Leskovik

Leskovik
Leskovik
	Leskoviku
	; Leskovik şəhəri, arxada Melesini dağı
	40°09′ şm. e. 20°36′ ş. u.HGYO
Ölkə	Albaniya
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü	909 m
Əhalisi
Əhalisi	2.655 nəf. (2012);
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu	+355 0871
Poçt indeksi	7402
Nəqliyyat kodu	ER
	Leskovik
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Leskovik (alb. Leskoviku) — Albaniyanın cənub-şərqindəki Korça vilayətində yerləşən şəhər. 2015-ci ilə qədər müstəqil bir bələdiyyə olmuş, həmin ildən sonra isə Kolonya bələdiyyəsinin inzibati vahidinə çevrilmişdir.^[2]

Leskovik Melesin dağından 1 km (0.62 mil) məsafədə yerləşir. Şəhər Yunanıstan-Albaniya sərhədinin yaxınlığındadır.

2023-cü ilin siyahıyaalınmasına əsasən əhalisi 399 nəfərdir.^[3]

Adı

Şəhərin adı slavyan mənşəli leska ("fındıq" və ya "fındıqlı çay") sözündən və -ik(ë) şəkilçisindən əmələ gəlmişdir. Şəhərin adı fransız yazıçı və səyyahı Fransua Pukvil (François Pouqueville) tərəfindən 1821-ci ildə hazırlanmış xəritədə Lexovico, 1851-ci ilə aid Osmanlı sənədində isə Leskovik kimi qeyd edilmişdir.

Tarixi

Leskovik geniş torpaq sahələrinə malik (hazırda müasir Yunanıstanda yerləşən) bir neçə feodal varlı torpaq sahiblərinin vətəni olmuş və yerli ərazidə İslam mərkəzi kimi ortaya çıxmışdır. O, Permet və Korçanı birləşdirən əsas yolun üzərində yerləşən əhəmiyyətli bir şəhər idi.

Şəhərin tarixinin böyük bir hissəsi sufi bəktaşi təriqətinin mövcudluğu ilə formalaşmışdır.^[4] Leskovik bəktaşi təriqətinin əsas mərkəzlərindən biri olmuş və ətraf ərazilərdə güclü şəkildə möhkəmlənmişdi. Sufi xəlvəti təriqəti və sədi dərviş təriqəti də şəhərdə fəaliyyət göstərirdi; sufi həyatiyyə təriqətinin isə 1796-cı ilə aid təkkəsi var idi. Leskovikdə 1887-ci ildə şəhərin sakini və din xadimi Abedin Baba tərəfindən bəktaşi təkkəsi təsis edilmişdi. Bu təkkədə az sayda dərviş və Abedin Babanın sonradan müharibə nəticəsində dağıdılmış məzarı yerləşirdi. Digər bir dini bina isə Leskovikin Bazar (Pazar) məscidi idi.

19-cu əsrdə Osmanlı dövründə yaşayan alban sipahiləri və Leskovikdən olan torpaq sahibləri Balkanların müxtəlif yerlərində, xüsusən də 1881-ci ildə Yunanıstana verilənə qədər Fessaliya düzənliyində malikanələrə (çiftliklərə) sahib idilər ki, bu itki yerli iqtisadi tənəzzülə və kənd təsərrüfatına asılılığın artmasına səbəb oldu. Osmanlı hökuməti dağlıq bölgəyə nəzarəti təmin etmək məqsədilə Leskoviki qısaömürlü yeni Leskovik Sancağının (1882–1888) inzibati mərkəzi kimi yüksəltdi. Bu qərar, əsasən müsəlman alban şəhəri olan Leskovikin inzibati mərkəz seçilməsinə dair yerli xristianların etirazlarına və sərhəd mübahisələrinə səbəb oldu. Sonradan sancaq ləğv edildi və Leskovik qəzası (alt rayonu) Yanya Sancağının tabeliyinə verildi.

Gec Osmanlı dövründə və Balkan müharibələri ərəfəsində Leskovik əhalisinin əksəriyyəti müsəlman bəktaşilərdən ibarət idi. Leskovikdən olan bəzi müsəlman albanlar imperiyanın bəzi bölgələrində inzibati vəzifələrdə işləyən Osmanlı bürokratiyasında fəaliyyət göstərirdilər. 19-cu əsrin sonlarında Leskovikdə yarmarka keçirilirdi və şəhər yerli xalq və əcnəbilər arasında kolbasa və şirin bişmiş məhsulları ilə məşhurlaşmışdı. Şəhərdə Osmanlı orta məktəbi (rüştiyə) fəaliyyət göstərirdi. 1898–1899-cu tədris ilində Leskovikdə biri oğlanlar, digəri qızlar üçün olmaqla cəmi 100 şagirdin təhsil aldığı yunan təhsili sistemi mövcud idi.^[5]

