Liza Tuqanova

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Liza Tuqanova
Liza
Murtuza Muxtraovun həyat yoldaşı Murtuza Muxtraovun həyat yoldaşı

Doğum tarixi 1865(1865-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Vladiqafqaz
Vəfat tarixi 1950(1950-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Paris
Həyat yoldaşı Murtuza Muxtarov
Atası Hambi Aslanbəyoviç Tuqanov
Anası Paşa xanım Dudarova
Peşəsi biznesmen
Milliyyəti osetin, [xəzər yəhudisi]
Fəaliyyəti Xeyriyyəçi

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Liza xanım Vladiqafqazlı general Hambi Tuqanovun ortancıl qızı olub. 1865 ci ilə Rusiyanın Vladiqafqaz şəhərində anadan olub. M. Muxtarov Vladiqafqaza səfəri zamanı orada Liza xanım Tuqanova ilə evlənir.Murtuza Muxtarovun elçilik mərasimləri çoxç dəbdəbəli və təmtəraqlı keçmiş, toy mərasimləri 7 gün, 7 gecə davam etmişdir. Daha sonra onlar Avropaya toy səyahətinə çıxmışlar.Cütlük Venesiyada gəzərkən olduqca yaraşıqlı və əzəmətli bir bina görürlər. “Belə bir binada yaşayanlar necə xoşbəxtdirlər!” - deyərək Liza heyranlığını əri ilə bölüşür. Bu mənzərəni sakitcə seyr edən Murtuza bəy heç nə demir. Bakıya qayıtdıqdan sonra milyon-çu Venesiyaya adam göndərib həmin binanın dəqiq Həyat yoldaşı Liza xanım ilə Finansist Maraqlı həyat APREL 2013 23 surətini əks etdirən çertiyojları gətizdirir. 1912-ci ildə binanın tikintisi başa çatır. Bir gün Murtuza Muxtarov gəzinti adı ilə Liza xanımı faytona mindirib binanın qarşısına gətirir. Heyrətindən nə deyəcəyini bilməyən qadın, binanın qarşısında qulluqçılarının onları qarşıladığını görüncə və sarayın ona bağış-landığını eşidincə, sevincinin həddi-hüdudu olmur.Bakı milyonçusu xanımı ilə bu sarayda 1920-ci ilə qədər yaşayır. Sarayın hər sütunu, tağları, buta və gülləri, pəncərə və qapıları, bəzəklərinin hamısı təkrarolunmaz sənət əsəri, memarlıq incisidir. Sarayı arxitektor Ploşko fransız qotik üslubunda layihələşdirib. Onun iç interyeri də çox gözəldir. İndi bu binanı“Səadət” sarayı adlandırırlar.

1910-1914-cü illərdə Rəhilə Hacıbababəyovanın təşəbbüsü ilə qızlar üçün 2 sinifli ibtidai məktəb açılır. Liza Muxtarova 1914-cü ildə Hənifə Zərdabinin (1908-ci ildə) təşkil etdiyi ilk qadın xeyriyyə cəmiyyəti əsasında Bakı "Qadın Xeyriyyə Cəmiyyəti"ni yaradır. Cəmiyyətin fəaliyyətində Ismət Aşurbəyova, Pəri Topçubaşova, Sürəyya Axundova kimi ziyalı qadınlar iştirak edir.

Liza xanım.Qadın xeyriyyə cəmiyyətinin üzvüləri ilə jpg

Ismət Aşurbəyova fars, alman, fransız dillərini sərbəst bilən, poeziyanı çox sevən, yüksək mədəniyyətli bir xanım idi. Şövkət Məmmədova o dövrdə Italiyada ilk vokal musiqi təhsili alan yeganə qadın olub. O, Kiyevdə təhsil alarkən xeyriyyə konsertləri təşkil edir. Topladığı vəsaitlə azərbaycanlı tələbələrə köməklik göstərir"(S.Fərəcov).

Tədqiqatçılar bildirir ki, tanınmış zadəgan ailəsindən çıxmış Tuqanova-Muxtarovanın adı Azərbaycanda məşhur adamların xeyriyyəçilik fəaliyyətindən söhbət açan məşhur Bakı qəzetlərinin səhifələrində tez-tez çəkilirdi. Deyilənlərə görə, Liza xanım ictimai fəaliyyətə hələ gənclik illərindən qoşulmuşdu. O, vərəmlə mübarizə cəmiyyətinin fəal üzvü olmaqla yanaşı, Bakı müsəlman maarifçilik cəmiyyəti "Nicat"da gərgin iş aparır, xüsusi uşaq xəstəxanasının yaradılmasında həm maddi, həm də təşkilati cəhətdən iştirak edirdi. Eyni zamanda Birinci Dünya müharibəsinin əvvəlində Müsəlman Qadın Xeyriyyə Cəmiyyətinə rəhbərlik etmişdi.

Liza Tuqanova-Muxtarova üçün məhz pedaqoji, maarifçilik fəaliyyəti əsas idi. O, özünün Persidski küçəsindəki (indiki M.Muxtarov küçəsi) möhtəşəm sarayında yetim müsəlman qızlar üçün özünəməxsus pansion təşkil etmişdi. Cəmiyyətin bütün məsələləri, görüləcək işlər onun evində müzakirə olunur, məhz onun təşəbbüsü ilə tez-tez mədəni tədbirlər həyata keçirilirdi. Bundan başqa, qız məktəbində tamaşalar təşkil edir, qızlara ana qayğısı ilə yanaşırdı. Təəssüf ki, Liza xanımın taleyi ilə neft maqnatlarının taleyi kimi acı sonluqla bitdi. İzi qürbətdə, mühacirətdə itdi. uxtarovun ölümündən sonra həyat yoldaşı Liza xanım bir müddət sarayın qonşuluğunda yerləşən evlərdən birinin zirzəmisində yaşayır. Xaricə qaçmaq məqsədi ilə saxta olsa da bir Türk paşasına ərə gedib Türkiyəyə qaçır və zənn edir ki, xilas oldu, amma onun məşəqqətli həyatı sonradan başlayır. Bəzi mənbələrdə qeyd edilir ki, Liza xanım 1950-ci illərdə Parisdə vəfat edir, amma onun məzarının yerləşdiyi yer barədə heç bir məlumat yoxdur, çünki Liza xanım xaricə qaçdıqdan sonra yaxınları ilə əlaqə saxlamayıb, hətta məktub da yazmırmış.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]