Lavrenti Kartvelişvili

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Lavrenti Kartvelişvili
gürc. ლავრენტი იოსების ძე ქართველიშვილი
L I Lavrentiev Kartvelishvili.jpg
bayraqGürcüstan Kommunist partiyasının birinci katibi
11 sentyabr 1931 — 14 noyabr 1931
Sələfi Samson Mamuliya
Xələfi Lavrenti Beriya
bayraqGürcüstan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri
14 iyun 1927 — aprel 1928
Sələfi Filipp Maxaradze
Xələfi Filipp Maxaradze
bayraqGürcüstan SSR Xalq Komissarları Şurasının Sədri
iyun 1927 — 1929
Sələfi Şalva Eliava
Xələfi Filipp Maxaradze
bayraqUzaq Şərq diyarı ÜİK(b)P komitəsinin birinci Sədri
11 mart 1933 — 15 yanvar 1937
Sələfi Sergey Berqavinov
Xələfi İosif Vareykis Krım vilayət komitəsinin birinci katibi
bayraqKrım vilayəti ÜİK(b)P komitəsinin birinci katibi
28 dekabr 1936 — 14 iyul 1937
Sələfi Boris Semyonov
Xələfi Nikolay Şuçkin
Şəxsi məlumatlar
Partiya Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası
Təhsili Kiyev Kommersiya İnstitutu
Doğum tarixi 28 aprel 1890(1890-04-28)
Doğum yeri İaneti kəndi, Tiflis quberniyası, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 22 avqust 1938 (48 yaşında)
Vəfat yeri Moskva, SSRİ
Dəfn yeri
  • Kommunarka poliqonu[d]

Lavrenti İosifoviç Kartvelişvili (gürc. ლავრენტი იოსების ძე ქართველიშვილი; 28 aprel 1890-cı il Tiflis quberniyası, Rusiya İmperiyası — 22 avqust 1938 Moskva, SSRİ) — gürcü əsilli Sovet dövlət və partiya xadimi, inqilabçı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Lavrenti Kartvelişvili 1890-cı il aprelin 28-də Tiflis quberniyasının İaneti kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1905-ci ildən inqilab hərəkatında iştirak edirdi. 1910-cu ildə Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasına qoşulmuşdur. 1911-ci ildə Kiyev Kommersiya İnstitutuna qəbul olundu və 1914-cü ildə oranı bitirdi. Oktyabr inqilabı dövründə Kiyevdə qalırdı. Ukraynada Sovet hakimiyyətinin qurlması uğrunda mübarizənin təşkilatçılarından biri idi. 1917- 1918-ci illərdə Kiyev şəhər rayon komitəsinin partiyasının sədri olmuşdur.[1] 1918-ci ilin oktyabr və iyul aylarında Ukrayna KP (b) MK-nın üzvü olmuşdur. 1918-ci ilin noyabr — 1919-cu ilin aprel aylarında gizli Odessa vilayət və şəhər komitəsinin partiyalarının və inqilabi komitənin üzvü idi.[1] Gizli vilayət komitəsinin tapşırığı ilə o dövürdə Antanta qoşunları ilə məşğul olan Odessa bolşevik təşkilatının bütün nəşriyyat işinə rəhbərlik edirdi. Kartvelişvili vərəqələr, müraciətnamələr, qəzet nəşrini təmin edirdi, lazımi materialları tapırdı, həmdə vərəqələr və məqalələr yazırdı.[2] 19231928-ci illərdə Gürcüstan KP (b) MK-nın birinci katibi, Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının Zaqafqaziya diyar komitəsinin ikinci katibi, sonradan Gürcüstan Xalq Komissarları Sovetinin sədri təyin edildi.[1]

1931 — 1933-cü illərdə Qərbi Sibir, 1933 — 1936-cı illərdə isə Uzaq Şərq diyarı komitəsinin katibi olmuşdur, xüsusi Uzaq Şərq ordunun hərbi şurasının üzvü idi.[1] 28 dekabr 1936-cı ildən ÜKP-nin (b) Krım vilayət komitəsinin katibi idi.

Partiyanın 10—17-ci (12-cidən başqa) qurultaylarında nümayəndəlik etmişdir. 16-cı qurultayda MK üzvlüyünə namizəd seçilmişdir,[1] XVII qurultayda ÜKP MK-nın (b) üzvü seçilmişdir.[3]

1937-ci il iyunun 22-də həbs edilmişdir. Ona qarşı Pavel Postışov ifadə vermişdir.[4] 1937-ci il iyulun 20-də Zaqafqaziya partiya təşkilatına rəhbərlik edən Lavrenti Beriya Stalinə məktub göndərmişdir ki, Gürcüstanda aşkar edilən gizli sağcılar qrupunda Kartvelişvili də fəaliyyət göstərir.[5]

Vəfatı[redaktə | əsas redaktə]

