Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt
MSHBP-nın tərəfləri və imzalayan dövlətlər      Üzv dövlət      İmzalayan, lakin ratifikasiya etməyən      Geri çəkilməyə çalışan üzv dövlət      Qeyri-üzv dövlət
Müqavilənin tipiBirləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinin qətnaməsi
Hazırlanma tarixi1954
İmzalanma tarixi19 dekabr 1966[1]
YerBirləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Qərargahı, Nyu-York
Qüvvəyə minməsi3 yanvar 1976[1]
İmzalayanlar74[1]
Tərəflər172[1]
ƏmanətdarBMT baş katibi
DilləriUrdu, fransız, ingilis, rus, çin, ispan
International Covenant on Civil and Political Rights Vikimənbədə

Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt (MSHBP) — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən qəbul edilən çoxtərəfli beynəlxalq müqavilə. Baş Məclisin 16 dekabr 1966-cı il tarixli 2200-cü A (XXI) nömrəli Qətnaməsi ilə qəbul edilmiş və Paktın 49-cu maddəsinə uyğun olaraq 23 mart 1976-cı ildə qüvvəyə minmişdir. 49-cu maddəyə görə, Pakt, 35-ci təsdiq fərmanı və ya qoşulma sənədi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Katibi yanında depozitə qoyulduqdan üç ay sonra qüvvəyə minir. Bu Paktda iştirak edən bütün dövlətlər şəxslərin yaşamaq hüququ, din azadlığı, söz azadlığı, sərbəst toplaşmaq azadlığı, seçki və ədalətli məhkəmə araşdırması hüququ da daxil olmaqla, mülki və siyasi hüquqlarına hörmət etməlidirlər.[2] 2017-ci ilin avqust ayına görə, Paktın 172 iştirakçı dövləti və altı imzalayan, lakin hələ ratifikasiya etməmiş üzv dövləti var.[1]

MSHBP İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt (İSMHBP) və Ümumdünya İnsan hüquqları Bəyannaməsi (ÜİHB) ilə birlikdə İnsan hüquqları haqqında Beynəlxalq Billin tərkib hissəsini təşkil edir.[3]

Paktın tətbiqinə BMT-nin İnsan hüquqları Komitəsi (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurasından ayrıca orqandır) tərəfindən nəzarət edilir. Həmin Komitə dövlətlərdən hüquqların necə tətbiq olunması barədə fəaliyyətləri ilə bağlı müntəzəm olaraq hesabatlar alır. Dövlətlər əvvəlcə Pakta qoşulduqdan bir il sonra, daha sonra isə Komitə müraciət etdikdə (adətən hər dörd ildə bir) məruzə verməlidirlər. Komitənin iclasları ildə üç dəfə, əsasən Cenevrədə keçirilir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt

MSHBP, Ümumdünya İnsan hüquqları Bəyannaməsinin formalaşmasına gətirib çıxaran eyni proseslərdən qaynaqlanır.[4] Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurulmasına gətirib çıxaran 1945-ci il San-Fransisko Konfransında "İnsanın əsas hüquqları haqqında Bəyannamə" təklif edilmiş və İqtisadi və Sosial Şuraya onu tərtib etmək tapşırığı verilmişdi.[3] Prosesin başlanğıcında həmin sənəd insan hüquqları ilə bağlı ümumi bəyannamələri nəzərdə tutan bəyannaməyə və məcburi öhdəlikləri əks etdirən konvensiya və ya pakta bölünmüşdü. Daha sonra ÜİHB formalaşdı və 10 dekabr 1948-ci ildə qəbul edildi.[3]

Bu Paktda iştirak edən bütün dövlətlər, o cümlədən özü idarə olunmayan və asılı ərazilərin idarə olunmasında məsuliyyət daşıyan dövlətlər, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə uyğun olaraq öz müqəddəratını təyinetmə hüququnun həyata keçirilməsini təşviq etməli və bu hüquqa hörmət etməlidirlər.[5]

Konvensiyanın maddələri hazırlanarkən, BMT üzvləri arasında neqativ mülki və siyasi hüquqların pozitiv iqtisadi, sosial və mədəni hüquqlara münasibətdə əhəmiyyətli fikir ayrılıqları qalırdı.[6] Nəticədə, bu, konvensiyanın iki fərqli pakta bölünməsinə səbəb oldu; "paktlardan biri mülki və siyasi hüquqları, digəri isə iqtisadi, sosial və mədəni hüquqları ehtiva edirdi."[7] Hər iki pakt mümkün qədər çox oxşar müddəaları ehtiva edəcək və imza üçün eyni vaxtda açılacaqdı.[7] Həmçinin hər iki paktda hər bir xalqın öz müqəddəratını təyin etmək hüququ haqqında müddəa da olacaqdı.[8]

