I Muaviyə

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Müaviyə səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
I Muaviyə
ərəb. معاوية‎‎
Umayyad Caliphate. temp. Mu'awiya I ibn Abi Sufyan. AH 41-60 AD 661-680.jpg
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 603
Doğum yeri
Vəfat tarixi 18 aprel 680(0680-04-18)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

I Müaviyə (və ya, daha dəqiq, Muaviya [muˈʕaːwija]), Muaviyə ibn Əbu Sufyan, (ərəb. معاوية بن أبي سفيان‎‎; 603, Məkkə — 6 may 680, Şam) — 661-ci ildən Əməvilər sülaləsinin banisi və ilk xəlifəsi. Xəlifəliyi zamanı paytaxtı Kufədən Şama köçürmüşdür. Əbu Süfyanın oğlu, I Yezidin atasıdır.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Müaviyə, ikinci xəlifə Ömər tərəfindən Şama vali təyin edilmişdi. Üçüncü xəlifə Osman ibn Əffanla qohumluğu onun bütün Suriyanı öz hakimliyi altına almasına və güclənməsinə səbəb oldu. Müaviyə gənclikdən bəri ən üstdə olmaq, yəni xəlifə olmaq arzusunda idi. Müaviyə, Üçüncü xəlifə Osmanın öldürülməsindən, dördüncü xəlifə İmam Əlini günahkar elan edərək üsyan elədi. Üsyan eləməyinin bir başqa səbəbi isə öldürülən üçüncü xəlifənin qohumu olması idi. Xəlifə Əli, 657–ci ildə paytaxt Kufədən 30 000 nəfərlik ordu ilə Suriyaya yönəldi. Üsyançılara rəhbərlik edən Müaviyə isə ordusunu qurub savaşa hazırdı. Bunun nəticəsində Xilafət və Suriya qoşunları "Siffeyn" adlı çöldə üz-üzə gəldilər. Müharibə 3 ay davam etdi. Sonunda Müaviyə məğlub olmağa başladığını anladı və yaxın dostu Əmr ibni Asın hiyləsi ilə öz əskərlərinin nizələrinin uc hissəsinə Quran səhifələri asdırdı. Bunu görən Əlinin qoşunu döyüşü dayandırdı. Xəlifə Əli bunun bir hiylə olduğunu öz ordusuna nə qədər anlatdısa da bir nəticə vermədi. Nəticədə müharibə dayandırıldı və qərara alındı ki, müharibənin qalibini tərəfsiz hakimlər seçsin. Nəhayət Xəlifə tərəfindən Əbu Musa, Müaviyə tərəfdən isə hiyləgər Əmr ibni As hakim olaraq seçildilər. Hakimlərin aldıqları qərarlarda istənilən nəticəni vermədi.

İmam Əlinin öldürülməsindən sonra müsəlmanlar Əlinin oğlu İmam Həsəni xəlifə elan etdilər. Suriya hakimi Müaviyə atası ilə olduğu kimi Həsənlə də müharibə edərək xilafət əbasını geyinmək istədi. Lakin İmam Həsən müsəlman qırğının və İslamın zəifləməsinin qarşısını almaq üçün müəyyən şərtlər daxilində xilafəti Müaviyəyə vermək barədə onunla sülh sazişi imzaladı. İmamın şərtlərindən biri də o idi ki, Müaviyə öldükdən sonra xilafəti Həsənə, Нəsən həyatda deyil isə qardaşı İmam Hüseyinə versin. Müaviyə 661–ci ildə xəlifə oldu. Ancaq Müaviyə bu şərtləri pozaraq heç birinə əməl etmədi. İlk işi, ən böyük rəqibi İmam Həsəni aradan götürmək idi. Nəticədə Müaviyə İmam Həsənin xanımını aldadaraq qızıl və pulla, birdəki oğlu Yezidə almaq vədi ilə öz tərəfinə çəkərək, o pak insanı zəhərlədərək şəhid etdi. Müaviyə bütün üsyanları yatırtdı və daxildən güclü bir dövlət yaradaraq xilafəti genişləndirmək üçün fəaliyyətə başladı. O, şərqdə Hindistan və qərbdə İspaniya olmaq üzərə torpaqları genişləndirdi.

Müaviyə 680–ci ildə öldü. O, ölümündən qabaq oğlu I Yezid üçün xalqdan beyət topladı və yerinə xəlifə olaraq oğlunu qoydu.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]