hindqozunu kəsmək qabiliyyətinə olduğu düşünülürdü. Üstəlik onların kokosların qabıqlarını sındırmaları düşünülürdü. Əslində isə Palma oğrusu kokosu qıra bilməz. O sadəcə yerə düşərək qırılmış kokosları yeyə bilir.


Struktur və sistematik mövqe[redaktə | əsas redaktə]

Palma oğruları buğumayaqlılar tipinin ən nəhəng nümayəndələrindən biridir. Uzunluqları 40 sm, çəkiləri isə 4 kq çatır[4]. Ön ətrafında yerləşən bir çüt qısğac kiçik sümükləri belə sındıra bilir. Onların arxa ətrafları digərlərinə nisbətdə çox zəif inkişaf etmişdir. Bu isə onları yengəclərdən daha çox xərçənglərə bənzədir.

Güclü inkişaf etmiş ekosketel və qazlar mübadiləsini həyata keçirən orqan onların quru həyat tərzi keçirməsinə imkan verir. Ümumilikdə götürdükdə bu canlılarda qəlsəmə çox zəif inkişaf etmişdir.

Çoxalması və inkişafı[redaktə | əsas redaktə]

Çoxalma dönəmində dişilər dənizə köç edirlər və yumurtalarını buraya buraxırlar. Bu canlıların orta ömür müddəti kifayət qədər uzundur. Onlar 10 sm uzunluğa ancaq 5 yaşında çatırlar.

Qidalanması və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Kokos yengəcləri hər şeylə qidalarırlar. Onların qidasının əsasını Kokos palması təşkil edir. Bununla belə onlar digər xərçəngkimilər və ölmüş canlılarla qidalana bilirlər[5]

Palma oğruları qumda dərin olmayan yuvalar qazırlar. Bu yuvaların içini isə kokosun üzərini əhatə edən liflərdən istifadə edərək düzəldirlər. Bəzən isə təbii sığınacaqlara üstünlük verirlər. Bu əsasən qayalarda olan çatlar oluir. Bu zamanda onun içərinini bitki materialları ilə nizamlayırlar. Bu isə yuvada pormal rütubəti qorumağa imkan verir. Bu canlılar sərbəst şəkildə ağaclara dırmana bilirlər. Yaxşı inkişaf etmiş bir qoxu hissi var[6].

2016-cı ildə bu canlıların quşları ovlaması qeydə alınmışdır. Ağaca dırmanan palma oğrusu Qırmızı ayaqlı sümsük quşuna hücum etmişdir. [7]

Fotoqalereya[redaktə | əsas redaktə]


Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Dünyanın ən böyük, torpaqda yaşayan buğumayaqlısı
  2. Buğumayaqlıların ən nəhəg nümayəndəsi: Kokos yengəci
  3. Merriam-Webster dictionary
  4. Naskrecki P. The Smaller Majority. Belknap Press of Harvard University Press, 2005, 278 p., p. 38. ISBN 0-674-01915-6  (ing.)
  5. Joanne E. Wilde; Stuart M. Linton; Peter Greenaway (2004). «Dietary assimilation and the digestive strategy of the omnivorous anomuran land crab Birgus latro (Coenobitidae)». Journal of Comparative Physiology B: Biochemical, Systemic, and Environmental Physiology 174 (4): 299—308. doi:10.1007/s00360-004-0415-7. PMID 14760503.
  6. Stensmyr, M. C., Erland, S., Hallberg, E., Wallén, R., Greenaway, P., Hansson, B. S. (2005). Insect-like olfactory adaptations in the terrestrial Giant Robber Crab. Current Biology 15 (2): 116—121. Текст DOI:10.1016/j.cub.2004.12.069  (ing.)
  7. https://www.newscientist.com/article/2152805-giant-coconut-crab-sneaks-up-on-a-sleeping-bird-and-kills-it/