İlk sənəd Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt, ikincisi isə İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt olmuşdur. Layihələr 1954-cü ildə müzakirə olunmaq üçün BMT Baş Məclisinə təqdim olunmuş və 1966-cı ildə qəbul edilmişdir.[9] Diplomatik danışıqlar nəticəsində İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktdan qısa müddət əvvəl qəbul olundu. Hər iki pakt ÜİHB ilə birlikdə müasir beynəlxalq insan hüquqları sistemində əsas hüquqları təsbit edən sənədlər hesab olunurlar.[4]

Maddələri[redaktə | əsas redaktə]

Paktın strukturu ÜİHB və İSMHBP-a oxşar olub, preambula və əlli üç maddədən ibarətdir və altı hissəyə bölünür.[10]

I hissə (Maddə 1) bütün xalqların "öz siyasi statuslarını sərbəst müəyyən etməsi"[11] də daxil olmaqla, öz müqəddəratını təyin etmə, öz iqtisadi, sosial və mədəni inkişaflarını sərbəst təmin etmə və öz təbii sərvətləri və ehtiyatlarından sərbəst şəkildə istifadə etmə hüququnu tanıyır. Burada xalqın ona məxsus olan dolanışıq vəsaitlərindən məhrum edilə bilməməsi kimi neqativ hüququ[12] və Paktda iştirak edən bütün dövlətlərin, o cümlədən özü idarə olunmayan və asılı ərazilərin idarə olunmasında məsuliyyət daşıyan dövlətlərin öz müqəddəratını təyin etmə hüququnun həyata keçirilməsini təşviq etməli və bu hüquqa hörmət etməli olduğu təsbit olunur.[13]

II hissə (Maddə 2 – 5) iştirakçı dövlətlərin Paktda qəbul edilən hüquqların həyata keçirilməsi üçün zəruri ola biləcək belə qanunvericilik tədbirlərini və digər tədbirləri qəbul etməyi öhdəliyini əks etdirir.[14] Pakt, həmçinin, tələb edir ki, "irqi, dərisinin rəngi, cinsi, dini, dili, siyasi və digər əqidələri, milli və sosial mənsubiyyəti, əmlak vəziyyəti, doğuşu və digər halları ilə bağlı əlamətlərinə"[15] heç bir fərq qoymadan insan hüquqlarına hörmət edilsin və bu hüquqlar qadınlar üçün də eyni dərəcədə tanınır.[16] Hüquqlar yalnız "dövlət daxilində əhalinin həyatını təhlükə altına salan fövqəladə vəziyyət zamanı"[17] məhdudlaşdırıla bilər və bununla belə yaşamaq hüququ, işgəncə və köləliyə məruz qalmamaq, retrospektiv qanunvericilikdən müdafiə, şəxsiyyət hüququ və düşüncə, vicdan və din azadlığının məhdudlaşdırılmasına yol verilmir.[18]

III hissə (Maddə 6 – 27) hüquqların özünü sadalayır. Buraya daxildir:

  • fiziki bütövlük hüququ: yaşamaq hüququ və işgəncə və köləliyə məruz qalmamaq şəklində özünü göstərir (Maddə 6, 7 və 8);
  • fərdin azadlığı və təhlükəsizliyi: özbaşına həbs edilməmək və həbsdə saxlanılmamaq və habeas corpus hüququ (Maddə 9-11);
  • ədalətli və qərəzsiz mühakimə, təqsirsizlik prezumpsiyası və məhkəmə qarşısında bərabərlik (Maddə 14, 15 və 16);
  • şəxsi azadlıq, hərəkət etmək azadlığı, düşüncə, vicdan və din azadlığı, birləşmək və sərbəst toplaşmaq azadlığı, ailə hüquqları, vətəndaşlıq hüquqları və şəxsi həyatın toxunulmazlığı (Maddə 12, 13, 17 – 24);
  • müharibə təbliğatının qadağan edilməsi və ayrı-seçkiliyə, düşmənçiliyə və ya zorakılığa təhriki özündə əks etdirən milli, irqi və ya dini nifrətə qulluq edən çıxışların qadağan edilməsi (Maddə 20);
  • səs vermək hüququ da daxil olmaqla, siyasi fəaliyyətdə iştirak (Maddə 25);
  • ayrıseçkilik, azlıqların hüquqlarıqanun qarşısında bərabərlik (Maddə 26 və 27).

