Korduyena

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Korduyena krallığının xəritəsi. Təx. e.ə. 60-cı il.

Korduyena və ya Gorduyena (kürd. Kardox; türk. Karduya; erm. Կորճայք, translit. Korçayk; yun. Κορδυηνή translit. Kordyini; ivr. קרטיגיניtranslit. Kartigini)[1]Orta Şərqdə, Yuxarı Mesopatamiyada, Türkiyə ilə Suriya sərhədləri arasında qədim tarixi region.

1911-ci il Britannika Ensiklopediyasına görə, Korduyena Bohtan regionunun (indiki Şırnak ili) qədim adıdır.[2] Region Suriyadilli mənbələrdə Bet Kardu adlanır və Ermənistan ilə İran arasında, Van gölünün cənubundakı dağlıq ərazidə yerləşən kiçik bir vassal dövləti olduğu qeyd edilir. Korduyena krallığının Dəclə çayının qərb sahillərində də torpaqları var idi.

Krallığın yerli əhalisi karduçilər olmuşdur.[2][3] Korduyena krallığının əsası Selevkilər imperiyasının süqutundan sonra qoyulmuşdur.[4] Korduyena krallığı e.ə. 66-cı ildə Roma Respublikasının vassalına çevrildi[5] və romalılar ilə b.e. 384-cü ilinə müttəfiq qaldı.[6] Karduçilər hürri göy tanrısı olan Teşuba sitayiş edirdilər.[7]

Mənşə[redaktə | əsas redaktə]

Arşak Safrastyana görə, əntiq yunan ədəbiyyatında adları çəkilən midiyalılarsaklar qərəzli şəkildə təsvir edilmişdir. Safrastyan karduçiləri kutilər ilə bərabərləşdirir.[8]

Kürdlər ilə bağı[redaktə | əsas redaktə]

Corc Roulinson kimi XIX əsr alimləri Korduyena krallığını müasir kürdlər ilə əlaqələndirir, onun qədim "Kürdüstan" olduğunu irəli sürürdülər.[9][10] Bu nöqteyi-nəzər Korduyenanı protokürd[11] və ya müasir Kürdüstanın qədim adı[12] kimi görən yeni akademik mənbələr tərəfindən dəstəklənmişdir. Əlavə olaraq, Kolumbiya Ensiklopediyasında bu iddianın həqiqətə uyğun olduğu qəbul edilmişdir.[13]

T. A. Sinkler bu təyinetmənin həqiqətə uyğun olmadığını bildirmişdir.[14]

Bu adın tarix boyu çoxlu formaları olub. Buna əsas səbəb x səsinin latın dilində təmsil edilməsinin çətin olmasıdır. Karduçoy sözü özü yəqin ki, erməni dilindən alınıb, çünki -çoy şəkilçisi erməni dilindəki -x cəm şəkilçisi ilə bağlantılıdır.[15]

İnanılır ki, karduçilər hansısa bir qədim İran dilində danışırdılar.[16][17]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Efraim Elimelech Urbach, I. Abrahams, The Sages, 1089 pp., Magnes Press, 1979, ISBN 965-223-319-6, p.552
  2. 2,0 2,1 Wikisource Kisholm, Hyu, ed. (1911) "Persia" Britannika Ensiklopediyası 21 (XI ed.) Cambridge University Press pp. 211–216
  3. "Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), CA´BALEIS, CARAMBIS, CARDU´CHI". www.perseus.tufts.edu.
  4. (2001–07) "Kurds", The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition (en), Columbia University Press.
  5. Mommsen, Teodor. History of Rome – The Establishment of the Military Monarchy (en). Modern Library, 24. ISBN 0394604024.
  6. Gibbon, Edvard. The History of the Decline and Fall of The Roman Empire (en).
  7. A. Toffteen, Olaf (1907). "Notes on Assyrian and Babylonian Geography", The American Journal of Semitic Languages and Literatures (en). The University of Chicago Press, 323–357.
  8. Safrastyan, Arşak (1948,). Kurds and Kurdistan (en). London: The Harvill Press, 29. ISBN 1127520245.
  9. Raulinson, Corc (1871). The Seven Great Monarchies Of The Ancient Eastern World (en). University of Oxford Press.
  10. Qriss, İ. G. T. [1861] (1909). "Gordyene", Orbis latinus; oder, Verzeichnis der wichtigsten lateinischen orts- und ländernamen, 2nd (de), Berlin: Schmidt. OCLC 1301238.
  11. Hyusen, R. H. (1988–1989). "Introduction to Armenian Historical Geography IV: The Vitaxates of Arsacid Armenia. A Reexamination of the Territorial Aspects of the Institution (Part One)", Revue des études arméniennes (fr). Société des études armeniennes, Fundação Calouste Gulbenkian, 281. DOI:10.2143/REA.21.0.2017201.
  12. Di, A. D. (1991). The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia (en). Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 366–374.
  13. (2001) "Kurds", The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition (en).
  14. Sinkler, T. A. (1987). Eastern Turkey, an Architectural and Archaeological Survey (en). Pindar Press, 360.
  15. Houtsma, M. T.. E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913-1936 (en). BRILL, 1133.
  16. "Old Iranian Online" (ing.). 20 dekabr 2018 tarixində arxivləşdirilib.
  17. Çahin, M. (1996). Before the Greeks (en), 109.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]