Məzmuna keç

Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskaya

Vikipediya, azad ensiklopediya
Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskaya
ukr. Людмила Михайлівна Старицька-Черняхівська
Doğum tarixi 29 avqust (10 sentyabr) 1868(1868-09-10)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 1941(1941)[1][2] (72–73 yaşında)
Atası Mixail Staritski
Fəaliyyəti ədəbi tənqidçi, şair, tərcüməçi, siyasi fəal[d]
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskaya (ukr. Людмила Михайлівна Старицька-Черняхівська; 29 avqust (10 sentyabr) 1868, Kiyev – 1941[1][2]) — ukraynalı yazıçı, tərcüməçi, ədəbiyyat və teatr tənqidçisi, həmçinin siyasətçisi.[3][4] Anti-sovet fəaliyyətdə ittiham olunan Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskaya, QULAQ düşərgəsinə sürgün edilərkən yolda vəfat edib.[5][6][7]

Lyudmila Mixaylovna Staritskaya 17 avqust 1868-ci ildə Rusiya imperiyasının Kiyev şəhərində (hazırkı Ukrayna), ziyalı ailədə anadan olub. Staritskaya-Çernyaxovskayanın atası Mixail Staritski yazıçı, şair və dramaturq, anası Sofiya Staritskaya isə ictimai xadim, sahibkar və aktrisa olub.[4] Staritskaya-Çernyaxovskaya aktrisa və rejissor Mariya Staritskayanın kiçik bacısı; yazıçı, tərcüməçi və pedaqoq Oksana Steşenkonun (1875–1941) isə böyük bacısı idi.

Staritskaya-Çernyaxovskayanın əmisi bəstəkar, pianoçu, dirijor və etnomusiqişünas Nikolay Lısenko idi.[4] Staritskaya-Çernyaxovskaya incəsənətə və milli dəyərlərə yüksək qiymət verilən mühitdə böyüyüb.[8]

Staritskaya-Çernyaxovskaya Kiyevdəki Birinci Özəl Qadın Gimnaziyasında təhsil alıb.

1888-ci ildə Staritskaya-Çernyaxovskaya "Pleyada" ədəbi qrupuna daxil olub.[4] 1919-cu ildə o, Ukrayna Qadınları Milli Şurasının həmtəsisçisi və bu təşkilatın vitse-prezidenti olub.[9]

1923-1924-cü illərdə Staritskaya-Çernyaxovskaya "Aspıs" ədəbi cəmiyyətinin üzvü olub.[10][11][12]

1929-cu ilin payızında Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskayanın qızı Veronika Çernyaxovskaya "Ukraynanın Azadlığı İttifaqı" məhkəmə işi çərçivəsində həbs edildi.[13] 1930-cu ilin yanvarında sübut olmadığından o, azadlığa buraxıldı.[13] Sonra isə Staritskaya-Çernyaxovskaya və Aleksandr Çernyaxovski eyni qondarma məhkəmə prosesi çərçivəsində həbs olunaraq məhkum edildilər.[4] Staritskaya-Çernyaxovskaya cəzasını Stalinoda (hazırkı Donetsk) şərti olaraq çəkdi.[4]

1989-cu ilin avqustunda Ukrayna SSR Ali Məhkəməsi tərəfindən Staritskaya-Çernyaxovskayaya ölümündən sonra bəraət verildi.

NKVD tərəfindən həbsi və ölümü

[redaktə | vikimətni redaktə et]

20 iyul 1941-ci ildə Staritskaya-Çernyaxovskaya və bacısı Oksana Steşenko NKVD tərəfindən həbs edildilər.[5][6][7] Xarkova aparılan bacılar orada Ukrayna SSR Cinayət Məcəlləsinin 54-cü maddəsi ilə anti-Sovet fəaliyyətində ittiham olundular.[5][6][7] Hər iki bacı "Stalipin vaqonu" ilə Qazaxıstan SSR-yə sürgün edildi.[5][6][7] Yolda dünyasını dəyişən Staritskaya-Çernyaxovskayanın cəsədi qatardan naməlum bir yerə atılıb.[3][7]

Şəxsi həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskaya, həkim Aleksandr Çernyaxovski (1869–1939) ilə evli olub.[13]

Onların şairə və tərcüməçi olan Veronika Çernyaxovskaya adlı bir qızı olub.[13] 1938-ci ildə "Böyük təmizləmə" kampaniyası çərçivəsində Veronika Çernyaxovskaya həbs edilərək, 22 sentyabr 1938-ci ildə Kiyevdə edam olunub.[13]

Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskaya

Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskaya müxtəlif nəşrlər, o cümlədən Lvovun "Birinci çələng" almanaxı üçün poeziya, nəsr, dram, memuar və ədəbi tənqid janrlarında əsərlər yazıb.

