Korporativ maliyyə

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Korporativ maliyyə (təşkilatın maliyyəsi, ing. Corporate finance) — maliyyələşmə mənbələri, korporasiyaların kapital strukturu, menecerlərin firmanın səhmdarlar üçün dəyərini artırmaq üçün gördüyü tədbirlər və maliyyə resurslarının bölüşdürülməsi üçün istifadə olunan alətlər və təhlillərlə məşğul olan maliyyə sahəsi.

Tərifi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Amerikalı professor Stiven Rossun fikrincə, korporativ maliyyə biznes qərarları, pul vəsaitlərinin hərəkəti və firmanın səhmlərinin dəyəri arasındakı əlaqənin öyrənilməsidir[1].

Bir sıra iqtisadçılar təşkilatın maliyyəsini təşkilatın təsərrüfat fəaliyyəti zamanı yaranan və onun pul vəsaitlərinin hərəkətinin formalaşması, bölüşdürülməsi və istifadəsi ilə bağlı olan iqtisadi münasibətlər kimi müəyyən edirlər[2].

Korporativ maliyyənin vəzifələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Korporativ maliyyənin vəzifələrindən biri təşkilatın xərclərinin davamlı olaraq pul vəsaitləri ilə təmin edilməsidir. Təşkilatın təsərrüfat fəaliyyətinin maliyyələşdirilməsinin əsas mənbəyi onun öz kapitalıdır (nizamnamə kapitalı və mənfəət)[3]. Müəssisə aparmaq xərclərinin öz dövriyyə kapitalının həcmindən müvəqqəti artıq olması ilə təşkilat borc kapitalını cəlb edir[4]. Uzunmüddətli ehtiyacları ödəmək üçün daha tez-tez istiqrazlar və ya səhmlər buraxılır və ya uzunmüddətli kreditlər alınır. Kreditin alınması və ya səhmlərin buraxılması ilə bağlı bu cür strateji qərarlar son nəticədə təşkilatın kapitalının strukturunu müəyyən edir [5]. Qeyd etmək lazımdır ki, mənfəətin ənənəvi mühasibat göstəricisi iqtisadi mənfəət yaratmaq üçün istifadə olunan kapitalın cəlb edilməsi ilə bağlı fürsət xərclərini, həmçinin əlavə dəyər yaratmaq, dövriyyə vəsaitlərinin həcminə, kapital qoyuluşlarına nəzarət etmək üçün zəruri olan artımı nəzərə almır, lakin əsas vəsaitlərin və qeyri-maddi aktivlərin köhnəlməsi kimi qeyri-monetar göstəricini nəzərə alır, ona görə də bəzi maliyyə mütəxəssisləri şirkətin fəaliyyətinin əsas göstəricisi kimi gözlənilən diskontlaşdırılmış pul vəsaitlərinin hərəkətini seçirlər. Bu alternativ idarəetmə üsulu biznes dəyərinin idarə edilməsi adlanır[6].

Korporativ maliyyənin növbəti vəzifəsi biznesin gəlirliliyi və maliyyə riskləri arasında optimal balansı tapmaqdır.

Korporativ maliyyənin digər mühüm cəhəti investisiya qərarlarıdır, yəni əlavə gəlir əldə etmək üçün pul yatırmaq qərarlarıdır. İnvestisiyaların idarə edilməsi istənilən səviyyədə maliyyənin ən vacib aspektidir və korporativ səviyyə də istisna deyil. İnvestisiya qərarı verməzdən əvvəl aşağıdakı amilləri təhlil etməlisiniz:

  • arasında əlaqə: hədəf - zaman dövrü - inflyasiya - riskdən yayınma - vergilər - xalis gəlir
  • aktiv və passiv hedcinq strategiyası arasında seçim
  • investisiya portfelinin effektivliyinin qiymətləndirilməsi

Funksiyaları[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Mühasibat uçotu — maliyyə mexanizminin köməyi ilə malların, işlərin, xidmətlərin bütün istehsal xərcləri uçota alınır.
  • Bölüşdürmə — malların, işlərin, xidmətlərin satışı nəticəsində yeni yaradılmış dəyər istehsalçı, vasitəçi və dövlət büdcəsi arasında bölüşdürülür və yenidən bölüşdürülür.
  • Stimullaşdırıcı — maliyyə leverajı vasitəsilə müəssisə prioritet fəaliyyət sahələrinin inkişafını stimullaşdıra bilər.
  • Nəzarət — şirkət əmlakın təhlükəsizliyinə, resurslardan səmərəli istifadəyə, vəsaitlərin səmərəli istifadəsinə daxili və xarici nəzarəti həyata keçirir.

