Lyaodun yarımadası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Lyaodun yarımadası
Location-of-Liaodong-Peninsula.png
40°0′N 122°30′E / 40.000°N 122.500°E / 40.000; 122.500Koordinatlar: 40°0′N 122°30′E / 40.000°N 122.500°E / 40.000; 122.500
AkvatoriyasıSarı dəniz
Ölkə Flag of the People's Republic of China.svg ÇXR
Lyaodun yarımadası (Çin)
Lyaodun yarımadası

Lyaodun yarımadası (çin 遼東半) — Çinin şimal-şərqində, Lyaodun körfəzi ilə Qərbi Koreya körfəzi arasında yerləşən yarımada.

Yarımadanın uzunluğu 225 km, eni isə 80 - 130 км arasında dəyişir. Sahilləri düzəndir.

Reylefi təpəli və ancaq dağlıqdır. Ərazisi meşə və kolluqlarla zəngindir. Cənub qutaracağında iri şəhər və liman Dalyan şəhəri mövcuddur. XX əsrin sonları XXI əsrin əvvəllərindən şəhərin iqtisadi sıçrayışı müşahidə edilir[1].

Toponim[redaktə | əsas redaktə]

Yarımadanın çincə adı Lyaodun «Lyaoxe» çayının adından götürülmüşdür. «Dun» sözünün mənası isə «şərq» anlamını verir. Yarımadanın ümumi adı isə «şərqi Lyao» mənasında işlənir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Lyaoxe çayının hövzəsində yerləşən yarımada çin mədəniyyətinə qədim dövrlərdən məlumdur. Sin və Xan sülalərinin dönəmində Lyaodun prefekturası ərazisinə daxil edilirdi.

Yeni dönəm[redaktə | əsas redaktə]

17 aprel 1895-ci ildə (Yapon-Çin müharibəsi) Sin imperiyası ilə Simonosekidə sülh müqaviləsi imzalanmışdır. Şərtlərinə görə Lyaodun yarımadasında daxil olmaqla bir çox ərazilər Yaponiyanın mülkiyyətinə verilir. Ancaq Rusiya, Almaniya və Fransanın təzyiqi ilə Yaponiya əldə etdiyi bütün torpaqları geri qaytarmalı olur. 27 mart 1898-ci ildə Rusiya imperiyası Sin imeriyasından Lyoyşun və Dalyan[2] limanlarını icarəyə götürür.

Liaodong Peninsula 1904.jpg

1904-cü ildə yapon ordusu yarımadanın quru ilə əlaqəsi olan bölgəni və Dalyan limanını ələ keçirməklə rusların yerləşdiyi bölgəni mühasirəyə alırlar. Rus ordusu Port-Artur qalasına sığınır. Ancaq yapon ordusunun təzyiqinə tab gətirməyən ruslar təslim olurlar. Ərazi Portsmunt müqaviləsi ilə Yaponiyaya verilir. 1945-ci ildə isə yarımada Mancur əməliyyatı ilə Sovetlərin nəzarətinə keçir[3]. 1946-cı ildə Qırmızı Ordu Mancuriyanı tərk etməli olsa da Lyaodun yarımadası Çin ilə müştərək istifadə istifadəyə verilir. 1955-ci ilin mayında Sovetlər Birliyi tərəfindən Çinə qaytarılır.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Lyoadun yarımadası dağ silsiləsinin davamını təşkil edir. Suxurları əsasən kvars qumundan və az bir hissəsi isə qneysdən ibarətdir. Yarımadada yerləşən silsilələr bir necə iatiqamətdə uzanır. Ən hündür nöqtəsi Buyun dağıdırki, onunda hündürlüyü 1 130 metrdir[1]. Cənub hissəsinin böyük hissəsi düzənlikdir.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Qış ayları yarımadanın iqlimi Çinin şimal-şərqinə nisbətdə istidir. İl ərzində 500 – 750 mm yağıntı düşür. Bunun isə 2/3 hissəsi iyul-sentyabr ayları düşür. Yarımadada vegetasiya dövrü 200, cənub qutaracağında isə 220 gün sürür.

Bitki örtüyü[redaktə | əsas redaktə]

Yarımadada meyvə bağları geniş sahə tutur. Xüsusi ilə alma bağları daha genişdir. Üstəlik burada düyü, qarğıdalı və buğda əkilir.

Faydalı qazıntıları[redaktə | əsas redaktə]

Faydalı qazıntılardan burada: dəmir filizi, qızıl, miş və maqnezit kimilərə rast gəlinir. Lyaodunda həm də bor və duz çıxarılır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 "Liaodong Peninsula (peninsula, China) -- Encyclopedia Britannica". Britannica.com. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2013-04-15 tarixində. http://www.webcitation.org/6Ftn6p9dl. İstifadə tarixi: 2013-04-14.
  2. "Вокруг Света: Хронограф: 27 марта 1898 года". Vokrugsveta.ru. Arxivləşdirilib: [2] saytından 2012-11-09 tarixində. http://www.webcitation.org/6C27gH0WA. İstifadə tarixi: 2013-04-13.
  3. "Военно-исторический журнал. Советские войска на Ляодунском полуострове в 1945 — 1955 гг.". History.milportal.ru. Arxivləşdirilib: [3] saytından 2012-11-09 tarixində. http://www.webcitation.org/6C27jyek4. İstifadə tarixi: 2013-04-14.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]