Müalicəvi yovşan
| Müalicəvi yovşan | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | ||||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||||
|
Domen: Klad: Ranqsız: Aləm: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Dəstə: Fəsilə: Yarımfəsilə: Triba: Cins: Növ: Müalicəvi yovşan |
||||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||
| ||||||||||
Müalicəvi yovşan (lat. Artemisia abrotanum) — bitkilər aləminin astraçiçəklilər dəstəsinin mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin yovşan cinsinə aid bitki növü.
Arealı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Cənubi-Şərqi Avropada, Kiçik və Orta Asiyada, Qafqazda və İranda çayların sahillərində, çəmənlərdə, otlaqlarda, yüngül məhsuldar torpaqlarda yayılmışdır.
Botaniki xarakteristikası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şaquli, qalın köklü, çox budaqlı, oduncaqlaşmış gövdəli, hündürlüyü 60-150 sm-dək olan, xoş "limon" qoxulu çoxillik yarımkol bitkisidir. Yarpaqları növbəli düzülüşlü, mavi-yaşıl, alt tərəfi yapışıqdır. Boz tükcüklərlə örtülmüşdür; alt yarpaqları saplaqlı, iki və üç yerə lələkvari bölünmüş, orta yarpaqları oturaq, yuxarı yarpaqları üç yerə bölünmüş və ya bütövdür. Sentyabr-oktyabr aylarında çiçəkləyir. Xırda, sarı, boruvari çiçəkləri kiçik, sallaq səbətlərdə, gövdənin ucunda və budaqlarında yığılaraq şaxələnmiş süpürgəvari çiçək qrupu əmələ gətirir. Azərbaycanda müalicəvi yovşan yayın ikinci yarısında çiçəkləyir. Meyvələri noyabr-dekabr aylarında yetişir, toxumları hamar və çıxıntılıdır. Qələmlərlə çoxalır.
Ekologiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]İşıqsevəndir, torpağa tələbkar deyildir.
Azərbaycanda yayılması
[redaktə | vikimətni redaktə et]Naxçıvan MR-da, Kiçik Qafqazda düzənliklərdə təbii halda bitir.
İstifadəsi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Müalicəvi yovşanın yerüstü hissəsində efir yağı, flavonoid birləşmələri, kumarinlər, aşılayıcı və acı maddələr, abrotanin və alkaloidlər vardır. Yarpaqlarının cövhəri və həlimi mədə-bağırsaq xəstəliklərində, soyuqdəymədə, anginada, sarılıqda, revmatizimdə, diş ağrısında və saçların bərkidilməsində istifadə edilir. Park və bağlarda, qarışıq əkinlərdə dekorativ kol kimi istifadəsi məqsədəuyğundur.
Sinonimləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Homotipik sinonimləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Artemisia abrotanifolia Salisb.
- Artemisia angustifolia Gray
Heterotipik sinonimləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Abrotanum alpestre Jord. & Fourr.
- Abrotanum ambiguum Jord. & Fourr.
- Abrotanum congestum Jord. & Fourr.
- Abrotanum incanescens Jord. & Fourr.
- Abrotanum mas Garsault
- Abrotanum pauciflorum Jord. & Fourr.
- Abrotanum pedunculare Jord. & Fourr.
- Abrotanum platylobum Jord. & Fourr.
- Abrotanum pulverulentum Jord. & Fourr.
- Abrotanum rhodanicum Jord. & Fourr.
- Abrotanum suave Jord. & Fourr.
- Abrotanum virgatum Jord. & Fourr.
- Abrotanum viridulum Jord. & Fourr.
- Abrotanum xerophilum Jord. & Fourr.
- Artemisia altissima Ehrh. ex DC.
- Artemisia anethifolia Fisch. ex DC.
- Artemisia camphorata var. alpestris (Jord. & Fourr.) St.-Lag.
- Artemisia camphorata var. pauciflora (Jord. & Fourr.) St.-Lag.
- Artemisia camphorata var. peduncularis (Jord. & Fourr.) St.-Lag.
- Artemisia camphorata var. platyloba (Jord. & Fourr.) St.-Lag.
- Artemisia camphorata var. rhodanica (Jord. & Fourr.) Rouy
- Artemisia camphorata var. xerophila (Jord. & Fourr.) Rouy
- Artemisia elatior Klokov
- Artemisia elegans Fisch. ex Ledeb.
- Artemisia foeniculacea Steven ex DC.
- Artemisia herbacea Besser
- Artemisia herbacea Clarke ex DC.
- Artemisia humilis Mill.
- Artemisia naronitana Vis. ex DC.
- Artemisia paniculata Lam.
- Artemisia procera Willd.
- Artemisia proceriformis Krasch.
- Artemisia sabulosa Steven ex DC.
- Artemisia tenuissima Spreng. ex Besser
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Caroli Linnæi. Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 845.