Dram əsərləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1913 – Qanadlar ('Kryla')

1917 – Son dəstək ('Ostanniy snip')

1918 – Hetman Petro Doroçenko

1926 – Bandit Karmelyuk ('Rozbiynyk Karmeliuk')

1927 – İvan Mazepa

Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskayanın memuarlarına aşağıdakılar daxildir:

  • Ukrayna Teatrının iyirmi beş ili. Düşüncələr (Dvadtsiat pyat rokiv ukrainskoho teatru. Spohady ta dumky)
  • Lesya Ukrainkanın həyatının dəqiqələri (Khvylyny zhyttia Lesi Ukrainky)
  • M.Lısenko haqqında xatirələr (Spohady pro M.Lysenka)
  • V.Samiylenko. Bir dostun xatirəsinə (V. Samiylenko. Pamyati tovarysha)

Digər ədəbi əsərləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 1893 – "Fırtınadan əvvəl" (Pered bureiu): Çernyaxovskayanın tarixi romanıdır. Bu əsər 1893–1894-cü illərdə Lvovda nəşr olunan "Pravda" jurnalında hissə-hissə dərc edilib. Lakin müəllif bu romanını tamamlaya bilməyib.
  • 1899 – "Canlı məzar" (Zhyva Mohyla): Bu əsər Lyudmila Staritskaya-Çernyaxovskayanın ilk böyük işidir. Roman "Kiyev Antik dövrü" jurnalında çap olunub. Romanda iki gəncin sevgisi əks olunub. Hekayədə Ukrayna folklorunun elementləri və əfsanələri də yer alıb.[14] "Canlı məzar" əsəri ilə, Şekspirin "Romeo və Cülyetta"sı, həmçinin Qotfrid Avqust Bürgerin "Lenora"sı arasında müəyyən paralellər də mövcuddur.[15]
  • 1929 – "Almaz üzük" (Diamantovyi persten) əsəri müəllifin ilk həbsindən altı həftə əvvəl tamamladığı əsəridir. Əlyazma 64 il ərzində çap olunmayıb və yalnız 1993-cü ildə "Zona" jurnalında işıq üzü görüb.
  1. 1 2 Beynəlxalq standart ad identifikatoru. (İstifadə tarixi: 21 iyul 2016).
  2. 1 2 Li︠u︡dmyla Staryt︠s︡ʹka-Cherni︠a︡khivsʹka. // Faceted Application of Subject Terminology. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
  3. 1 2 "Turning the pages back... August 29 1868" (PDF). The Ukrainian Weekly. 35. Jersey City, New Jersey. 28 avqust 1994. səh. 6. 23 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
  4. 1 2 3 4 5 6 "1868 - народилася Людмила Старицька-Черняхівська, письменниця, театрознавиця" [1868 - Lyudmila Starytska-Chernyakhivska, writer, theater critic, was born]. Historical calendar (ukrayna). Kyiv: Ukrainian Institute of National Memory. İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
  5. 1 2 3 4 Міхно, Олександр Петрович. "Січень – лютий 2025. Постаті" [January-February 2025. Figures] (PDF). Освіта і суспільство (ukrayna). 1 (82). 2025: 36–38. İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
  6. 1 2 3 4 "Steshenko, Oksana". Internet Encyclopedia of Ukraine (ingilis). Edmonton, Alberta: Canadian Institute of Ukrainian Studies, University of Alberta. 2001. 21 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
  7. 1 2 3 4 5 "1875 – народилася Оксана Стешенко (Старицька)" [1875 – Oksana Steshenko (Starytska) was born]. Historical calendar (ukrayna). Kyiv: Ukrainian Institute of National Memory. 21 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
  8. ↑ Mykhailo Starytsky and His Descendants, Anatoly Medzyk, Day Newspaper, 17 September 2002
  9. ↑ Liudmyla Starytska-Cherniakhivska Petro Odarchenko, Internet Encyclopaedia of Ukraine Arxiv surəti 1 sentyabr 2024 tarixindən Wayback Machine saytında
  10. ↑ Sulyma, M. M. Dziuba, I.М.; Zhukovsky, A.I.; Zhelezniak, M.H. (redaktorlar ). "Аспис (Асоціація письменників)" [Aspys (Asotsiatsiia pysmennykiv)]. Encyclopedia of Modern Ukraine (ukrayna). Kyiv: National Academy of Sciences of Ukraine, Shevchenko Scientific Society. 2001. 10 mart 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 fevral 2026.
  11. ↑ "Аристократка, феміністка, діячка Центральної Ради". 16 fevral 2020. 11 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 fevral 2026.
  12. ↑ Ageyeva, Vira. "Аристократка, феміністка, діячка Центральної Ради". The Ukrainian Week (ukrayna). 638 (6). Kyiv. 16 fevral 2020. 11 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 fevral 2026.
  13. 1 2 3 4 5 Matsko, V. P. Dziuba, I.М.; Zhukovsky, A.I.; Zhelezniak, M.H. (redaktorlar ). "Черняхівська Вероніка Олександрівна" [Cherniakhivska Veronika Oleksandrivna]. Encyclopedia of Modern Ukraine (ukrayna). Kyiv: National Academy of Sciences of Ukraine, Shevchenko Scientific Society. 2024. İstifadə tarixi: 14 fevral 2026.
  14. ↑ Gothic Tales from Stalin’s ‘Enemies’ Translated into English Arxiv surəti 21 sentyabr 2017 tarixindən Wayback Machine saytında, Sova Books
  15. ↑ Krys, Svitlana (2016) ‘Book Review: Liudmyla Starytska-Cherniakhivska, The Living Grave: A Ukrainian Legend and Klym Polishchuk, Treasure of the Ages: Ukrainian Legends Arxiv surəti 8 yanvar 2021 tarixindən Wayback Machine saytında’, EWJUS: East/West: Journal of Ukrainian Studies, Vol 3, No 2, pp. 213-215.