Lui-Jak Tenar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Lui-Jak Tenar
fr. Louis Jacques Thénard
Louis Jacques Thénard.jpg
Doğum tarixi 4 may 1777(1777-05-04)[1][2][…]
Doğum yeri
  • La Louptière-Thénard[d]
Vəfat tarixi 21 iyun 1857(1857-06-21)[1][2][…] (80 yaşında)
Vəfat yeri
Vətəndaşlıq
Peşəsi kimyaçı, siyasətçiprofessor
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Lui-Jak Tenar (fr. Louis Jacques Thénard) (04.05.1777 – 20.06.857) fransız kimyaçısı, Paris Elmlər Akademiyasının prezidenti[5]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Lui-Jak Tenar 1777-ci il mayın 4-də La Luptyeredə (Nojan-sür-Sen yaxınlığında) anadan olmuşdu. 1798-ci ildə Parisdəki Politexnik Məktəbini bitirərək elə orada işləməyə başlamışdı. 1804-1840-cı illərdə Kollej de Fransın, eyni zamanda 1810-cu ildən Paris Universiteti və Politexnik Məktəbinin professoru kimi fəaliyyət göstərmişdi. 1810-cu ildən Paris Elmlər Akademiyasının üzvü və 1823-ci ildə onun prezidenti olmuşdu.[6]

Elmi maraq sahəsi[redaktə | əsas redaktə]

Tenarın elmi maraq sahəsi, əsasən, qeyri-üzvi kimya idi. O, tədqiqatlarını, əsasən, Gey-Lyüssakla birgə aparırdı. Onlar kaliumnatrium hidroksidlərinin istiliyin təsiri ilə dəmirlə reduksiyası vasitəsilə bu metalların alınma üsulunu işləmişlər. 1808-ci ildə o, kaliumun bor oksidinə təsiri nəticəsində bor almış, 1809-cu idə xlorun hidrogenlə reaksiyasına işığın təsirini aşkar etmiş, 1810-cu ildə üzvi birləşmələrin analizi üsullarını təklif etmişdi. O, natrium, kalium, yod və xlorun kimyəvi element olduğunu, xlorid və yodid turşularının tərkibində oksigenin olmadığını sübut etmişdi. 1818-ci ildə o, hidrogen peroksidi kəşf etmiş və bu maddəni təmiz şəkildə ala bilmişdi. Elə həmin ildə o, natrium amidi də kəşf etmişdi.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Tenar kimya və kimyəvi texnologiya sahəsində çoxsaylı əsərlərin müəllifidir. Belə ki, 1818-1824-ci illərdə o, bərk cisimlərin hidrogen peroksidin parçalanmasına katalitik təsirini aşkar etmişdi. O vaxtdan bu reaksiya müxtəlif maddələrin katalitik fəallığını müəyyənləşdirmək üçün etalon rolunu oynayır. 1813-cü ildə Tenar dəmir, gümüş, mis, qızıl və platinin təsiri altında ammonyakın termiki parçalanması üzrə bir sıra təcrübələr aparmışdı.

Uğurları[redaktə | əsas redaktə]

Üzvi kimya sahəsində çalışaraq, o, bir sıra fosfin törəmələrini (xüsusilə 1845-ci ildə trimetilfosfini) uğurla sintez etmişdi. İlk dəfə olaraq o sadə (dietil) və mürəkkəb efirlər arasında olan eksperimental fərqləri təsdiqləmiş, öddən xolin turşusunu ayırmışdı. O, “Elementar kimya kursu” (1-4-cü hissə, 1813-1816) adlı kitabın müəllifidir. 1826-cı ildə Tenar Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının xarici fəxri üzvü seçilmişdi. Onun şərəfinə bir minerala tenardit adı verilmişdi.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И. Выдающиеся химики мира. – М.: ВШ, 1991. 656 с.
  • Энциклопедический словарь. Брокгауз Ф.А., Ефрон И.А. В 86 тт.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 BNF authorities: açıq data platforma — 2011.
  2. 2,0 2,1 Sycomore / Assemblée nationale
  3. Léonore databaseministère de la Culture.
  4. Encyclopædia Britannica
  5. Список профессоров Коллеж де Франс
  6. Жак Луи Тенар в базе Леонор