XX əsr

Balkan müharibələri zamanı (1912–1913) Leskovik şəhəri dağıdan yunan qüvvələrinin nəzarətinə keçdi.^[4] Çox keçmədən şəhərə Yunanıstan Krallığı və yeni yaradılmış Albaniya Knyazlığı arasında dəqiq sərhədləri çəkməyə məsul olan beynəlxalq komissiya gəldi. Beynəlxalq komissiya tərəfindən yeni sərhədin çəkilməsində bəzi çətinliklər yarandı, çünki Leskovik və yaxınlıqdakı Konitsa ətrafı ərazilərdə albanlar və yunanlardan ibarət qarışıq əhali yaşayırdı. Leskovik qəzasının demoqrafik xətlər üzrə bölünməsindən (1913) sonra onun yunan yaşayış məntəqələri Yunanıstana, alban yaşayış məntəqələri isə Albaniyaya verildi, Leskovik isə Albaniyanın Kolonya əyalətinin tərkibində qaldı.

Leskovik Florensiya Protokolunun (17 dekabr 1913) şərtlərinə əsasən nəhayət Albaniyaya verildi. 5 mart 1914-cü ildə şəhər rəsmən Şimali Epir Muxtar Respublikasına qoşuldu.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı, 1916-cı ilin yayında şəhər italyan qoşunları tərəfindən işğal edildi; bəhanə olaraq yunan qüvvələrinin Balkan cəbhəsində bolqar ordusunun irəliləyişinə müqavimət göstərə bilmədiyi irəli sürülmüşdü.^[6]

İkinci Dünya müharibəsi

21 noyabr 1940-cı ildə Yunan-İtaliya müharibəsi zamanı irəliləyən yunan qüvvələrinin II Ordu Korpusunun hissələri italyan müdafiəsini yararaq Leskovikə daxil oldular. Yunan mövqeləri, o cümlədən Leskovik, 1941-ci ilin aprelində Almaniyanın Albaniyanı işğal etməsindən sonra tərk edildi.

Leskovik döyüşü 1943-cü ilin mayında Korça bölgəsindən olan alban partizanları ilə baş tutmuşdur; partizanlar 200 italyan əsgərini öldürmüş və 12 zirehli maşın və yük maşınını məhv etmişdilər.

Soyuq müharibə

Albaniya Xalq Sosialist Respublikası Sovet İttifaqının müttəfiqi olaraq, kommunistlərin rəhbərlik etdiyi Yunan Demokratik Ordusuna dəstək verərək Yunanıstan vətəndaş müharibəsində (1946–1949) iştirak etmişdir. Leskovik bir müddət bu ordunun qərargahı olmuşdur. Şəhər eyni zamanda kommunist partizanları üçün təlim və təchizat mərkəzinə, eləcə də tibb müəssisələrinə ev sahibliyi edirdi; bu partizanlar Albaniya ərazisindən Yunanıstanın Qramos bölgəsinə bir neçə dəfə hücumlar təşkil etmiş və əməliyyat başa çatdıqdan sonra yenidən Albaniyaya qayıtmışdılar.

Müasir dövr

Kolonya dairəsinin daha geniş ərazisində dini tərkib İslam və Pravoslav Xristianlığı arasında bölünmüşdür. Əvvəllər əsasən bəktaşi və ya xəlvəti sufi təriqətlərinə mənsub müsəlmanların yaşadığı Leskovik şəhərinin əhalisi müasir dövrdə dini cəhətdən qarışıqdır; burada həm müsəlmanlar, həm də pravoslav xristianlar yaşayır. Şəhərin qarışıq məhəllələrində həmçinin qaraçılar və arumınlar məskunlaşmışdır.

Yerli pravoslav xristianlar (arumınlar və digərləri) Leskovikin alban müsəlman bəktaşi əhalisini şimaldan gələn gəlmələr kimi qəbul edirlər. Bəktaşilər isə şəhərin xristian əhalisi tərəfindən çox vaxt digər müsəlmanlarla müqayisədə onlara daha yaxın hesab olunur. Leskovikdən olan bəzi sufi müsəlmanlar Gyonç və xüsusilə Qlinə kəndlərində regional sufi festivallarının təşkilində iştirak edirlər; bu tədbirlərdə həm şəhərin yerli müsəlmanları, həm də daha geniş bölgədən olan bir çox xristian iştirak edir.

