Məzmuna keç

Lale Andersen

Vikipediya, azad ensiklopediya
Lale Andersen
alm. Lale Andersen‎
Doğum tarixi 23 mart 1905(1905-03-23)[1][2][…]
Vəfat tarixi 29 avqust 1972(1972-08-29)[1][2][…] (67 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi ürək tutması
Fəaliyyəti müğənni-bəstəkar, aktrisa, müğənni, ssenarist, mahnı yazarı[d], avtobioqraf[d], səsyazma sənətçisi[d], musiqiçi
Fəaliyyət illəri 1931-ci ildən
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Lale Andersen (23 mart 1905[1][2][…] – 29 avqust 1972[1][2][…], Vyana[3]) — Almaniya müğənnisi və mahnı müəllifi. O, məşhur "Lili Marlen" mahnısının ifaçısı kimi tanınır.

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Gəmi idarəçisinin qızı olan Lizelotta Helena Berta Bunnenberq Bremerhafen şəhərində anadan olmuş və orada böyümüşdür. Hələ 17 yaşında ikən o, rəssam Paul Ernst Vilke (1894–1971) ilə ailə həyatı qurmuşdur. 1924–1929-cu illər aralığında cütlüyün üç övladı dünyaya gəlmişdir: Byörn, Karmen-Litta və Mixael.

1931-ci ildə yoldaşından ayrılan və üç övladını qohumlarının yanında qoyan gələcək müğənni Berlin şəhərinə yollanmış və burada Lale Andersen təxəllüsünü götürmüşdür. O, Berlində teatr studiyasında təhsil almış və kabarelərdə mahnı ifa etmişdir. 1933–1937-ci illərdə Andersen Sürix teatrında çıxış etmiş, bu dövrdə onun bəstəkar Rolf Liberman ilə ömrünün sonuna qədər davam edəcək dostluğu başlamışdır.

1938-ci ildə Andersen Münhenin "Simpl", 1939-cu ildən etibarən Berlinin nüfuzlu "Kabarett der Komiker" kabaresində fəaliyyət göstərmişdir. Burada o, bəstəkar Norbert Şultse ilə tanış olmuş və onun yeni yazdığı "Lili Marlen" mahnısını ifa etməyə başlamışdır. Müharibənin başlaması ilə bu kompozisiya təkcə alman əsgərləri arasında deyil, digər ordularda da böyük populyarlıq qazanmışdır. Mahnının təxminən iki milyon nüsxəsi satılmış və beləliklə, bu əsər Almaniya musiqi tarixində bir milyonluq satış həddini keçən ilk qrammofon valı olmuşdur.[4]

Buna baxmayaraq, rəsmi alman təbliğatı həm ifaçının əsas şah əsərinin kifayət qədər gümrah ruhda olmaması, həm də onun Liberman və digər yəhudi mənşəli alman və isveçrəli musiqiçilərlə yaxınlığı səbəbindən müğənniyə mənfi münasibət bəsləmişdir. Müəyyən bir dövrdə "Lili Marlen" mahnısının ifası Almaniyada rəsmən qadağan edilmiş, Andersen isə intihara cəhd göstərmişdir.[5]

İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra Andersen bir neçə il səhnədən uzaqlaşmışdır. Onun səhnəyə qayıdışı yalnız 1952-ci ildə, sözləri özünə aid olan "Liman üzərində mavi gecə" (Die blaue Nacht am Hafen) mahnısının diski Almaniyada "qızıl val" statusu qazandıqdan sonra baş tutmuşdur. O, 1961-ci ildə Avroviziya mahnı mürabiqəsində Almaniya Federativ Respublikasını təmsil etmiş və yarışmada 13-cü yeri tutmuşdur. Həmin vaxt Andersenin 56 yaşı var idi və o, 45 ildən çox bir müddət ərzində Avroviziya tarixinin ən yaşlı iştirakçısı rekordunu özündə saxlamışdır.

Andersen 1967-ci ilə qədər Avropa, ABŞ və Kanadada fəal şəkildə qastrol səfərlərində olmuşdur. Səhnə fəaliyyətini başa vurduqdan sonra o, iki xatirə kitabı nəşr etdirmişdir: "Necə köpəkbalığı olmaq olar? Şlyager oxumaq, mətn yazmaq və ya bəstələmək istəyən hər kəs üçün şənləndirici bələdçi" (Wie werde ich Haifisch? – Ein heiterer Ratgeber für alle, die Schlager singen, texten oder componieren wollen; 1969) və "Səmanın rəngi çoxdur" (Der Himmel hat viele Farben; 1972).

