Müqəddəs Luka (Nanni di Banko)

Müqəddəs Luka
it. San Luca
Rəssam	Nanni di Banko
Tarixi	1408-1413
Ölçüləri	207 sm ×
Materialı	mərmər
Saxlanıldığı yer	Opera-del-Duomo, Florensiya
Saytı	web.archive.org/web/2023… wga.hu/html_m/n/nanni/ba… it.cathopedia.org/wiki/S…
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Müqəddəs Luka (it. San Luca) — Nanni di Banko tərəfindən yaradılmış heykəldir və Florensiyadakı Opera-del-Duomo muzeyində saxlanılır. Əsər 1408–1413-cü illərə aid edilir.

Tarixi

Oturan yevangelist fiqurunu təsvir edən heykəl, Donatellonun “Müqəddəs İohann”, Bernardo Çuffanyinin “Müqəddəs Matfey” və Nikkolo di Pietro Lambertinin “Müqəddəs Mark” heykəlləri ilə birlikdə, Santa-Mariya-del-Fiore kilsəsinin tamamlanmamış və sonradan dağıdılmış fasadında əsas portalın yanındakı dörd iri nişi bəzəyən silsilənin tərkib hissəsi olmuşdur. Nanni di Bankonun əsəri portalın sol tərəfində yerləşən iki nişdən ikincisini tuturdu.

Bu dörd əsərin hamısı 1408–1415-ci illər arasında yonulmuş və fasadın XVI əsrdə dağıdılmasından sonra kilsənin daxilinə yerləşdirilmişdir. Onlar burada 1936-cı ilə qədər saxlanılmış, daha sonra muzeyə köçürülmüşdür.

Opera-del-Duomo arxivlərində qorunan ödəniş qəbzləri yekun hesablaşmalar üçün 1410, 1412 və 1413-cü illəri göstərir.

Təsviri və stili

Dörd yevangelist heykəli, bədii dəyər baxımından bir-birindən fərqlənsə də, erkən Florensiya İntibahı heykəltəraşlığının inkişaf meyillərini əks etdirən mühüm nümunələr hesab olunur. Bu dövrdə xüsusilə Donatello və Nanni di Bankonun yaradıcılığı ön plana çıxır; onların üslubları bəzi cəhətlərdə yaxın, digər tərəfdən isə kəskin şəkildə fərqlənirdi. Hər iki sənətkar gecikmiş qotik üslubdan imtina edərək ilhamı Qədim Roma sənətindən almış, bu sənət nümunələri isə həm Florensiyada, həm də yaxınlıqdakı Fyezoledə geniş yayılmışdı. Eyni zamanda onlar fiqurları daha sərbəst və innovativ kompozisiya prinsipləri ilə məkanda yerləşdirməyə çalışmış, plastikanın ifadəliliyini gücləndirmiş və obrazların fərdi fiziognomik xüsusiyyətlərini.

Müqəddəs Luka heykəlində Həvari Luka kitab oxuyan vəziyyətdə təsvir olunmuş və sakitlik, eyni zamanda qürur hissi aşılayır. Paltar qatları sadə və sxematiklikdən uzaqdır, kompozisiyanın əsas xətləri (xüsusilə qolların istiqaməti) tamaşaçının baxışını bir nöqtəyə — bir qədər kiçildilmiş saqqallı başa yönəldir. Bu, əsərin ilkin yerləşdirilmə şəraitində — aşağıdan baxış üçün — fiqurun optik olaraq daha uca və zərif görünməsini təmin etmək məqsədi daşıyırdı.

Heykəl nişin formasına uyğun olaraq uzadılmış proporsiyalarla işlənmişdir. Bu xüsusiyyət qotik ənənənin davamı deyil, əksinə, müşahidəçinin baxış nöqtəsinə uyğun olaraq proporsiyaların vizual şəkildə düzəldilməsi üçün tətbiq olunan optik həll kimi qiymətləndirilir. Fiqurun möhkəm və təmkinli quruluşu, eləcə də üz cizgiləri — xüsusilə saç və saqqalın işlənməsi — antik dövrün nəcib təmkin idealına istinad edir.

Ədəbiyyat

• AA.VV., Il museo dell'Opera del Duomo a Firenze, Mandragora, Firenze 2000. ISBN 88-85957-58-7