Məzmuna keç

Kruşevats

Vikipediya, azad ensiklopediya
Kruşevats
Крушевац
43°35′00″ şm. e. 21°19′36″ ş. u.HGYO
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub 1371
Sahəsi
  • 854 km²
Mərkəzin hündürlüyü 137 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
  • 58.745 nəf. (2011)
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +381 37
Poçt indeksi 37000
Digər
krusevac.ls.gov.rs
Xəritəni göstər/gizlə
Kruşevats xəritədə
Kruşevats
Kruşevats
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kruşevats (serb. Kruševac, serb kir. Крушевац) — Serbiya ərazisində yerləşən qədim şəhərlərdən biri olub, xüsusilə orta əsrlərdə mühüm siyasi və mədəni mərkəz kimi tanınmışdır. Şəhər Morava çayı hövzəsində yerləşir və tarixi boyunca Balkan regionunun mühüm strateji nöqtələrindən biri olmuşdur.[1]

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kruşevatsın tarixi əsasən XIV əsrə gedib çıxır. Şəhər təxminən 1371-ci ildən sonra Lazar Hrebeljanoviç tərəfindən qurulmuş və onun hakimiyyəti dövründə Serbiya dövlətinin paytaxtına çevrilmişdir. Bu dövrdə Kruşevats siyasi, hərbi və dini baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Şəhərdə saray kompleksi, müdafiə qalaları və kilsələr inşa edilmişdi.

Kruşevats xüsusilə Kosovo döyüşü ilə bağlı hadisələrdə mühüm rol oynamışdır. 1389-cu ildə baş verən bu döyüşdən əvvəl knyaz Lazar ordusunu məhz bu şəhərdə toplamışdı. Döyüşdə onun həlak olmasından sonra Kruşevats tədricən siyasi əhəmiyyətini itirməyə başlamışdır.[2]

XV əsrin əvvəllərində şəhər Osmanlı imperiyası tərəfindən fəth edilmişdir (təxminən 1427-ci ildə). Osmanlı dövründə Kruşevats “Alaca Hisar” adı ilə tanınırdı və inzibati mərkəz kimi fəaliyyət göstərirdi. Bu dövrdə şəhərdə məscidlər, hamamlar və digər ictimai tikililər inşa edilmiş, şəhər ticarət baxımından inkişaf etmişdir.[3]

XIX əsrdə Serbiyanın milli azadlıq hərəkatları zamanı Kruşevats yenidən ön plana çıxmışdır. Birinci Serb üsyanı və İkinci Serb üsyanı nəticəsində şəhər tədricən Osmanlı hakimiyyətindən azad edilmiş və müstəqil Serb dövlətinin tərkibinə daxil edilmişdir.

XX əsrdə Kruşevats İkinci Dünya müharibəsi zamanı işğal və müqavimət hadisələrinin şahidi olmuşdur. Müharibədən sonra şəhər Yuqoslaviya tərkibində sənaye və mədəniyyət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir.[4]

Demoqrafiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Tarixi əhali
İlƏh.±%
194813.862—    
195316.638+20.0%
196121.957+32.0%
197129.509+34.4%
198153.071+79.8%
199158.808+10.8%
200257.347−2.5%
201158.745+2.4%
202253.746−8.5%
Mənbə: [5]

2022-ci il əhali siyahıyaalmasının nəticələrinə görə, Kruşevaç bələdiyyəsinin ümumi əhalisi 113.582, şəhərin öz əhalisi isə 53.746 nəfərdir.

Etnik qruplar

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Şəhər inzibati ərazisinin etnik tərkibi (ən azı 100 nəfər):

Etnik qruplarƏhali %
Serblər106,194 90.85%
Roma2,063 1.82%
Yuqoslavlar171 0.15%
Makedoniyalılar129 0.11%
Monteneqrolular119 0.11%
Digərləri1,391 1.23%
Naməlum3,515 3.1%
Cəmi113,582 100%

İqtisadiyyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kruşevaç şəhərində yerləşən ən diqqətəlayiq böyük şirkətlər bunlardır: Trayal Corporation, 14. oktobar, Rubin və Cooper Tire & Rubber Company Serbia. 2017-ci ilin sentyabr ayına olan məlumata görə, Kruşevaç Serbiyada yaradılmış 14 azad iqtisadi zonadan birinə malikdir.[6]

Aşağıdakı cədvəldə hüquqi şəxslərdə əsas fəaliyyətlərinə görə qeydiyyatdan keçmiş insanların ümumi sayı (2022-ci il tarixinə) göstərilir:[7]

Fəaliyyət Cəmi
Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq359
Mədənçilik və karxanalar29
İstehsal10,245
Elektrik enerjisi, qaz, buxar və kondisioner təchizatı427
Su təchizatı; kanalizasiya, tullantıların idarə olunması və təmizlənməsi fəaliyyətləri609
Tikinti2,138
Topdan və pərakəndə ticarət, avtomobillərin və motosikletlərin təmiri5,390
Nəqliyyat və saxlama1,455
Yerləşmə və qida xidmətləri1,204
İnformasiya və rabitə403
Maliyyə və sığorta fəaliyyətləri581
Daşınmaz əmlak fəaliyyətləri228
Peşəkar, elmi və texniki fəaliyyətlər1,240
İnzibati və dəstək xidməti fəaliyyətləri821
Dövlət idarəçiliyi və müdafiə; məcburi sosial təminat1,736
Təhsil2,289
İnsan sağlamlığı və sosial iş fəaliyyətləri3,821
İncəsənət, əyləncə və istirahət593
Digər xidmət fəaliyyətləri594
Fərdi kənd təsərrüfatı işçiləri1,464
Cəmi35,629

Qalereya

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Filip Jovanovic i Djordje Banovic. "Istorija – Crkva Lazarica – Kruševac – Srpska Pravoslavna Crkva". Lazarica.rs. 31 mart 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 mart 2013.
  2. ↑ "Registar Žrtava". www.komisija1944.mpravde.gov.rs. Ministry of Justice, Republic of Serbia. 17 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 oktyabr 2019.
  3. ↑ "Svi naši porazi - većina kruševačkih restrukturaša završila u stečaju". 28 yanvar 2016. 19 avqust 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 may 2017.
  4. ↑ "Pajtić: Kruševac dotakao dno za vreme vlasti SNS". 26 noyabr 2015. 19 avqust 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 may 2017.
  5. ↑ "Comparative overview of the number of population in 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011. and 2022". Statistical Office of the Republic of Serbia.
  6. ↑ Mikavica, A. "Slobodne zone mamac za investitore". politika.rs (serb). 3 sentyabr 2017. 6 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 mart 2019.
  7. ↑ "MUNICIPALITIES AND REGIONS OF THE REPUBLIC OF SERBIA, 2023" (PDF). stat.gov.rs. Statistical Office of the Republic of Serbia. İstifadə tarixi: 20 sentyabr 2024.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Kruşevats&oldid=8857205"