Lunisolar təqvimi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Lunisolar təqvimi — tarixi ay mərhələsi və günəş ili vaxt, həm də göstərir ki, mədəniyyətlərin bir təqvim edir. Günəş ili bir tropik ili kimi müəyyən edilir, onda bir lunisolar təqvimi mövsüm göstəricisi verəcək; bir ulduz ili kimi qəbul edilir, onda təqvim tam ay baş verə bilər ki, yaxın bürc proqnozlaşdırmaq olacaq. Ay daxil ili bölmək bütün təqvimlər ilə ilin ayına bir sıra əlavə tələb var. Bu halda adi il on iki aydan ibarətdir lakin hər ikinci və ya üçüncü il on üçüncü əlavə, embolismik, və ya sıçrayış ay əlavə bir embolismic il edir.

Nümunələr[redaktə | əsas redaktə]

İvrit, Jain, Buddist, Hindu, kürd və benqal təqvimlər, eləcə də ənənəvi Çin, Tibet, Yapon, Vyetnam monqol və Koreya təqvimlər (Asiya şərq mədəniyyət sahəsində) , həmdə qədim Yunanıstan, Coligny və Babil təqvimlərin hamısı lunisolardırlar. Həmçinin, cənub Ərəbistandakı bəzi İslamdan əvvəlki təqvimlər lunisolar sistemindən istifadə etdi. Bu səbəblə, ilk üçü mövsüm fikrini verərkən, son ikisi bütöv bürclər arasındakı mövqe haqqında bir fikir verir. Tibet təqvimi həm Çin, həm də Hindi təqvimlərində təsirlənmişdir. Cermen xalqları Xristianlığa çevrilmədən əvvəl bir ədəd lanyolar təqvim də istifadə etdilər.

İslam ay təqvminə aiddir, ancaq lunisolar təqvimi deyil, çünki tarixi güneşle əlaqəli deyildir. Yuli ve Qriqorian təqvimlərinin xalq versiyaları günəşdəndir, çünki tarixləri ​​ayın mərhələsini işarə etmir, ancaq həm Qriqorian həm də Yuli təqvimlərinə, Pasxa qeyd etmələrini hesablamalarını təmin edən ay təqvimləri daxil edilmişdir, buna görə hər ikisi də lunitolar təqvimdir.

Sıçrayış aylarını müəyyəm etmək[redaktə | əsas redaktə]

Bütün lunitolar Təqvimlərdə sıçrayış ayının sıxlığı aşağıdakı hesablama ilə təxmini olaraq ay və il cinsindən uzunluqları istifadə edərək əldə edilə bilər:

  • İl: 365.25, Ay: 29.53
  • 365.25/(12 × 29.53) = 1.0307
  • 1/0.0307 = 32.57 sıçrayış ayları arasında olan ortaq aylar
  • 32.57/12 = 2.7 sıçrayış illəri arasında olan ortaq illər

Sıçrayış aylarının araya girməsi, aygünəş illəri arasındakı fərq olan "epakt" tərəfindən sıxlıqla nəzarət edilir (təxminən 11 gün). Ivrit təqvimdə və Yuli, qriqorian və dini təqvimlərdə istifadə olunan Metonik dövrünə görə hər on doqquz ildə yeddi ay əlavə edir. Klassik Metonik dövrü, dövrün sonuncu ilinə bir epakt dəyəri təyin edərək və hər il 11 artıraraq çoxaldıla bilər. Bir dövrün son ili ilə sonrakı ilin ilk ili arasında artım 12-dir. Bu nizamlama, saltus lunae, hər 19 ildə bir epaktların təkrarlanmasına səbəb olur. Epakt, 29'u üzərinə çıxdığında, bir ara təqvim əlavə olunur və 30-dan çıxarılır. Ara illər sayı 3, 6, 8, 11, 14, 17 və 19. İvrit təqvimi və Yuli təqvimi bu ardıcıllıqdan istifadə

Buddist və İvrit təqvimləri ayları ilin tək bir ayına sərhədlər; Sıçrayış ayları arasındakı ortaq ay sayı bu səbəblə ümumiyyətlə 36, ancaq bəzən yalnız 24 aydır. Çin və Hindu lunitolar təqvimləri sıçrayış ayının hər hansı bir ayın əvvəlində və ya sonrasında reallaşmasına icazə verdiyi halda günəşin gerçək hərəkətini istifadə etmələrinə icazə verdiyindən sıçrayış ayları ümumiyyətlə bir neçə aylıq bir ənbəri içərisində reallaşmaz; Ekliptik boyunca günəş ən sürətli (indi təxminən 3 yanvar). Bu, sıçrayış ayları arasındakı ortaq ayların adi sayını, ortaq bir sinifdəki təkli cütlərin meydana gəldiyi təxminən 34 ayı, ancaq məşhur bir singleton meydana gəldiyində bu ədədi təxminən 29 ayı salır.

Hesabsız vaxtla Lunisolar təqvimlər[redaktə | əsas redaktə]

Günəşli bir ilin tam sayı sayını ehtiva etmədiyi gerçəyi ilə başa çıxmanın alternativ bir yolu, birinin ayının aid olduğu, ilin yazılmamış zamanının əlavə edir. Bəziləri bu növdən bir təqvim istifadə etdi. Məsələn, Sts'Ailes xalqı, doğranmış Kral sombalığının (qriqori təqvimi Oktyabrda) varisin ayı sayına başladı və 10 ayda sayıldı və bir sonrakı somon qaçışına , Sayılamayan bir müddəti bir sonrakı ilə buraxdı.

Qriqori Lunisolar Təqvimi[redaktə | əsas redaktə]

Qriqori təqvimində Pasxa tarixini müəyyən etmək üçün istifadə bir lunisolar təqvim var. Qaydalar, "Computus"dadır

Həmçinin Bax[redaktə | əsas redaktə]

Hicri Tarix

Yuli Təqvimi

Qriqori Təqvimi

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]