Müvəhhidlər dövləti
| Tarixi dövlət | |
| Müvəhhidlər dövləti | |
|---|---|
| الدولة الموحدية | |
 |
|
| 1121 — 1269 | |
| Paytaxt | Mərrakeş |
| Din | Sünnilik |
| Ərazisi |
|
| İdarəetmə forması | monarxiya, Xilafət |
Müvəhhidlər dövləti (ərəb. الدولة الموحدية) və ya Müvəhhidlər xilafəti (ərəb. الخلافة الموحدية) — 1121–1269-cu illərdə Şimali Afrika və Əndəlüsdə mövcud olmuş tarixi dövlət.
Yaranması
[redaktə | vikimətni redaktə et]Mürabitlərin bəzi dini görüşlərinə müxalif olan İbn Tümərt hökmdar Əli ibn Yusif ibn Təşfinə qarşı çıxaraq özünü 1121-ci ildə "Mehdi" elan etmiş və Atlas dağlarında dövlətin əsasının qoyulması üçün ilk addımları atmışdır. Lakin dövlət həmin vaxt deyil, onun ölümdən 9 il sonra 1130-cu ildə rəsmi olaraq Əbdülmömin əl-Qumi tərəfindən yaradılmışdır. Bu dövlətə İbn Tümərtin müridlərinə verdiyi adla "Müvəhhidlər", "Möminilər" (Əbdülmömin əl-Qumidən ötrü) və "Məsmudə dövləti" (İbn Tümərtin mənsub olduğu qəbilənin adı), hökmdarlarına isə "əmir əl-möminin" deyilmişdir.[1]
Süqutu
[redaktə | vikimətni redaktə et]Las Navas de Tolosa döyüşündə məğlub olan Müvəhhidlər Şimali Afikaya doğru geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar. Bir müddətdən sonra isə paytaxt Mərrakeş Mərinilərin əlinə keçdi və bununla da Müvəhhidlər dövləti süqut etmiş oldu (1269).[2]
Memarlıq
[redaktə | vikimətni redaktə et]Dini baxışlarında ötrü görkəmli saraylar inşa etdirməyən Müvəhhidlər xəlifələri, daha çox böyük məscidlərin inşası ilə ön plana çıxmışlardır. Bu ibadət evlərinə Həssən, Kütubiyyə və İşbilyə məscidlərini misal göstərmək mümkündür. İşbilyə (Sevilya) 1248-ci ildə Kastilya kralı III Fernando tərəfindən[3] işğal edildikdən sonra İşbilyə məscidi də kilsəyə çevrilmiş və "Santa Mariya kilsəsi" adlandırılmışdır.[4]
Hökmdarları
[redaktə | vikimətni redaktə et]- İbn Tümərt
- Əbdülmömin əl-Qumi
- Əbu Yaqub Yusif ibn Əbdülmömin
- Əbu Yusif Yaqub əl-Mənsur-Billah
- Məhəmməd ən-Nasir-Lidinillah
- Yusif əl-Müstənsir-Billah
- I Əbdülvahid əl-Məhlu
- Əbu Məhəmməd Abdullah əl-Adil
- Əbu Zəkəriyya Yəhya əl-Mötəsim-Billah
- Əbül-Əla (Ulə) İdris əl-Məmun
- II Əbdülvahid ər-Rəşid
- Əbül-Həsən Əli əs-Səid
- Ömər əl-Mürtəza
- Əbül-Əla Əbu Dəbbus əl-Vasiq-Billah
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Özdemir, M. "Muvahhidler". TDV İslâm Ansiklopedisi. 2020. 20 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 aprel 2026.
- ↑ Young, Grace. "Almohads". Britannika. 2024. 20 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 aprel 2026.
- ↑ Teke, Selim. "Geriye sadece minaresi kalan cami". GZT. 2025. 20 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 aprel 2026.
- ↑ Tiryaki, Z. A. "İşbiliye Ulu Camii". Mirat Haber. 2021. 20 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 aprel 2026.