Ksenofont Çetkaryov
| Ksenofont Arxipoviç Çetkaryov | |
|---|---|
| rus. Ксенофонт Архипович Четкарёв | |
| Doğum tarixi | |
| Doğum yeri |
 Vyatka quberniyası, Urjum rayonu, Nijni Konets kəndi (indiki Kirov vilayəti, Urjumski rayonu, Baysa kəndi) |
| Vəfat tarixi | |
| Vəfat yeri | SSRİ, Mari MSSR, Yoşkar-Ola |
| Vətəndaşlığı |
 |
| Elm sahələri | etnoqrafiya, folklorşünaslıq |
| Elmi dərəcəsi | filologiya elmləri doktoru |
| Alma-mater | Leninqrad SSRİ Elmlər Akademiyasının Etnoqrafiya İnstitutunda aspirantura |
| Elmi rəhbəri | Kazan Şərq Pedaqoji İnstitutunu |
| Tanınır | MSSR-də ilk elmlər namizədi |
| Mükafatları |
 |
Ksenofont Arxipoviç Çetkarev (rus. Ксенофонт Архипович Четкарёв; 22 yanvar 1910[1], Urjum qəzası[d], Vyatka quberniyası[d] – 1 avqust 1956[2], Yoşkar-Ola) - Mari sovet etnoqrafı, folklorşünas, elmi təşkilatçı, yazıçı, 1953-cü ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü. Mari Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru. Mari MSSR-də ilk elmlər namizədi. Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı.
Həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kasıb kəndli ailəsində anadan olub. O, üç yaşından babası ilə birlikdə Durmağaşevo (Nurmağa) kəndində yaşayıb və Vyatka Uşaq evində böyüyüb (1920-1925).[3]
Mari MSSR-in Sernur kəndində məktəbi və Kazan Şərq Pedaqoji İnstitutunu bitirib.[3]
1931-ci ildə Mari Dövlət Teatrının direktoru olub. Mari İncəsənət Kollecinin təşkilatçısı və ilk direktoru olub.[3]
1937-ci ildə Leninqradda SSRİ Elmlər Akademiyasının Etnoqrafiya İnstitutunda aspirantura təhsilini başa vurub və "Mari nağılları" mövzusunda dissertasiyasını uğurla müdafiə edib.[3] 1938-1941-ci illərdə Mari Tədqiqat İnstitutuna rəhbərlik edib, 1941-1942-ci illərdə isə Novotoryalskaya Orta Məktəbinin direktor müavini olub.[4]
Böyük Vətən Müharibəsi başlayanda o, Kokşaysk kəndindəki xüsusi tikinti sahəsində siyasi təlimatçı olub.[4] 1942-ci ildən 1945-ci ilə qədər cəbhədə xidmət etmişdir: 1942-ci ilin martından iyununa qədər Moskva Hərbi Dairəsində hərbi-siyasi kurslarda kursant və baş leytenant rütbəsində olmuşdur. 1943-cü ilin iyulundan dekabrına qədər Leninqrad Artilleriya Texniki Məktəbində (İjevsk) təlimatçı olmuşdur. 1943-cü ilin dekabrından 1944-cü ilin mayına qədər Molotovda (indiki Perm) tüfəng və minaatan məktəbində təlimatçı olmuşdur. 1944-cü ilin mayından 1945-ci ilin martına qədər yenidən Leninqrad Artilleriya Texniki Məktəbində (Leninqrad) təlimatçı olmuşdur. 1945-ci ilin martından sentyabrına qədər Riqa dəmir yolu stansiyasının komendantlıq işçisi olmuşdur.[3]
Müharibədən sonra SSRİ Elmlər Akademiyasında doktorantura təhsili almış və Dəniz Tədqiqat İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışmış və ömrünün sonuna qədər orada işləmişdir.[3] Yoşkar-Oladakı Markovskoye qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Elmi fəaliyyət
[redaktə | vikimətni redaktə et]O, 1930-cu illərin sonlarında Mari folkloru və ədəbiyyatının elmi tədqiqi ilə məşğul olmağa başladı. 1934-cü ildə Mari teatr sənətinin inkişafı ilə bağlı ilk məqaləsini "MAO" jurnalında, etnoqrafik essesini isə "U Viy" jurnalında dərc etdirdi. O, "Kolxoz Muro" (1936) adlı xalq mahnıları toplusunu tərtib etdi.[3]
Mari Tədqiqat İnstitutunda işlədiyi illərdə Mari folkloru ilə bağlı tədqiqatlar dərc etdirdi: "1917-ci ildən əvvəl Mari Folklorunun Toplanması və Nəşri Tarixindən", "Mari Xalqının Əfsanələri və Ənənələri", "Mari Hekayəçiləri", "Mari Nağıllarında Qəhrəmanlıq Obrazları", "Mari Mahnıları" və s. O, Mari xalq nağılları toplularının tərtibçisi kimi tanınır: “Mari nağılları” (1948), “Mari Yomak” (1950), “Nylle ik Shoya” (“Qırx Bir təmsil”, 1950), “Mari xalq nağılları” (1956) və s. Onun “Şifahi folklor materiallarına əsaslanan rus-mari münasibətləri” [3] mövzusunda doktorluq dissertasiyasını tamamlamağa vaxtı olmayıb.
Əsərləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Тӱм-тӱм: экспедиций материал гыч // У вий. 1935. № 9—10. С. 119—123.
- Колхоз муро: такмак-вл. [Колхозные частушки]. Йошкар-Ола, 1936. 80 с.
- Марий калыкын преданий ден легендыже нерген; Ронго районысо йомак-шамыч // Марий фольклор ден литература. Йошкар-Ола, 1945. С. 7—132.
- Марий йомак: сборник [Марийские сказки]. Йошкар-Ола, 1950. 256 с.
- Богатырь нерген марий калыкын преданийже-шамыч; Марий калыкын муро фольклоржо да йомаклаште героический образ-шамыч нерген // Марий литература. Йошкар-Ола, 1950. С. 3-20, 187—213.
- Нылле ик шоя: йочалан возымо йомак-вл. [Сорок одна небылица: сказки для детей]. Йошкар-Ола, 1955. 40 с.; 1990. 49 с.
- Марийские частушки // Сов. фольклор. 1936. № 4—5. С. 89—95.
- О марийских преданиях и легендах // Труды МарНИИ. Вып. II: Вопросы истории, языка, литературы и фольклора мари. Йошкар-Ола, 1940. С. 150—179.
- Марийские сказки: Т. 1: Ронгинский район / пер. на рус. Йошкар-Ола, 1941. 316 с.
- Марийские сказочники // Учён. зап. МГПИ. Йошкар-Ола, 1941. С. 95—134.
- Марийские сказки. Йошкар-Ола, 1948. 184 с.
- Песни мари // Марий калык муро. М-Л., 1951. С. 9—34.
- Максим Горький и проблемы марийского фольклора; Идеи патриотизма в русских былинах; Марийские предания о родоплеменных богатырях; Героические образы в марийских сказках; Советская фольклористика в Марийской АССР // Учён. зап. МарНИИ. Йошкар-Ола, 1951. С. 8—34, 137—194, 221—234.
- Марийские народные сказки: Т. 2: Моркинский район / пер. на рус. Йошкар-Ола, 1955. 200 с.
- Марийские предания об Акпарсе // Труды МарНИИ. Вып. 7: История, язык и литература мари. Йошкар-Ола, 1955. С. 33—80.
- Песни марийского народа // Марийские песни. М., 1955. С. 3—14.
- Марийские народные сказки. Йошкар-Ола, 1956. 244 с.
- О героинях марийских сказок // Труды МарНИИ. Вып. 9: История, язык и литература мари. Йошкар-Ола, 1956. С. 86—92.
- Нӹллӹ ик алталымаш: ямаквлӓ [Сорок одна небылица: сказки для детей] / В. Петухов сӓрен. Йошкар-Ола, 1989. 48 с.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Library of Congress Authorities (ing.). Library of Congress.
- ↑ http://marihistory.ru/index.php/2011-01-01-20-07-03/928-2011-08-08-18-32-20.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Писатели МЭ, 2008
- 1 2 "Четкарёв Ксенофонт Архипович". Марийская история в лицах (rus). 8 avqust 2011. 24 aprel 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 aprel 2020.
Ədəbiyyat
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Книга:Писатели Марийской АССР 1976|300—302|К. Четкарёв
- Книга:Писатели Марийской АССР 1988|301—304|К. А. Четкарёв
- Книга:Писатели Марий Эл|659—661|Ксенофонт Четкарёв
- Книга:Марийская биографическая энциклопедия-2|484|Четкарёв, Ксенофонт Архипович|Мочаев В. А., Четкарёв В. К.
Mənbə
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Марийская история в лицах. Четкарёв Ксенофонт Архипович
- Изучение религии в России в XVIII — первой половине XX в. Четкарёв Ксенофонт Архипович
- Архив РАН. Санкт-Петербургский филиал. Четкарёв Ксенофонт Архипович
- Исследователи, собиратели и организаторы фольклорного движения в Республике Марий Эл. Четкарёв Ксенофонт Архипович