Bu hüquqların əksəriyyətinin realizəsi üçün dövlətlərin xüsusi tədbirlər görməsi tələb olunur.

IV hissə (Maddə 28-45) İnsan hüquqları Komitəsinin yaradılması və fəaliyyəti, eləcə də Pakta nəzarət və hesabat məsələlərini nəzərdə tutur. Bu hissə, həmçinin, iştirakçı dövlətlərə Paktın tətbiqi ilə əlaqədar tərəflər arasında mövcud mübahisələrin həllində Komitənin səlahiyyətini tanımaq imkanı verir. (Maddə 41 və 42)

V hissə (Maddə 46-47) Paktın heç bir müddəasının Birləşmiş Millətlər Təşkilatının fəaliyyətinə müdaxilə, eləcə də "bütün xalqların öz təbii sərvətlərinə və ehtiyatlarına sahib çıxmaq və onlardan tam həcmdə və sərbəst şəkildə istifadə etmək"lə bağlı alınmaz hüquqlarının məhdudlaşdırılması kimi şərh edilə bilməyəcəyini qeyd edir.[19]

VI hissə (Maddə 48 – 53) Paktın ratifikasiyası, qüvvəyə minməsi və dəyişiklik edilməsi məsələlərini əks etdirir.

Fakültativ protokollar[redaktə | əsas redaktə]

Pakta iki Fakültativ Protokol qəbul edilmişdir. Birinci Fakültativ Protokol fərdlərə Paktın pozulması ilə əlaqədar İnsna Hüquqları Komitəsinə şikayətlərin edilməsi hüququnu təqdim etməklə fərdi şikayət mexanizmi formalaşdırır.[20] Bu da Paktın təfsiri və tətbiqinə dair mürəkkəb bir hüquq təcrübəsinin yaradılmasına gətirib çıxardı.[21]

İkinci Fakültativ Protokol ölüm cəzasının ləğvini nəzərdə tutur: bununla belə, ölkələrə müharibə dövründə törədilmiş hərbi xarakterli ən ağır cinayətlərə görə ölüm cəzasının saxlanılmasına icazə verildi.[22] 2017-ci ilin dekabr ayına olan məlumata görə, İkinci Fakültativ Protokolun 85 iştirakçısı var.[23]

Tərəfləri[redaktə | əsas redaktə]

Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın cəmi 172 üzvü var.[24]