Diskoqrafiya

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 1939: Backboard ist links (Schiffsjungenlied)
  • 1939: Der Junge an der Reling
  • 1939: Lili Marleen (48-dən çox dilə tərcümə olunmuşdur; satışlar 2.000.000-dən çoxdur[4])
  • 1941: Es geht alles vorüber, es geht alles vorbei
  • 1941: Unter der roten Laterne von St. Pauli
  • 1949: Schäferlied
  • 1949: Die Fischer von Langeoog
  • 1951: Blaue Nacht, o blaue Nacht am Hafen (orijinalı: Jealous Heart)
  • 1951: Spiel’ mir eine alte Melodie (orijinalı: Simple Melody)
  • 1952: Grüß mir das Meer und den Wind (orijinalı: Please, Mister Sun)
  • 1953: Fernweh
  • 1953: Ich werd’ mich an den Jonny schon gewöhnen
  • 1954: Kleine Nachtmusik
  • 1958: Jan von Norderney
  • 1958: Dreigroschenopersongs
  • 1958: Die Dame von der Elbchaussee
  • 1958: Hein Mück
  • 1959: Ein Schiff wird kommen (orijinalı: Ta pedia tou Pirea / Never on Sunday[4])
  • 1959: Blue Hawaii
  • 1961: Einmal sehen wir uns wieder ("Avroviziya-1961" müsabiqəsində iştirak etmişdir)
  • 1961: Wenn du heimkommst (sonradan Henk Loklin tərəfindən "Happy Journey" adı ilə ingilis dilinə tərcümə edilmişdir)
  • 1963: He, hast du Feuer, Seemann?
  • 1963: Die kleine Bank im Alsterpark
  • 1964: In Hamburg sind die Nächte lang (sonradan "In Hamburg When the Nights Are Long'" adı altında ingilis dilinə tərcümə edilmişdir)
  • 1963: Mein Leben, meine Lieder (Musikalische Memoiren)
  • 1964: Was ist ein Strand ohne Wind und Meer
  • 1969: Der Rummelplatz am Hafen
  • 1971: Geh’ nicht zurück aufs Meer (orijinalı: Ruby, Don't Take Your Love to Town)

Filmoqrafiya

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 1942: G.P.U.
  • 1952: Fritz und Friederike
  • 1953: Rote Rosen, rote Lippen, roter Wein
  • 1954: Sterne und Sternchen am Schlagerhimmel
  • 1956: …wie einst Lili Marleen
  • 1957: Gruß und Kuß vom Tegernsee
  • 1959—1972: Aktuelle Schaubude (11 seriya)
  • 1961: Ein Berliner in Hamburg
  • 1962: Hamburger Extrablätter (1 seriya)
  • 1962—1972: Haifischbar (9 серій)
  • 1966: Wer will's noch mal — Ein musikalisches Kaleidoskop
  • 1966: Von uns — für Sie!
  • 1968: Einer fehlt beim Kurkonzert
  • 1971: Der Pott
  • 1971: Wochenspiegel (1 seriya)

Əlavə ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Lale Andersen: Der Himmel hat viele Farben. Leben mit einem Lied, autobiografischer Roman. Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 1972, 1984, dtv, München 1981. ISBN 3-421-01625-9.

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
  2. 1 2 3 4 Lale Andersen // filmportal.de. 2005.
  3. 1 2 Deutsche Nationalbibliothek Record #118502808 // Gemeinsame Normdatei (alm.). 2012—2016.
  4. 1 2 3 Murrells, Joseph. The Book of Golden Discs: The Records That Sold a Million. 2. Auflage. Limp Edition,London. 1978. 22. ISBN 0-214-20512-6.
  5. ↑ Fred K. Prieberg: Handbuch Deutsche Musiker 1933—1945, CD-Rom-Lexikon, Kiel 2004, S. 2347, Quelle: BA R 55/ 696. Blatt 62.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Lale_Andersen&oldid=8944192"