Yunanıstana miqrasiyanın artması da yeni yaşayış yerinə daha yaxşı inteqrasiya etmək üçün pravoslav xristianlığı qəbul edənlərin sayının artmasına səbəb olmuşdur. 2000-ci ildə Yunanıstanda yaşayan Leskovikdən olan bəzi bəktaşi müsəlmanlar Fessaliyada şəhərlə tarixi əlaqələri olan, yerli rəvayət və mahnılarda adı keçən və bəzi şəhər əyanlarının dəfn olunduğu Durbalı Sultan Təkkəsində bərpa işlərinə başlamışdılar. 2011-ci il Albaniya siyahıyaalınmasında Leskovik şəhərində 416 sakinin olduğu qeydə alınmışdır.^[7]

Tanınmış şəxsiyyətləri

Yani Vreto (1822–1900) — alban milli oyanış fəalı və Alban Xalqının Hüquqlarının Müdafiəsi Mərkəzi Komitəsinin qurucu üzvü, Leskovik yaxınlığındakı Postenan kəndində anadan olmuşdur.
Abedin Baba Leskoviku (1867-dən əvvəl – 1912) — bəktaşi din xadimi və şair.
Hafize Leskoviku (təq. 1870) — müğənni və instrumental musiqiçi.
Nezir Leskoviku (1876 – təq. 1970) — diplomat və Osmanlı inzibatçısı.
Mustafa Qulli, daha çox Muço Qulli kimi tanınan (1887–1915) — alban vətənpərvəri, publisist, Şkodrada nəşr olunan "Populli" qəzetinin naşiri.
Aydin Asllan (1895–1976) — musiqiçi, səsyazma leybli sahibi, "Vatra" təşkilatının fəalı və "Vatra"nın himninin bəstəkarı.^[8]
Naim Fraşeri (1923–1975) — aktyor, Leskovikdə anadan olmuşdur.^[9]
Asllan Rusi (1944–1983) — voleybolçu, Tiranadakı əsas voleybol arenası onun adını daşıyır.

İstinadlar

↑ GeoNames (ing.). 2005.
↑ "Qarku Korçë" (PDF). Fletorja Zyrtare e Republikës së Shqipërisë [Albaniya Respublikasının Rəsmi Qəzeti] (alban) (137). Tirana. 1 sentyabr 2014. 6372–6373. 25 fevral 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 25 fevral 2022.
↑ "Census of Population and Housing". Albaniya Statistika İnstitutu. 30 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 may 2026.
1 2 Kiel, Machiel. Ottoman Architecture in Albania, 1385-1912. Islamic art series. 5. Research Centre for Islamic History, Art and Culture. 1990. 199–200. ISBN 9290633301.
↑ Koltsida, Athina. "Η Εκπαίδευση στη Βόρεια Ήπειρο κατά την Ύστερη Περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας" [Education in Northern Epirus during the late Ottoman Empire, Koltsida Athena]. Vlachoi.net (yunan). Saloniki Universiteti. 227–228. 6 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2012.
↑ Kondis, B. "The Northern Epirus question during the First World War". Balkan Studies (ingilis). 30 (2). 1 yanvar 1989: 339. ISSN 2241-1674. 22 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 noyabr 2024.
↑ "Albania Population and Housing Census 2011" (PDF). Albaniya Statistika İnstitutu. səh. 84. 24 sentyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 26 iyun 2023.
↑ Dalip, Greca. "Enigma e Hymnit të Federatës "Vatra"" [Enigma of the "Vatra" Federation Hymn] (alban). New York: Dielli. 7 avqust 2013. 16 noyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 sentyabr 2013.
↑ "Naim Frashëri (1923–1975)". IMDb. 17 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyun 2023.

[_084a47f0f3118426-1] GeoNames (ing.). 2005.

[2] "Qarku Korçë" (PDF). Fletorja Zyrtare e Republikës së Shqipërisë [Albaniya Respublikasının Rəsmi Qəzeti] (alban) (137). Tirana. 1 sentyabr 2014. 6372–6373. 25 fevral 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 25 fevral 2022.

[2023pop-3] "Census of Population and Housing". Albaniya Statistika İnstitutu. 30 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 may 2026.

[Kiel199-4] 1 2 Kiel, Machiel. Ottoman Architecture in Albania, 1385-1912. Islamic art series. 5. Research Centre for Islamic History, Art and Culture. 1990. 199–200. ISBN 9290633301.

[Kol-5] Koltsida, Athina. "Η Εκπαίδευση στη Βόρεια Ήπειρο κατά την Ύστερη Περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας" [Education in Northern Epirus during the late Ottoman Empire, Koltsida Athena]. Vlachoi.net (yunan). Saloniki Universiteti. 227–228. 6 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 dekabr 2012.

[6] Kondis, B. "The Northern Epirus question during the First World War". Balkan Studies (ingilis). 30 (2). 1 yanvar 1989: 339. ISSN 2241-1674. 22 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 noyabr 2024.

[Cen-7] "Albania Population and Housing Census 2011" (PDF). Albaniya Statistika İnstitutu. səh. 84. 24 sentyabr 2015 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 26 iyun 2023.

[Dal-8] Dalip, Greca. "Enigma e Hymnit të Federatës "Vatra"" [Enigma of the "Vatra" Federation Hymn] (alban). New York: Dielli. 7 avqust 2013. 16 noyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 sentyabr 2013.

[IMD-9] "Naim Frashëri (1923–1975)". IMDb. 17 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 iyun 2023.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]