Tərəf dövlət İmzalamışdır Ratifikasiya etmiş və ya qoşulmuşdur Qüvvəyə minmişdir
Flag of the United States.svg ABŞ 5 oktyabr 1977 8 iyun 1992 8 sentyabr 1992
Flag of Albania.svg Albaniya 4 oktyabr 1991 4 yanvar 1992
Flag of Germany.svg Almaniya 9 oktyabr 1968 17 dekabr 1973 23 mart 1976
Flag of Andorra.svg Andorra 5 avqust 2002 22 sentyabr 2006 22 dekabr 2006
Flag of Argentina.svg Argentina 18 fevral 1968 8 avqust 1986 8 noyabr 1986
Flag of Australia.svg Avstraliya 18 dekabr 1972 13 avqust 1980 13 noyabr 1980
Flag of Austria.svg Avstriya 10 dekabr 1973 10 sentyabr 1978 10 dekabr 1978
Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan 13 avqust 1992 13 noyabr 1992
Flag of the Bahamas.svg Baham adaları 4 dekabr 2008 23 dekabr 2008 23 mart 2009
Flag of Bangladesh.svg Banqladeş 6 sentyabr 2000 6 dekabr 2000
Flag of Barbados.svg Barbados 5 yanvar 1973 23 mart 1976
Flag of Belgium (civil).svg Belçika 10 dekabr 1968 12 aprel 1983 12 iyul 1983
Flag of Belize.svg Beliz 10 iyun 1996 10 sentyabr 1996
Flag of Belarus.svg Belarus 19 mart 1968 12 noyabr 1973 23 mart 1976
Flag of Benin.svg Benin 12 mart 1992 12 iyun 1992
Flag of Bahrain.svg Bəhreyn 20 sentyabr 2006 20 dekabr 2006
Flag of Bolivia.svg Boliviya 12 avqust 1982 12 noyabr 1982
Flag of Bulgaria.svg Bolqarıstan 8 oktyabr 1968 21 sentyabr 1970 23 mart 1976
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg Bosniya və Herseqovina 1 sentyabr 1993 6 mart 1992
Flag of Botswana.svg Botsvana 8 sentyabr 2000 8 sentyabr 2000 8 dekabr 2000
Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya 16 sentyabr 1968 20 may 1976 20 avqust 1976
Flag of Brazil.svg Braziliya 24 yanvar 1992 24 aprel 1992
Flag of Burkina Faso.svg Burkina-Faso 4 yanvar 1999 4 aprel 1999
Flag of Burundi.svg Burundi 8 may 1990 8 avqust 1990
Flag of South Africa (1928–1994).svg CAR 3 oktyabr 1994 10 dekabr 1998 10 mart 1999
Flag of South Korea.svg Cənubi Koreya 10 aprel 1990 10 iyul 1990
Flag of Djibouti.svg Cibuti 5 noyabr 2002 5 fevral 2003
Flag of Chad.svg Çad 9 iyun 1995 9 sentyabr 1995
Flag of the Czech Republic.svg Çexiya 22 fevral 1993 1 yanvar 1993
Flag of Chile.svg Çili 16 sentyabr 1969 10 fevral 1972 23 mart 1976
Flag of Denmark.svg Danimarka 20 mart 1968 6 yanvar 1972 23 mart 1976
Flag of the Dominican Republic.svg Dominikan Respublikası 4 yanvar 1978 4 aprel 1978
Flag of Dominica.svg Dominika 17 iyun 1993 17 sentyabr 1993
Flag of Ecuador.svg Ekvador 4 aprel 1968 6 mart 1969 23 mart 1976
Flag of Equatorial Guinea.svg Ekvatorial Qvineya 25 sentyabr 1987 25 dekabr 1987
Flag of Eritrea.svg Eritreya 22 yanvar 2002 22 aprel 2002
Flag of Armenia.svg Ermənistan 23 iyun 1993 23 sentyabr 1993
Flag of Estonia.svg Estoniya 21 oktyabr 1991 21 yanvar 1992
Flag of Afghanistan.svg Əfqanıstan 24 yanvar 1983 24 aprel 1983
Flag of Algeria.svg Əlcəzair 10 dekabr 1968 12 sentyabr 1989 12 dekabr 1989
Flag of Palestine.svg Fələstin Dövləti 2 aprel 2014 2 iyul 2014
Flag of Fiji.svg Fici 16 avqust 2018 16 noyabr 2018
Flag of the Philippines.svg Filippin 19 dekabr 1966 23 oktyabr 1986 23 yanvar 1987
Flag of Finland.svg Finlandiya 11 oktyabr 1967 19 avqust 1975 23 mart 1976
Flag of France.svg Fransa 4 noyabr 1980 4 fevral 1981
Flag of Georgia.svg Gürcüstan 3 may 1994 3 avqust 1994
Flag of Haiti.svg Haiti 6 fevral 1991 6 may 1991
Flag of India.svg Hindistan 10 aprel 1979 10 iyul 1979
Flag of Honduras.svg Honduras 19 dekabr 1966 25 avqust 1997 25 noyabr 1997
Flag of Croatia.svg Xorvatiya 12 oktyabr 1992 12 yanvar 1993
Flag of Indonesia.svg İndoneziya 23 fevral 2006 23 may 2006
