Məzmuna keç

Müalicəvi yovşan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Müalicəvi yovşan
Elmi təsnifat
Beynəlxalq elmi adı

Müalicəvi yovşan (lat. Artemisia abrotanum) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.

Cənubi-Şərqi Avropada, Kiçik və Orta Asiyada, Qafqazda və İranda çayların sahillərində, çəmənlərdə, otlaqlarda, yüngül məhsuldar torpaqlarda yayılmışdır.

Botaniki xarakteristikası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Şaquli, qalın köklü, çox budaqlı, oduncaqlaşmış gövdəli, hündürlüyü 60-150 sm-dək olan, xoş "limon" qoxulu çoxillik yarımkol bitkisidir. Yarpaqları növbəli düzülüşlü, mavi-yaşıl, alt tərəfi yapışıqdır. Boz tükcüklərlə örtülmüşdür; alt yarpaqları saplaqlı, iki və üç yerə lələkvari bölünmüş, orta yarpaqları oturaq, yuxarı yarpaqları üç yerə bölünmüş və ya bütövdür. Sentyabr-oktyabr aylarında çiçəkləyir. Xırda, sarı, boruvari çiçəkləri kiçik, sallaq səbətlərdə, gövdənin ucunda və budaqlarında yığılaraq şaxələnmiş süpürgəvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Azərbaycanda müalicəvi yovşan yayın ikinci yarısında çiçəkləyir. Meyvələri noyabr-dekabr aylarında yetişir, toxumları hamar və çıxıntılıdır. Qələmlərlə çoxalır.

İşıqsevəndir, torpağa tələbkar deyildir.

Azərbaycanda yayılması

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Naxçıvan MR-da, Kiçik Qafqazda düzənliklərdə təbii halda bitir.

Müalicəvi yovşanın yerüstü hissəsində efir yağı, flavonoid birləşmələri, kumarinlər, aşılayıcı və acı maddələr, abrotanin və alkaloidlər vardır. Yarpaqlarının cövhəri və həlimi mədə-bağırsaq xəstəliklərində, soyuqdəymədə, anginada, sarılıqda, revmatizimdə, diş ağrısında və saçların bərkidilməsində istifadə edilir. Park və bağlarda, qarışıq əkinlərdə dekorativ kol kimi istifadəsi məqsədəuyğundur.

Homotipik sinonimləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Artemisia abrotanifolia Salisb.
  • Artemisia angustifolia Gray

Heterotipik sinonimləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Abrotanum alpestre Jord. & Fourr.
  • Abrotanum ambiguum Jord. & Fourr.
  • Abrotanum congestum Jord. & Fourr.
  • Abrotanum incanescens Jord. & Fourr.
  • Abrotanum mas Garsault
  • Abrotanum pauciflorum Jord. & Fourr.
  • Abrotanum pedunculare Jord. & Fourr.
  • Abrotanum platylobum Jord. & Fourr.
  • Abrotanum pulverulentum Jord. & Fourr.
  • Abrotanum rhodanicum Jord. & Fourr.
  • Abrotanum suave Jord. & Fourr.
  • Abrotanum virgatum Jord. & Fourr.
  • Abrotanum viridulum Jord. & Fourr.
  • Abrotanum xerophilum Jord. & Fourr.
  • Artemisia altissima Ehrh. ex DC.
  • Artemisia anethifolia Fisch. ex DC.
  • Artemisia camphorata var. alpestris (Jord. & Fourr.) St.-Lag.
  • Artemisia camphorata var. pauciflora (Jord. & Fourr.) St.-Lag.
  • Artemisia camphorata var. peduncularis (Jord. & Fourr.) St.-Lag.
  • Artemisia camphorata var. platyloba (Jord. & Fourr.) St.-Lag.
  • Artemisia camphorata var. rhodanica (Jord. & Fourr.) Rouy
  • Artemisia camphorata var. xerophila (Jord. & Fourr.) Rouy
  • Artemisia elatior Klokov
  • Artemisia elegans Fisch. ex Ledeb.
  • Artemisia foeniculacea Steven ex DC.
  • Artemisia herbacea Besser
  • Artemisia herbacea Clarke ex DC.
  • Artemisia humilis Mill.
  • Artemisia naronitana Vis. ex DC.
  • Artemisia paniculata Lam.
  • Artemisia procera Willd.
  • Artemisia proceriformis Krasch.
  • Artemisia sabulosa Steven ex DC.
  • Artemisia tenuissima Spreng. ex Besser
  1. ↑ Caroli Linnæi. Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 845.