Leninqorski rayonu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Leninqorski rayonu

42°07′30″ şm. e. 44°29′06″ ş. u.


Ölkə
İnzibati mərkəz Leninqori
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
  • Moskva vaxtı[d]
Leninqorski rayonu xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Leninqorski rayonu (oset. Ленингоры район, gürc. ლენინგორის რაიონი — leningoris rajoni) Cənubi Osetiyada [1] yerləşir. Sahəsi - 1011 km². Əhalisi 4.209 nəfərdir (2015)[2]. 1940-cı ildə təsis edilmişdir. İnzibati mərkəz Leninqor (Leningori / Akhalgori) kəndidir.[3]

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Rayon Cənubi Osetiyanın şərq hissəsində yerləşir. Relyefi əsasən dağlıqdır. Ən yüksək nöqtəsi Narvanxox 3247 m-dir. Fiziki və coğrafi cəhətdən ərazisi iki böyük dərəyə və bir düzənliyə bölünür. Bölgənin cənub-qərbində Cənubi Osetiyanın ən cənub yaşayış məntəqəsi Orçosandır.

Rayonun şimalında, Ksan dərəsinin yuxarı hissəsində, Kelsk platosu yerləşir. Bir sıra göllər var, bunlardan ən böyüyü Kelistba gölüdür. Bölgənin cənub-qərbində quru subtropik iqlimi hökm sürür, qalan ərazilər üçün hündürlük zonallığı xarakterikdir. Ən böyük çaylar Ksani və Lehura çox sayda qollara malikdir, bölgənin dağlarında yaranır və Gürcüstanda Kürə axır.[4]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Orta əsrlərdə, müasir Leninqorski bölgəsi və ona bitişik bölgələr Ksan eristavstvo'ya yerləşdi. Bu dövrə Ksan Eristav sarayı və bir çox pravoslav kilsəsi daxil olmaqla bölgənin bir sıra orta əsrlər Gürcüstan memarlığının abidələri daxildir: İkorta kilsəsi (1172), Kabeni monastırları (IX əsr) və Largvishi (XIII əsr), Lomisi, Armazi və Bikari bazilikası, Tşirkoli qalası və Tşikmori.

1922-ci ildə Cənubi Osetiya Muxtar Vilayəti yarandıqda, müasir Leninqorski bölgəsinin ərazisi üç ayrı rayon şəklində muxtariyyətə daxil oldu: Axalqori, Lehurski və Monastersiy. Mövcud sərhədlər daxilində Leninqorski rayonu 1940-cı ildə Cənubi Osetiyada inzibati-ərazi vahidlərinin genişlənməsi nəticəsində yaranmışdır.

Regional və rayon rəhbərliyi arasındakı çəkişmə 1990-cı ildə başladı, 4 sentyabr 1990-cı ildə xalq deputatları Leninqorski rayon şurasının fövqəladə iclasında Cənubi Osetiya Muxtar Vilayətinin suverenliyi haqqında Bəyannamənin pislənməsi, habelə Leninqor kəndinin Axalqori adlandırılması qərara alındı. Bu qərarlar Cənubi Osetiya Muxtar Vilayətinin Xalq Deputatları Şurası tərəfindən qanunsuz olaraq qəbul edildi.

1990-cı illərin əvvəllərində Gürcüstan-Cənubi Osetiya münaqişəsi nəticəsində 16 il ərzində Leninqorski rayonu iki ölkə arasında bölünmüşdü. Demək olar ki, yalnız osetinlərin məskunlaşdığı bölgənin qərbində (Lekhurski dərəsi və Tiripon düzənliyi) o dövrdə tanınmayan Cənubi Osetiya Respublikasının nəzarəti altında qaldı. Sovet adı "Leninqorski rayonu" olaraq qaldı və bölgənin əsl mərkəzi Tsinaqar kəndi idi.

Burada əhali qarışıq idi, amma gürcülər üstünlük təşkil edirdi. Axalqorinin tarixi adı müvafiq olaraq rayon mərkəzinə qaytarıldı və mahalın adı Axalqori olaraq dəyişdirildi. 1995-ci ildə Axalqori rayonu Mtsxeta-Mtianeti ərazisinə daxil edildi.

Həm Osetiya, həm də Gürcüstan tərəfləri həmişə Leninqorski bölgəsini, münaqişədən əvvəlki sərhədlərdə, öz ərazilərinin bir hissəsi hesab etmişlər.

2008-ci ildə Cənubi Osetiyadakı müharibə nəticəsində Osetiya qüvvələri Rusiya qoşunları ilə birlikdə Ksan dərəsində nəzarəti qurdular və bununla da Cənubi Osetiyanın faktiki yurisdiksiyasını bütün Leninqorki bölgəsinə uzatdılar. Rayon ərazisində rus qoşunlarının bölmələri yerləşdirildi. Bundan sonra müxtəlif yaşayış məntəqələrində əhalinin 50-80% -i Gürcüstana getdi. 2008-ci ilin noyabr ayının sonunda bir çox dövlət işçisi həkimlər, tibb bacıları və müəllimlər üçün maaşlar Gürcüstandan gəlməyə davam etdi. Gürcüstan hakimiyyətinin qərarı ilə Gürcüstandan qaz axını Cənubi Osetiya hakimiyyətinin nəzarətində olan ərazilərə dayandırıldı. Evlərin yalnız qaz istiləşməsi olan ərazinin bir çox sakinləri bundan əziyyət çəkirlər.[5][6]

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

2015-ci il siyahıyaalmanın yekun nəticələrinə görə, rayonun əhalisi 4209 nəfər təşkil etmiş və əhalinin milli tərkibini 55,52% gürcülər, 43,81% osetinlər, 0,24% ruslar, 0,21% ermənilər, 0,05% ərəblər, 0,02% ukraynalılar, 0,02% tatarlar təşkil edir.[7]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Согласно административно-территориальному делению Грузии район формально составляетАхалгорский муниципалитет(груз. ახალგორის მუნიციპალიტეტი) в составе края Мцхета-Мтианетия
  2. Итоги всеобщей переписи населения Республики Южная Осетия 2015 года / Ответственные за выпуск: И. Р. Тибилов, Т. В. Базаев, Р. Р. Зассеева, М. Э. Пухаева, А. В. Сиукаева, М. Х. Гучмазова. — Цхинвал: Управление государственной статистики Республики Южная Осетия, 2016. — 452 с.
  3. согласно юрисдикции Южной Осетии имеет название Ленингор (груз. ლენინგორი — Ленингори), согласно юрисдикции Грузии — Ахалгори (груз. ახალგორი)
  4. Ленингорский район
  5. Положение грузинского населения Ленингорского района Республики Южная Осетия (Ахалгорского района Грузии) вызывает серьезное беспокойство
  6. Вернутся ли грузины в Южную Осетию?
  7. В Цхинвале прошла пресс-конференция начальника Управления государственной статистики Южной Осетии Инала Тибилова