Mühafəzə
Mühafəzə[a] — bir çox ərəb ölkələrində birinci dərəcəli, Səudiyyə Ərəbistanında isə ikinci dərəcəli inzibati ərazi vahidi. Bu termin adətən "qubernatorluq", bəzən isə "əyalət" kimi tərcümə olunur.[1]
Sözün kökü ərəb dilindəki ح-ا-ف-ظ (ḥ-ā-f-ẓ) kökündən gəlir (fel: حافظ, ḥāfaẓa) və "qorumaq", "mühafizə etmək" mənalarını verir.
Mühafəzənin rəhbəri qubernator (ərəbcə: مُحَافِظ, muḥāfiẓ) adlanır.
Tunis qubernatorluqları isə ərəb dilində mühafəzə deyil, vilayət (ولاية, wilāyah) adlandırılır.
Etimologiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Termin ərəb dilindəki ح-ا-ف-ظ (ḥ-ā-f-ẓ) üçsamitli kökündən törəmişdir. Bu kökdən yaranan حافظ (ḥāfaẓa) feli "qorumaq", "mühafizə etmək", "nəzarət etmək" mənalarını verir. Bu baxımdan "mühafizə" inzibati mənada mühafizə olunan və ya nəzarət edilən ərazi (direktoriya) mənasına gəlir. Mühafizəyə rəhbərlik edən şəxs isə mühafiz (مُحَافِظ, muḥāfiẓ — yəni qubernator) adlanır.[2]
Ölkələr üzrə tətbiqi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Mühafəzə sistemi tətbiq olunduğu ölkədən asılı olaraq fərqli inzibati dərəcələrə sahib ola bilər:
Birinci dərəcəli vahid kimi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Aşağıdakı ölkələrdə mühafəzə birbaşa mərkəzi hökumətə tabe olan ən yüksək inzibati bölgüdür:
- Misir: Ölkə 27 mühafəzəyə bölünür. Hər bir mühafəzə prezident tərəfindən təyin olunan qubernator tərəfindən idarə olunur.
- İraq: İraq 19 mühafəzəyə (o cümlədən Kürdüstan Regionuna daxil olanlar) bölünür.
- Suriya: Ölkə 14 mühafəzədən ibarətdir, onlardan biri də Dəməşq şəhəridir.
- Yəmən: İnzibati cəhətdən 22 mühafəzəyə bölünmüşdür.
- Livan, İordaniya, Bəhreyn və Küveyt kimi ölkələrdə də ən yüksək inzibati vahid mühafəzədir.[3]
İkinci dərəcəli vahid kimi
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Səudiyyə Ərəbistanı: Burada birinci dərəcəli vahid "mintaqa" (منطقة — region/əyalət) adlanır. Mühafəzələr isə bu mintaqaların tərkibinə daxil olan ikinci dərəcəli inzibati vahidlərdir (məsələn, Riyad mintaqasının tərkibində müxtəlif mühafəzələr mövcuddur).[4]
İstisnalar
[redaktə | vikimətni redaktə et]Bəzi ərəb ölkələrində inzibati bölgü sistemi oxşar olsa da, terminologiya fərqlidir:
- Tunis, Əlcəzair və Mərakeş: Bu ölkələrdə inzibati vahidlər üçün "mühafəzə" deyil, daha çox Vilayət (ولاية, wilāyah) termini işlədilir. Məsələn, Tunisdə qubernatorluqlar ərəb dilində rəsmi olaraq "vilayət" adlanır.[5]
- Liviya: Tarixən mühafəzə sistemindən istifadə etsə də, müasir dövrdə daha çox "şabiyyə" (شعبية) sisteminə üstünlük vermişdir.
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]Qeydlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Encyclopaedia Britannica. "Muḥāfaẓah: Administrative Division" (ingilis). İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- ↑ Hans Wehr. A Dictionary of Modern Written Arabic. Spoken Language Services. 1994. ISBN 978-0879500030.
- ↑ "Governorates of Egypt" (ingilis). Statoids. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- ↑ "Administrative Divisions of Saudi Arabia" (ərəb). Ministry of Interior. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- ↑ Law, Gwillim. Administrative Subdivisions of Countries: A Comprehensive World Reference, 1900 through 1998. McFarland. 1999. ISBN 0-7864-0729-8.