Kotelnıy (ada)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kotelnıy
saxa Олгуйдаах арыы
Kotelnyy Bunge Faddeyevsky MODIS.jpg
75°24′31″N 140°50′35″E / 75.40861°N 140.84306°E / 75.40861; 140.84306Koordinatlar: 75°24′31″N 140°50′35″E / 75.40861°N 140.84306°E / 75.40861; 140.84306 (T)
Arxipelaq Yeni Sibir adaları
Akvatoriya Laptevlər dənizi
Ölkələr Flag of Sakha.svg Saxa
Flag of Russia.svg Rusiya



Sahəsi 23,200 km²
Hündür nöqtəsi 361 m
Kotelnıy (ada) (Yakutiya)Lua error in Module:Location_map at line 325: attempt to perform arithmetic on local 'right' (a string value).
Commons-logo.svg Kotelnıy Commonsda

Kotelnıy (saxa Олгуйдаах арыы) — Yeni Sibir adalarıının Anju qrupuna daxil olan ən iri adadır. Onun sahəsi 23,200 km² təşkil edir. Bunqe Torpağı və Faddeevski yarımadası istisna olarsa sahəsi 11700 km² -dir[1]. Adanın ən hündür nöqtəsi — Malakatın-Tas dağıdır (361 м) 074°52′18.72″N 138°45′26.35″E / 74.8718667°N 138.7573194°E / 74.8718667; 138.7573194( 339 m). Ada 1773-ci ildə rus taciri İvan Lyaxovski tərəfindən kəşf edilir[2].

Ada Ust-Lensk dövlət təbiət qoruğunun ərazisinə daxildir. Bunqe Torpağı və Faddeevski yarımadası bəzi xəritələrdə ayrı göstərilir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Adanın ucqar nöqtələri[redaktə | əsas redaktə]

Geologiya[redaktə | əsas redaktə]

Adanın relyefi qayalıqlıdır. Təpəliklərlə örtülü ərazinin ən hündür nöqtəsi 361 metrdir.

Suları[redaktə | əsas redaktə]

Çayları hecdə böyük deyil və dayazdır. Balıktax çayı isə istisnadır və mənsəbində Çareva estuarisini əmələ gətirir. Adanın digər çayları: Krestovaya, Sannikov, Reşetnikova, Xastyur-yu-tax, Çukoçya, Xreptovoya və Urasixa (şimaldan), Volokitina, Yeneseyskaya (cənub-şərq), Balıktax, Draqosennaya (şərqdən) Ən iri gölü — Evsekyo-Kyoel.

Flora və funa[redaktə | əsas redaktə]

Ada Arktik səhralar zonasında yerləşir. Ərazi daş suxurlar və otlarla örtülüdür.

Su samuru səyaye əhəmiyyəti daşıyır. Adada Şimal maralı papuliyasiyası yayılmışdır[3]. Həmcinin Ağ ayı və turaç yayılmışdır. Burada Mamont qalıqları aşkarlanmışdır.

İnfrastrukturası[redaktə | əsas redaktə]

1933-ci ildən adada Qütb stasiyası fəaliyyət göstərir. Üstəlik ovçuların düşərgəsi vardır.

Staniyasıyalar:

  • Sannikov boğaz stansiyası.
  • Kotelnıy ada stansiyası.
  • Temp stansiyası.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Yeni Sibir adalarının xəritəsi (1820)

Ruslar adaya ilk ayaq basanda adada yaşayış olmamışdır. Bununla belə burada Yuqirlərin izlərinə rast gəlmək olardı[4]. Ada İvan Lyaxovski 1773-ci ildə kəşf edir. O, geriyə qayıdarkən adanın kəşfi barəsində məlumat verərkən topaq sahibi olan Xboynov adaya istiqamətlənir. O, adaya çatarkən onun sahilində Soba görür (yəni rus. Котельный) və adanı Kotelnıy adlandırır[5].

1805-ci ildə Yakov Sannikov öz təsərrüfatını artırmaq məqsədi ilə adadan şərqə yönəlir. Burada isə Faddeevski adasını kəşf edir. 1811 Yakov Sannikov Faddeeski adasını dövrə vurur. Adadan dənizə axan çayları örgənir. Faddeevski adasını Kotelnıy adasından ayıran boğazın körfəz olduğunu və hər iki adanın bir torpaq parçası olmasını aşkarlayır.

1822-ci ildə Pyotr Anju Faddeevski yarımadasının qərb və şimal-şərq hissəsini araşdırır.

Adada həkim Qerman Eduardoviç Valterin qəbri yerləşir. O, ilk rus qütb ekspedisiyasının iştirakçısı olmuşdur. Onun iştiakçıları əfsanəvi Sannikov Torpağını tapmaq ümüdü ilə həyata keçirilmişdir. Onun nəşinin qalıqları 29 iyul 2011 bastırılmışdır[6][7].

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Arktik iqlimə malikdir, sərtdir. Qar ilin 9-10 ay yerdə qalır. İyul ayının orta temperaturu +2,9°S, gecə isə -6°S düşür. Noyabrdan marta qədər şaxtalı olur və ən yüksək temperatur 0,3 dərəcə təşkil edir. Ən soyuq ay fevraldır. Bu aylarda tempertur -29.7 ; −49.9 dərəcə arasında dəyişir. -30° oktyabr-aprel ayları müşahidə edilə bilər.

Yerləşməsi akvatoriya[redaktə | əsas redaktə]

Adanın kosmik şəkili

Adanın qərb sahillərini Laptevlər dənizi, şərq sahilərini isə Şərqi Sibir dənizinin suları yuyur. Ada təbii olaraq iki dəniz arasında sərhəd rolunu oynayır. Ən iri laqunları (hamısı Laptevlər dənizi akvatoriyasına daxildir):

  • Durnaya
  • Nerpalax
  • Pşenisina
  • Reşetnikova
  • Stansiya

Şərqi Sibir dənizinin körfəzləri:

  • Draqosennaya
  • Bolşaya
  • Qedenştorm
  • Yakov Smirnis buxtası
  • Malıqinsev buxtası

Laptevlər dənizinin körfəzləri:

  • Nerpiçya
  • Staxanosev Artikası körfəzi

Boğazları[redaktə | əsas redaktə]

Yaxınlığında yerləşən adalar[redaktə | əsas redaktə]

Adanı yaxınlığında yerləşən adalara olan məsafə:

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]