Məzmuna keç

Lion körfəzi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Lion körfəzi
Golfe du Lion
Yerləşməsi
42°59′47″ şm. e. 4°00′01″ ş. u.HGYO
Ölkə
Lion körfəzi xəritədə
Lion körfəzi
Lion körfəzi
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Lion körfəzi (fr. golfe du Lion, it. Golfo del Leone, isp. golfo de León) — Aralıq dənizinin şimal-qərb hissəsində, Fransanın cənub-şərq sahillərində yerləşən körfəz. Körfəzin sahil xətti qərbdə Langedok-Russilyon və Kataloniya hüdudlarından başlayaraq, şərqdə Tulon şəhərinə qədər uzanır.[1] Körfəz sahilində yerləşən ən böyük liman şəhərləri Marsel və Setdir.[2]

Adın etimologiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Körfəzin qədim adı — sinus Gallicus (Qalliya körfəzi) olub, Qədim Roma dövrünə aid latındilli mənbələrdə geniş istifadə edilmişdir. Bu ad, qədim dövrlərdən bəri müasir Fransa ərazisində məskunlaşmış qal xalqının adından götürülmüşdü.[3]

Körfəzin müasir adı isə təxminən XIII əsrdən etibarən latındilli mənbələrdə sinus Leonis ("Şir körfəzi") və ya mare Leonis ("Şir dənizi") formalarında işlənməyə başlamışdır. Mövcud fərziyyələrə görə, bu ad körfəz sularının gəmiçilik üçün "bir şir kimi" son dərəcə təhlükəli və hiddətli olmasına görədir.[4]

Müxtəlif mötəbər mənbələr, o cümlədən Deni Didro və Jan Leron Dalamber tərəfindən nəşr olunan məşhur "Ensiklopediya", eləcə də Frederik Mistralın lüğəti körfəzin adının Fransanın Lion şəhəri ilə hər hansı bir bağlılığının olması versiyasını qətiyyətlə rədd edirlər; çünki bu şəhər sahildən çox uzaqda, Mərkəzi Fransa ərazisində yerləşir.[5][6] "Ensiklopediya" adın mənşəyi ilə bağlı iki alternativ versiya irəli sürür: ad ya Provans sahillərində yerləşən qədim Lion adasından götürülmüşdür, ya da ispanlar burada tez-tez baş verən şiddətli fırtınalara işarə edərək bu su hövzəsini golpho Leone adlandırmışlar.[5]

Coğrafiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Körfəz Aralıq dənizinin şimal-qərb hissəsində yerləşir və Fransanın cənub-şərq sahillərini yuyur. Körfəzdə dəniz dibinin dərinliyi 1 km-dən çoxdur. Sahil boyu geniş və dayaz kontinental şelf uzanır.[7] İqlimi subtropikdir. Körfəz sahillərində tez-tez Alplardan Rona çayı vadisi boyunca cənuba doğru əsən güclü, soyuq və quru külək — mistral müşahidə olunur.[8] Körfəz sahillərində qabarma və çəkilmələr qeyri-müntəzəm xarakter daşıyır, yarımgünlükdür və hündürlüyü 0,2 metrə qədər çatır.[9]

Lion körfəzinə Rona, Od, Tek, Tet, Orb, Ero və Vidurl çayları tökülür. Körfəz Set şəhərindən başlayan Cənub kanalı vasitəsilə Tuluz şəhərinə, oradan isə Qaronna kanalı vasitəsilə Biskay körfəzinə bağlanır.

Lion körfəzinin sahilyanı zonası iqtisadi cəhətdən yüksək səviyyədə inkişaf etmişdir. Burada yerləşən ən böyük limanlar Marsel və Setdir. Körfəzin sahil xətti həm də aktiv turizm və mühüm rekreasiya zonası hesab olunur.

Geniş yayılmış növlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Lion körfəzində kiçik ağ vağ, bizdimdik, bağdagüləyən, qızılqaz, qaraboyun maygülü, Aralıq dənizi qağayısı, misir vağı kimi müxtəlif quş növləri geniş yayılmışdır. Körfəzin ixtiofaunasına (balıq növlərinə) gəlincə isə, burada Avropa sardini, ançous, dəniz ilanbalığı, skumbriya, dəniz çipurası (spar), Dicentrarchus (lavrak) və digər dəniz canlıları üstünlük təşkil edir.

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Lion
  2. ↑ Durand, Patrick. The Northwestern Mediterranean Sea: Gulf of Lions (ingilis). Springer. 2002. 35–42. ISBN 978-3540431213.
  3. ↑ "Gallicum mare / Gallicus sinus (golfe du Lion) • L'encyclopédie • L'Arbre Celtique • 10286 • L'encyclopédie • L'Arbre Celtique". encyclopedie.arbre-celtique.com. 20 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2022.
  4. ↑ Louis, Michel. La langue des pêcheurs du Golfe du Lion : introduction (fransız). D'Artrey. 1964. OCLC 1014878673.
  5. 1 2 "Golphe de Lion. Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers". portail.atilf.fr. 17 may 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2022.
  6. ↑ Frederic Mistral, 1878—1886 (1979), Lou Tresor dóu Felibrige ou dictionnaire provençal-français, Aix-en-Provence: Edisud, see. articles gou (golf, 'gulf') and lioun (leon, 'lion').
  7. ↑ Larousse, Éditions. "golfe du Lion - LAROUSSE". www.larousse.fr (fransız). 5 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2022.
  8. ↑ "mistral | wind | Britannica". www.britannica.com (ingilis). 23 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2022.
  9. ↑ "ЛИОНСКИЙ ЗАЛИВ • Большая российская энциклопедия - электронная версия". bigenc.ru. 28 mart 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2022.

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Lion_körfəzi&oldid=8897946"