SOV.İKP XX qurultayında Nikita Xruşşov Karvelişvillinin ölümünü Beriya ilə çoxdankı münaqişə ilə əlaqələndirirdi və buna sübüt kimi repressiya edilmiş bolşevik Aleksey Sneqovun məktubunu göstərirdi. Sneqov iddia edirdi ki, 1931-ci ildə Moskvada Zaqafqaziya diyar komitəsinin rəhbərliyinin iclasında Stalin diyarın birinci katibi vəzifəsinə Karvelişvillini təklif edirdi, ikinci katib vəzifəsinə isə Beriyanı, Kartvelişvili Stalinə kəskin şəkildə etiraz etdi və Beriya ilə işləməkdən imtina elədi (bəzi versiyalara görə o, bu sözləri söylədi:""Mən bu şarlatanla işləmiyəcəm"[K 1]), bundan sonra onu tənqid edərək Zaqafqaziyadan kənarlaşdırdılar və partiya işlərini görmək üçün Sibirə yolladılar. 1937—1938-ci illərdə Beriyanın rəhbərliyi altında Karvelişvillinin bütün silahdaşları məhv edildilər, onun özünü isə Beriyaya qarşı terror aktı hazırlamaqda ittiham etdilər.[6] Bir sıra müəlliflər iddia edir ki, Karvelişvillinin Beriyanın Müsavat əks-kəşfiyyat xidməti haqqında xəbəri var idi və həmçinin də o, bilirdi ki, Beriya öz düşmənlərini tez aradan qaldırmağa meyillidi, məhz bu səbəblər də onun Beriyaya qarşı demarşın motivi olmuşdur.[7] Lakin bəzi faktlar Kartvelişvili Beriya ilə münaqişənin qurbanı olduğunu inkar edir,[8] üstəlik Beriya Müsavat əks-kəşfiyyatı ilə əməkdaşlığını heç vaxt gizlətmirdi.[9]

Lavrenti Kartvelişvili "Trotskizmə qarşı şəfqət", Almaniya, Yaponiya, İngiltərə və digər xarici dövlətlərin xeyrinə casusluq, Sovet hakimiyyətinin devrilməsinə yönəlmiş qətlшт təşkili və Stalin, Nikolay Yejov və digər dövlət rəhbərlərinin sui-qəsdlərinin təşkilində ittiham olunmuşdur.

Kartvelişvili 22 avqust 1938-ci il SSRİ Ali məhkəməsi Hərbi kollegiyasının ona ölüm hökmünün çıxarıldığı gün Kommunarka poliqonunda güllələnmişdir.[10] 1956-cı ilin fevralında tam bəraət verilmişdir və partiyada yeri bərpa edilmişdir.[3]

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

1967-2015-ci illərdə Kiyevdə indiki Vladimir Pokotilo küçəsi Kartvelişvili adını daşıyırdı.

Şərhlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Bu əfsanənin mənbəyi dəqiq məlum deyil. Hazırda demək olar ki, ilk dəfə bu replika 1987-ci ildə Anatoli Rıbakovun "Arbatın uşaqları" romanında dərc olunmuşdur.</ref>

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 5 Картвелишвили Лаврентий Иосифович. — Большая советская энциклопедия. — Советская энциклопедия. — Т. 11.
  2. В. Коновалов. БОЛЬШЕВИСТСКАЯ ПОДПОЛЬНАЯ ТИПОГРАФИЯ (рус.). ОДЕССКИЕ КАТАКОМБЫ (09.11.2009).Arxivləşdirilib 
  3. 1 2 Известия ЦК КПСС — 1989 — № 12 — С.93.
  4. Реабилитация: Как это было. Документы Президиума ЦК КПСС и другие материалы. В 3-х томах. Том 1. Март 1953 — февраль 1956. / М.: МФД, 2000 — С.219.
  5. Сталин и Главное управление госбезопасности НКВД. 1937—1938. / М.: МФД, 2004, — С.252. (док. No 142)
  6. Хрущёв Н. С. О культе личности… // Известия ЦК КПСС — 1989 — № 3 — С. 156.
  7. Tорчинов В. А., Леонтюк А. М. Вокруг Сталина. Историко-биографический справочник. — Санкт-Петербург, 2000.
  8.  Гровер Ферр. Khrushchev Lied: The Evidence That Every „Revelation“ of Stalin’s (and Beria’s) „Crimes“ in Nikita Khrushchev’s Infamous „Secret Speech“ to the 20th Party Congress of the Communist Party of the Soviet Union on February 25, 1956, is Probably False.. Дело Картвелишвили-Лаврентьева. X-LIBRI МАЙОРА ТОМАСА. Arxivləşdirilib 30 iyun 2012-ci il.
  9.  Станислав ТАРАСОВ, Дмитрий ЕРМОЛАЕВпод псевдонимом «лакербая» (рус.), РОССИЙСКИЕ ВЕСТИ (28 января - 4 февраля 2009).
  10. Лаврентьев Лаврентий Иосифович. (rusca). Книга Памяти Жертв Коммунистического Террора (2008-2009). Arxivləşdirilib 30 iyun 2012-ci il.