Müəssisə maliyyəsinin təşkili prinsipləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Təşkilat və müəssisələr üçün maliyyənin təşkili üçün belə prinsiplər mövcuddur [7]:

  • İqtisadi müstəqillik prinsipi
  • Özünümaliyyələşdirmə prinsipi
  • Maddi maraq prinsipi
  • Maliyyə ehtiyatlarının təmin edilməsi prinsipi
  • Maliyyə planlaşdırması və kommersiya hesablama prinsipi
  • Məsuliyyət prinsipi
  • İqtisadi səmərəlilik prinsipi
  • Maliyyə nəzarəti prinsipi

Təşkilatda maliyyə işləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Maliyyə işi insanların təşkilatın maliyyəsini idarə etməkdə əməli fəaliyyətidir. Bu fəaliyyətin son məqsədi ən az xərclə ən yaxşı nəticələrə nail olmaqdır. Nəticələr həm iqtisadi, həm də sosial fəaliyyət göstəriciləri kimi başa düşülür.

Maliyyə işinin vəzifələri:

  • cari və perspektiv fəaliyyətlər üçün zəruri olan bütün növ xərclər üçün maliyyə resurslarının təmin edilməsi
  • maliyyə sabitliyinin və iqtisadi müstəqilliyin təmin edilməsi
  • gəlirləri və yekun maliyyə nəticələrini artırmaq üçün ehtiyatların tapılması
  • maddi, əmək və maliyyə resurslarından rasional istifadə üçün maliyyə rıçaqlarından istifadə edilməsi
  • dövlət maliyyə orqanları və biznes tərəfdaşları ilə əməkdaşlıqda maliyyə intizamına riayət edilməsi
  • mülkiyyətin möhkəmləndirilməsi, qorunması və artırılması

Müəssisənin maliyyə (pul) münasibətləri sferasına aşağıdakılar daxildir:

  1. Müəssisə ilə onun investorları (səhmdarlar, iştirakçılar, mülkiyyətçilər) arasında kapitalın formalaşması və səmərəli istifadəsi, habelə dividendlərin və faizlərin ödənilməsi ilə bağlı münasibətlər.
  2. Müəssisə, təchizatçılar, alıcılar arasında hesablaşmalarla bağlı münasibətlər, habelə maliyyə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsini təmin etmək yolları.
  3. Müəssisə ilə maliyyə institutları (banklar, sığorta şirkətləri, digər maliyyə institutları) arasında münasibətlər.
  4. İnvestor müəssisəsi ilə digər müəssisələr (təşkilatlar) arasında onun investisiyaları və onlara dividendlərin və faizlərin ödənilməsi ilə bağlı münasibətlər.
  5. Vergilərin və digər icbari ödənişlərin ödənilməsi ilə bağlı müəssisə ilə dövlət arasında münasibətlər.
  6. Vəsaitlərin korporativ daxili yenidən bölüşdürülməsi ilə bağlı əsas və törəmə şirkətlər arasında münasibətlər.
  7. Kommersiya konsessiya müqaviləsi üzrə mükafatın ödənilməsi ilə bağlı müəssisə ilə hüquq sahibləri arasında münasibətlər.
  8. Müəssisə ilə işçilər arasında əmək haqqı, vergi tutulması ilə bağlı münasibətlər.
  9. Müəssisənin digər maliyyə münasibətləri.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Росс С.А., Уэстерфилд Р.У., Джаффи Дж.Ф., Джордан Б.Д. Корпоративные финансы, 11-изд, том 1 — СПб.: Диалектика, 2021 — 736с. — С.58 — ISBN 978-5-907203-25-9
  2. О. Я. Старкова. Корпоративные финансы: учебное пособие. Пермь: ФГБОУ ВПО Пермская ГСХА. 2014. 10.
  3. C. А. Дмитриева. Корпоративные финансы. Саратов: Саратовский государственный социально-экономический университет. 2013. 20.
  4. Бочаров Владимир Владимирович. Корпоративные финансы: Учебное пособие. Издательский дом "Питер". 2008-03-24. 71. ISBN 9785911809461. Arxiv surəti 13 mart 2018 tarixindən Wayback Machine saytında
  5. Воробьев Алексей Вячеславович, Леонтьев Владимир Евгеньевич. Корпоративные финансы (водный транспорт): учебник для бакалавров по направлениям подготовки 38.03.01 Экономика, 38.03.02 Менеджмент. МЦНИП. 2017-02-24. 12. ISBN 9785000901175. Arxiv surəti 13 mart 2018 tarixindən Wayback Machine saytında
  6. Т. Коупленд, Т. Коллер, Д. Муррин. Стоимость компании. Оценка и управление (3-е изд). М.: ЗАО "Олимп-Бизнес". пер. Барышникова Я. 2005. 50. ISBN 5-901028-98-8.
  7. Корпоративные финансы. Учебное пособие. Издательство "Проспект". Под ред Липчиу Н. В. 2016-04-14. ISBN 9785392224012. Arxiv surəti 13 mart 2018 tarixindən Wayback Machine saytında