Kosovo türkləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Kosova türkləri səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kosovo Türkləri — asli olaraq Kosova muhitində, tarixi dövrdən bugünkü dövrə qədər yaşayan, bugün ise Türkiyədə də böyük bir nüfuz nisbətilə yaşayan Müsəlman Türk qrupudur. Kosova Türkləri tabiri, Balkan Türkləri olaraq ifadə edilən Gerbi Türk nüfusunun, xüsusilə Osmanlı dövrü idari taksimatında Kosova Vilayeti arazisinde yaşayagelen türklərin, bugünkü nüfusunu bəlirtir.

Bugünkü Kosova Türkləri[redaktə | əsas redaktə]

Boy Olaraq Kosova Türkləri[redaktə | əsas redaktə]

Bugünkü Kosova Türkləri, tarixi dövrden gələn Oğuz ve Qıpçaq Türk boyları ağırlıqlı bir Türk zümrəsidir. Bu iki Türk qrubu içinde, 14. əsr və sonrası ındaqı Oğuz köçləri səbəbiylə Oğuz Türk qrubu, çox daha basqın bir haldadır. Osmanlı Dövləti’nin 500 ilden fazla hakimiyyet dövrü ilə bərabər Kosova Türklərinin həm dil durumu, həm etnik durumu Oğuz Türkləri gələnəkləri təməlli şəkillənmiştir.

Nüfus Durumu[redaktə | əsas redaktə]

Kosovalı Türklərin nüfus sayılarına dair çox çeşidli, pozitiv, negativ, obyektiv, subyektiv məlumat vardır. Məlumatların ümumu Kosova Türklərinin Kosova’daqı sayılarını az göstərir. Buna çeşidli siyasi səbəbləri vardır. Bazı baxış açılarının bu raqamı az göstərmesinin səbəbi, Kosova Türklərinin, ən son Balkan Savaşı ile Türkiyə’ye köç etmiş olduğundan harakət edip artıq Kosova’da bir Türk varlığını olsa olsa basit bir azınlıq şeklində gören bir idrakdır. Bir diger məlumat çeşidində Kosova Türklərinin 15.000 civarında zikr edilmesinin səbəbi, “Kosova’da Türk yoxdur, bu Türkcə danışan insan qrupu, Türkcə danışan Albanlardır” siyasi fikriyyatından ötürüdür. Bunlara bənzər fikr ve araşdırma yöntəmlərinin verdiyi negativ və ya əksik nəticələr, Kosova Türklüyünün raqam olaraq nüfusunu və təsirlilik olaraq nüfuzunu verməkdən uzaqdırlar.

Rəqəmlərın az verilməsində bir digər səbəb də Kosovalı Türklərin tamamının, Kosovalı Arnavutların isə böyük bir qısmının Müsəlman olmasıdır. Müsəlmanlık hüviyyəti altında evlənmə Türklərin bir qısmında, kültür çevrəsi, iş qaygısı, gələcək endişəsi kimi səbəblərlə kəndi milli aidiyətlərindən feragat etmə durumu doğura bilmiştir. Bu şəkil bir asimilasiya hüsusile Osmanlı idaresinin Kosova’da ortadan qalqmasıyla sür’et qazanmış, dövrlərə bağlı olaraq bazən daha da artmış, bazən normal seyrində davam eyləmişdir. Bu mantığın dəlili olaraq, Yugoslavya dövründə yapılan sayımlarda Türk nüfusu ve Arnavut nüfusu nisbətlərinin sayımdan sayıma ilerləmə və/vəya geriləmə şəklində gidib gəlməsi verilə bilər.

Yugoslavya dövründə yapılan nüfus sayımlarına görə Kosova Türklərinin sayısı sürekli 12.500 olaraq göstərilmiştir. Bu durum, dövlət politiqasının nəticəsidir.

1998 yılında başlayan NATO Kosova Operasyonu’ndan sonra Birləşmiş Millətlər qontrolunda, AGİT tarafından yapılan nüfus qeydlərində Kosova vatandaşlarının milli mənsubiyyətindən ziyadə danışdıkları dil mərkəzli bir araştırma eylənmişdir. Bu araştırma məlumatına göre, Kosova’da yaxlaşıq 250.000 insan Türkcə danışmakdadır.

Kosova Demokratik Türk Partiyası’nin (KDTP) son seçimlərdə ortalama 8.000 səs aldığı göz önündə (ferddən ailə mənsublarına ve səs vermeyənlərə qədər dəyərləndirilərək) bu sayının ən düşük ortalamayla 30 – 35 bin arasında dəyiştiyi tahmin edilə bilər. Yinə, Kosova’daki Türk Sivil Toplum Quruluşlarının, KDTP’nin və basın yayın quruluşlarının qeydlərinə görə bu sayının 60.000 civarında olduğu tahmin edilmektədir. Ayrıca, siyasi tercihlərində çeşidli səbəblərdən dolayı Kosova Demokratik Türk Partiyası’na oy verməyən Türkləri və kültür, hayat səbəbləriylə ümumi Türk zümrəsiylə irtibatı zayıflayan, asimilasiya təhlükəsiylə qarşı qarşıya qalan Kosovalı Türkləri də hesaba qatmak gərəkir. 1989 ilinə qədər Kosova’da rəsmi dil olarak qəbul edilən Türkcə (Türkiyə Türkcəsi ile aynı), 1999 yılından sonra Birləşmiş Millətlər öndərliyindəki beynəlxalq güç tərəfindən resmiyyətdən qaldırılmışdır. Bu durum da Kosova Türklüyünün nüfus ve nüfuz olaraq zayıflaması nəticəsini doğura bilecək bir potansiyal taşımaqdadır. Bu durumun negativ təsiri, 1999 ilindən 2009 ilinə qədər görülmüşdür.