Mövcudiyyət

Mövcudiyyət, Mövcudat və ya var olan — Azərbaycan dilində "mövcud" (var olan, mövcud olan) sözündən yaranmışdır və fəlsəfi mənada "hal-hazırda var olan hər şeyin cəmi", "reallıqda mövcud olan varlıq" mənasını verir.

Fəlsəfədə mövcudat iki aspektdə nəzərdən keçirilir — öz müəyyənliyi, yəni mahiyyəti (essensiya) tərəfindən və öz varlığı (ekzistensiya) tərəfindən. Mövcudat termini konkret əşyaları, hadisələri və fərdləri əhatə edərək, onları mücərrəd "varlıq" (olmaq) anlayışından fərqləndirir.

Varlıq və ya mövcudluq (ekzistensiya) ilə mahiyyət (essensiya) arasındakı fərqləndirməni orta əsr filosofu Boesi (təqribən 480–524) aparmışdır. Şeyin mahiyyəti onun tərifində, ağıl tərəfindən qavranılan anlayışında ifadə olunur. Şeyin mövcudluğu haqqında isə biz təcrübədən öyrənirik. Boesiyə görə, varlıq və mahiyyət yalnız sadə substansiya olan Allahda üst-üstə düşür; yaradılmış şeylərdə isə varlıq və mahiyyət eyni deyildir. Müəyyən bir mahiyyətin mövcudluq qazanması üçün o, ilahi iradə tərəfindən həyata keçirilən yaradılış aktı vasitəsilə varlığa şərik olmalıdır.

Haydegger ilk dəfə olaraq Daseini (orada-varlıq) mövcud olan digər əşyalardan fərqli olaraq xüsusi bir mövcudat kimi ayırmışdır. "Orada-varlıq elə bir mövcudatdır ki, o, digər mövcudatlar arasında sadəcə baş vermir. Əksinə, o, ontik olaraq onunla fərqlənir ki, bu mövcudat üçün öz varlığında söhbət məhz bu varlığın özündən gedir" (Dasein — "varlığında söhbət (iş) məhz bu varlığın özündən gedən mövcudatdır"). O, ekzistensialların analitikasında qavranılır; digər mövcudatlar isə ənənəvi olaraq kateqoriyalar vasitəsilə (Aristotel) dərk edilir.

Xarici keçidlər

• Vikianbarda Mövcudiyyət ilə əlaqəli mediafayllar var.