Flag of Jordan.svg İordaniya 30 iyun 1972 28 may 1975 23 mart 1976
Flag of Iran.svg İran 4 aprel 1968 24 iyun 1975 23 mart 1976
Flag of Iraq.svg İraq 18 fevral 1969 25 yanvar 1971 23 mart 1976
Flag of Ireland.svg İrlandiya 1 oktyabr 1973 8 dekabr 1989 8 mart 1990
Flag of Iceland.svg İslandiya 30 dekabr 1968 22 avqust 1979 22 noyabr 1979
Flag of Spain.svg İspaniya 28 sentyabr 1976 27 aprel 1977 27 iyul 1977
Flag of Israel.svg İsrail 19 dekabr 1966 3 oktyabr 1991 3 yanvar 1992
Flag of Sweden.svg İsveç 29 sentyabr 1967 6 dekabr 1971 23 mart 1976
Flag of Switzerland.svg İsveçrə 18 iyun 1992 18 sentyabr 1992
Flag of Italy.svg İtaliya 18 yanvar 1967 15 sentyabr 1978 15 dekabr 1978
Flag of Cape Verde.svg Kabo-Verde 6 avqust 1993 6 noyabr 1993
Flag of Cameroon.png Kamerun 27 yanvar 1984 27 aprel 1984
Flag of Canada.svg Kanada 19 may 1976 19 avqust 1976
Flag of Kenya.svg Keniya 1 may 1972 23 mart 1976
Flag of Cyprus.svg Kipr 19 dekabr 1966 2 aprel 1969 23 mart 1976
Flag of Colombia.svg Kolumbiya 21 dekabr 1966 29 oktyabr 1969 23 mart 1976
Flag of the Republic of the Congo.svg Konqo Respublikası 5 oktyabr 1983 5 yanvar 1984
Flag of Costa Rica.svg Kosta-Rika 19 dekabr 1966 29 noyabr 1968 23 mart 1976
Flag of Côte d'Ivoire.svg Kot-d'İvuar 26 mart 1992 26 iyun 1992
Flag of Kuwait.svg Küveyt 21 may 1996 21 avqust 1996
Flag of Gabon.svg Qabon 21 yanvar 1983 21 aprel 1983
Flag of The Gambia.svg Qambiya 22 mart 1979 22 iyun 1979
Flag of Ghana.svg Qana 7 sentyabr 2000 7 sentyabr 2000 7 dekabr 2000
Flag of Guyana.svg Qayana 22 avqust 1968 15 fevral 1977 15 may 1977
Flag of Kazakhstan.svg Qazaxıstan 2 dekabr 2003 24 yanvar 2006 24 aprel 2006
Flag of Kyrgyzstan.svg Qırğızıstan 7 oktyabr 1994 7 yanvar 1995
Flag of Grenada.svg Qrenada 6 sentyabr 1991 6 dekabr 1991
Flag of Guatemala.svg Qvatemala 5 may 1992 5 avqust 1992
Flag of Guinea.svg Qvineya 28 fevral 1967 24 yanvar 1978 24 aprel 1978
Flag of Guinea-Bissau.svg Qvineya-Bisau 12 sentyabr 2000 1 noyabr 2010 1 fevral 2011
Flag of Laos.svg Laos 7 dekabr 2000 25 sentyabr 2009 25 dekabr 2009
Flag of Latvia.svg Latviya 14 aprel 1992 14 iyul 1992
Flag of Lesotho.svg Lesoto 9 sentyabr 1992 9 dekabr 1992
Flag of Liberia.svg Liberiya 18 aprel 1967 22 sentyabr 2004 22 dekabr 2004
Flag of Liechtenstein.svg Lixtenşteyn 10 dekabr 1998 10 mart 1999
Flag of Lithuania.svg Litva 20 noyabr 1991 10 fevral 1992
Flag of Lebanon.svg Livan 3 noyabr 1972 23 mart 1976
Flag of Luxembourg.svg Lüksemburq 26 noyabr 1974 18 avqust 1983 18 noyabr 1983
Flag of Hungary.svg Macarıstan 25 mart 1969 17 yanvar 1974 23 mart 1976
Flag of Madagascar.svg Madaqaskar 17 sentyabr 1969 21 iyun 1971 23 mart 1976
Flag of Malawi.svg Malavi 22 dekabr 1993 22 mart 1994
Flag of Maldives.svg Maldiv adaları 19 sentyabr 2006 19 dekabr 2006
Flag of Mali.svg Mali 16 iyul 1974 23 mart 1976
Flag of Malta.svg Malta 13 sentyabr 1990 13 dekabr 1990
Flag of Mauritania.svg Mavritaniya 17 noyabr 2004 17 fevral 2005
Flag of Mauritius.svg Mavriki 12 dekabr 1973 23 mart 1976
Flag of Mexico.svg Meksika 23 mart 1981 23 iyun 1981
Flag of Morocco.svg Mərakeş 19 yanvar 1977 3 may 1979 3 avqust 1979
Flag of the Central African Republic.svg MAR 8 may 1981 8 avqust 1981
Flag of Egypt.svg Misir 4 avqust 1967 14 yanvar 1982 14 aprel 1982
Flag of Moldova.svg Moldova 26 yanvar 1993 26 aprel 1993
Flag of Monaco.svg Monako 26 iyun 1997 28 avqust 1997 28 noyabr 1997
Flag of Mongolia.svg Monqolustan 5 iyun 1968 18 noyabr 1974 23 mart 1976
Flag of Montenegro.svg Monteneqro 23 oktyabr 2006 3 iyun 2006
Flag of Mozambique.svg Mozambik 21 iyul 1993 21 oktyabr 1993
