Müxəmməs

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Müxəmməs (ərəbcə – beşlik) – orta əsrlər klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan, habelə aşıq poeziyasında lirik şeir şəkillərindən biri.

Müxəmməs 5 misralı bir neçə (əsasən, 5-6) bənddən ibarət olur. Bəndlərin sayı 10-15-ə də çata bilər. Son bəndin misralarından birində müəllifin təxəllüsü verilir. Klassik poeziyada qafiyə quruluşu belədir: aaaaa, bbbba, cccca, çççça və s. Aşıq şeirində orta müxəmməs, qoşayarpaq müxəmməs, cığalı müxəmməs və s. şəkilləri var. Məşhur türkmən şairi Molla Henesin "Tahir və Zöhrə" dastanında da müxəmməs şəklinə müraciət olunmuşdur.

Müxəmməs ictimai mövzulu olmaqla, çox zaman məhəbbət və gözəlliyi tərənnüm edən şeir formasıdır.

Quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

1-ci bənd: aaaaa[redaktə | əsas redaktə]

Bir bəxşi-xudadır bu məlahət sənə, dilbər,
Göftarü bəlağət bu fəsahət sənə, dilbər,
Bu nazü nəzakət, bu təravət sənə, dilbər,
Məxtum olub ol hüsnü lətafət sənə, dilbər,
Naz etmə, gəl üşşaqə, əmanət sənə, dilbər!

2-ci bənd: bbbba[redaktə | əsas redaktə]

Ey məh, nə əcəbsən, nə qəşəngsən, nə gözəlsən?
Xubluqda bu gün Yusifi-Kən'anə bədəlsən.
Demək nə rəva, Yusifi-sani, sən əzəlsən.
Dur, mən dolanım başına, bir yanıma gəlsən.
Haşa edəməm, bil ki, xəyanət sənə, dilbər!

3-cü bənd: cccca[redaktə | əsas redaktə]

Öldürdü məni dərdü qəmü möhnəti-hicran,
Qurtarsa bu qəmdən məni gər Xaliqi-sübhan,
Nəzr eyləmişəm, canım edəm vəslinə qurban,
Yoxdur dəxi bir özgə qəmim, ey şəhi-xuban,
Gər yetsə canım sağü səlamət sənə, dilbər!

4-cü bənd: çççça[redaktə | əsas redaktə]

Avarə gəzərkən mən o divanələr içrə,
Düşdü güzərim bir neçə məstanələr içrə,
Saqi tökərək badəni peymanələr içrə,
Söylədi ləbin vəsfini meyxanələr içrə,
Yetməzmi bu tə'rif, bu şöhrət sənə, dilbər?!

5-ci bənd: dddda[redaktə | əsas redaktə]

Olmaz bu gözəllikdə, deyim, bir bəni-Adəm,
Heyrandı sənin hüsnünə bu məhvəşi-aləm,
Əhdinə vəfa eylə, qıl iqrarını möhkəm,
Ol səcdəgahım, səcdə qılım hüsnünə hər dəm,
Şayəstədi, əlbəttə, dəyanət sənə, dilbər!

Sonuncu (6-cı) bənd: eeeea[redaktə | əsas redaktə]

Salma nəzərindən məni, ey vəhşi-qəzalım,
Gündən-günə artır, nə edim, dərdü məlalım,
Rəhm et bana, zülfün kimi aşüftədi halım,
İnsafdımı mən Xan belə bu hal ilə qalım,
Etməzmi görən kimsə məlamət sənə, dilbər?!

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı, 1978, səh.119-120.
  • Ədəbiyyat (qəbul imtahanlarına hazırlaşanlar, yuxarı sinif şagirdləri və müəllimlər üçün vəsait), Bakı, TQDK, 2010. səh. 622

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]