Flag of Namibia.svg Namibiya 28 noyabr 1994 28 fevral 1995
Flag of Nepal.svg Nepal 14 may 1991 14 avqust 1991
Flag of the Netherlands.svg Niderland 25 iyun 1969 11 dekabr 1978 11 mart 1979
Flag of Niger.svg Niger 7 mart 1986 7 iyun 1986
Flag of Nigeria.svg Nigeriya 29 iyul 1993 29 oktyabr 1993
Flag of Nicaragua.svg Nikaraqua 12 mart 1980 12 iyun 1980
Flag of Norway.svg Norveç 20 mart 1968 13 sentyabr 1972 23 mart 1976
Flag of Uzbekistan.svg Özbəkistan 28 sentyabr 1995 28 dekabr 1995
Flag of Pakistan.svg Pakistan 17 aprel 2008 23 iyun 2010 23 sentyabr 2010
Flag of Panama.svg Panama 27 iyul 1976 8 mart 1977 8 iyun 1977
Flag of Papua New Guinea.svg Papua-Yeni Qvineya 21 iyul 2008 21 oktyabr 2008
Flag of Paraguay.svg Paraqvay 10 iyun 1992 10 sentyabr 1992
Flag of Peru (state).svg Peru 11 avqust 1977 28 aprel 1978 28 iyul 1978
Flag of Poland.svg Polşa 2 mart 1967 18 mart 1977 18 iyun 1977
Flag of Portugal.svg Portuqaliya 7 oktyabr 1976 15 iyun 1978 15 sentyabr 1978
Flag of Rwanda.svg Ruanda 16 aprel 1975 23 mart 1976
Flag of Romania.svg Rumıniya 27 iyun 1968 9 dekabr 1974 23 mart 1976
Flag of Samoa.svg Samoa 15 fevral 2008 15 may 2008
Flag of San Marino.svg San-Marino 18 oktyabr 1985 18 yanvar 1986
Flag of Sao Tome and Principe.svg San-Tome və Prinsipi 31 oktyabr 1995 10 yanvar 2017 10 aprel 2017
Flag of Senegal.svg Seneqal 6 iyul 1970 13 fevral 1978 13 may 1978
Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg Sent-Vinsent və Qrenadin 9 noyabr 1981 9 fevral 1981
Flag of Serbia.svg Serbiya 12 mart 2001 27 aprel 1992
Flag of Seychelles.svg Seyşel adaları 5 may 1992 5 avqust 1992
Flag of Slovakia.png Slovakiya 28 may 1993 1 yanvar 1993
Flag of Slovenia.png Sloveniya 6 iyul 1992 6 oktyabr 1992
Flag of Somalia.svg Somali 24 yanvar 1990 24 aprel 1990
Flag of Suriname.svg Surinam 28 dekabr 1976 28 mart 1977
Flag of Syria.svg Suriya 21 aprel 1969 23 mart 1976
Flag of Sierra Leone.svg Syerra-Leone 23 avqust 1996 23 noyabr 1996
Flag of East Timor.svg Şərqi Timor 18 sentyabr 2003 18 dekabr 2003
Flag of North Korea.svg KXDR 14 sentyabr 1981 14 dekabr 1981
Flag of North Macedonia.svg Şimali Makedoniya 18 yanvar 1994 17 sentyabr 1991
Flag of Sri Lanka.svg Şri-Lanka 11 iyun 1980 11 sentyabr 1980
Flag of Tajikistan.svg Tacikistan 4 yanvar 1999 4 aprel 1999
Flag of Thailand.svg Tailand 29 oktyabr 1996 29 yanvar 1997
Flag of Tanzania.svg Tanzaniya 11 iyun 1976 11 sentyabr 1976
Flag of Togo.svg Toqo 24 may 1984 24 avqust 1984
Flag of Trinidad and Tobago.svg Trinidad və Tobaqo 21 dekabr 1978 21 mart 1979
Flag of Tunisia.svg Tunis 30 aprel 1968 18 mart 1969 23 mart 1976
Flag of Turkey.svg Türkiyə 15 avqust 2000 23 sentyabr 2003 23 dekabr 2003
Flag of Turkmenistan.svg Türkmənistan 1 may 1997 1 avqust 1997
Flag of Ukraine.svg Ukrayna 20 mart 1968 12 noyabr 1973 23 mart 1976
Flag of Uganda.svg Uqanda 21 iyun 1995 21 sentyabr 1995
Flag of Uruguay.svg Uruqvay 21 fevral 1967 21 may 1967 23 mart 1976
Flag of Vanuatu.svg Vanuatu 29 noyabr 2007 21 noyabr 2008 21 fevral 2009
Flag of Venezuela.svg Venesuela 24 iyun 1969 10 may 1978 10 avqust 1978
Flag of Vietnam.svg Vyetnam 24 sentyabr 1982 24 dekabr 1982
Flag of Jamaica.svg Yamayka 19 dekabr 1966 3 oktyabr 1975 23 mart 1976
Flag of Japan.svg Yaponiya 30 may 1978 21 iyun 1979 21 sentyabr 1979
Flag of Yemen.svg Yəmən 9 fevral 1987 9 may 1987
Flag of New Zealand.svg Yeni Zelandiya 12 noyabr 1968 28 dekabr 1978 28 mart 1979
Flag of Greece.svg Yunanıstan 5 may 1997 5 avqust 1997
Flag of Zambia.svg Zambiya 10 aprel 1984 10 iyul 1984
Flag of Zimbabwe.svg Zimbabve 13 may 1991 13 avqust 1991

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 "OHCHR Dashboard". http://indicators.ohchr.org/. "Status of ratification"
  2. International Covenant on Civil and Political Rights Office of the United Nations High Commissioner of Human Rights
  3. 3,0 3,1 3,2 "Fact Sheet No.2 (Rev.1), The International Bill of Human Rights". UN OHCHR. June 1996. Arxivləşdirilib: [1] saytından 13 March 2008 tarixində. https://web.archive.org/web/20080313093428/http://www.unhchr.ch/html/menu6/2/fs2.htm. İstifadə tarixi: 2008-06-02.
  4. 4,0 4,1 Christopher N.J.Roberts. "William H. Fitzpatrick’s Editorials on Human Rights (1949)". Quellen zur Geschichte der Menschenrechte. http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/. İstifadə tarixi: November 4, 2017.
  5. Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt, I hissə, Maddə 1, bənd 3.
  6. Sieghart, Paul (1983). The International Law of Human Rights. Oxford University Press, 25.
  7. 7,0 7,1 BMT Baş Məclisinin 543 saylı qətnaməsi, 5 fevral 1952.
  8. BMT Baş Məclisinin 545 saylı qətnaməsi, 5 fevral 1952.
  9. BMT Baş Məclisinin 2200 saylı qətnaməsi, 16 dekabr 1966.
  10. The following section summarises the text of the Covenant.
  11. MSHBP, Maddə 1.1.
  12. MSHBP, Maddə 1.2.
  13. MSHBP, Maddə 1.3.
  14. MSHBP, Maddə 2.2, 2.3.
  15. MSHBP, Maddə 2.1.
  16. MSHBP, Maddə 3.
  17. MSHBP, Maddə 4.1.
  18. MSHBP, Maddə 4.2.
  19. MSHBP, Maddə 47.
  20. 1-ci FP-MSHBP, Maddə 1.
  21. "UN Treaty Collection: Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights". United Nations. http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-5&chapter=4&lang=en. İstifadə tarixi: 2011-10-14.
  22. 2-ci FP-MSHBP, Maddə 2.1
  23. "UN Treaty Collection: Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights, aiming at the abolition of the death penalty". United Nations. Arxivləşdirilib: [2] saytından 20 October 2012 tarixində. https://web.archive.org/web/20121020234014/http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-12&chapter=4&lang=en. İstifadə tarixi: 2009-10-12.
  24. "International Covenant on Civil and Political Rights". United Nations Treaty Series. 2018-08-24. https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-4&chapter=4&clang=_en. İstifadə tarixi: 2018-08-24.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]