Müzakirə:İraq Şam İslam Dövləti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Bu səhifə İraq Şam İslam Dövləti məqaləsinin müzakirə səhifəsidir.

Daxili prinsiplər

Bu təşkilatın adında "dövlət" ərəbcə "dowla" (الدولة) sözünün olması, onu azərbaycan dilində anlaşıldığı mənada dövlət etmir. İspan, portuqal, türk və s. dillərdəki yayım edən mötəbər KİV-lərə baxsanız, İŞİD-dən bəhs edilərkən sadəcə bir qruplaşma təşkilat kimi göstərilir. Dövlət ola bilməsi üçün müəyyən bir struktura sahib olmalıdır. Hansısa bir silahlı qruplaşmanın hansısa ərazisini ələ keçirib orada istədiyi qanunları tətbiq etməsi, hələ dövlət anlamına gəlmir. Təşkilatı dövlət olaraq göstərməkdə tələsməmək gərək. Təşkilat özünü əl-Qaidə və digər islami qruplaşmalardan müstəqil elan etmişdir. Hədəfi bütün islam aləmində şəriəti tətbiq etmək olan bir qruplaşmanı, azərbaycan dilində oturmuş mənada dövlət adlandırmaq düzgün deyil. --HulaguKaan (talk) 15:17, 21 aprel 2014 (UTC)

  • Cənab HulaguKaan, öncə onu deyim ki, İŞİD-in adında "dowla" sözü olsa da, olmasa da dövlət elan edibsə, dövlətdir. Hansı ərazilərə nəzarət edirlərsə, orada dövlət elan edilib. Burada mövzu, ancaq İŞİD-in necə; güclü, yoxsa zəif, uzunömürlü, yoxsa müvəqqəti ola bilərdi, amma Vikipediya da bunların yeri deyil deyə bu məsələlər burada müzakirə olunmamamlıdır (Yəni, sırf dediyim "güclü, yoxsa zəif" məsələləri müzakirə edilmir, forum mövzusudur). Siz də İŞİD-i güclü, oturuşmuş dövlətlərin sahib olduğu nəsnələrə sahib olmayan bir qurum hesab etdiyinizə görə dövlət hesab etmirsiz. (Yəqin ki, "İŞİD-in domen adı olmadığına görə dövlət deyil" kimi səbəbləriniz də var) Bununla yanaşı İŞİD-in nəzarət etdiyi ərazilərdə dövlətin əsas göstəricilərindən biri olan idarətmenin (nəzarətdən əlavə) olmasını qərarınıza təsir edən səbəblərin tərkibinə daxil etmirsiz; İŞİD nəzarət etdiyi ərazilərdə şəriətlə qərar çıxardan məhkəmələr qurub, milis (yəqin ki, düzgün ifadə etmədim) dəstələri var, hətta vergi (xristianlardan cizyə vergisi yığılıb) (Sənədləşmə işlərindən danışmıram hələ). Bunlara qarşı nə deyəcəyinizi də bilirəm. Dediyiniz arqumentləri yazmamışdan qabaq nəzərə alın ki, Suriya vətəndaş müharibəsində iştirak edən qruplaşmalardan heç biri belə idarəetmə sistemi qurmayıb və qruplaşma sayılırlar; istər Əl-Nusra Cəbhəsi olsun, istər ASO və digərləri. Deyə bilərsən ki; nolsun? O olmalıdır ki, artıq İŞİD digər qruplaşmalardan fərqlənir. Bu da o deməkdir ki, eyni kateqoriyaya daxil etmək olmaz. Hətta, İŞİD-lə bəzi qruplaşmalar arasındakı münaqişələrin kökü "dövlət qurulmasını dəstəkləyib, yoxsa dəstəkləməmək" mövzusuna gedib çıxır. Yəni, nəzarət etməklə bağlı arqumentinin cavabı budur ki, digər qruplaşmalar da müəyyən ərazilərə nəzarət edir, amma dövlət deyil.
O ki, qaldı digər dillərdə yayım edən mötəbər mənbələrə bu mövzu açılsa, gərək qızğın müzakirə gedə. Başqa dünyagörüşündə olmasını səbəb gətirsəm, siz başqa səbəb gətirəssiniz-beləcə mövzu uzanacaq. Mötəbər mənbə məsələsi müzakirə mövzusudur. Mən mötəbər mənbələrdə sizin dövlət anlayışına uyğun olan dövlətlərin ərazi bütövlüyünün pozulması mövzusunu heç açmaq istəmirəm.
Bir daha təkrar edirəm; İŞİD-in dövlət olub-olmaması müzakirə mövzusu deyil. Bu "zapret" qoymaq yox, necə deyərlər faktdır. İŞİD de-fakto dövlətdir. Buna oxşar nümunələr olub, yaxın vaxtlarda o haqda yazacam, onda "mötəbər" mənbə məsələsinə haradasa aydınlıq gələr. İŞİD-in qruplaşması paramilitar qruplaşmadır. Uzun sözün kəsəsi; İŞİD-in dövlət kimi göstərilməsi mənim ağlımın məhsulu deyil, dövlət olmasaydı dövlət kimi yazmayacaqdım.
Burada əsas günahı bir neçə məsələdə özümdə görürəm, o da mənim məqaləni yaradarkən "tanınmamış dövlətlər" kimi şablondan istifadə etməməyim və mənbələri tam əlavə etməməyimdir (Bir mənada bunu Azərbaycanca Vikipediyanın şablonlarının zəngin və təkmil olmamasıyla da bağlamaq olar). Fikirləşdim ki, araşdıranlar digər dilli Vikipediyalarda mənbələri tam axtara, hətta google-da biraz araşdırmalar da edə də bilər. Çünki, məqalə çox vaxtımı almışdı, balaca görünməyinə baxmayaraq. Yəni türkcədən, digər dillərdən copy-paste kimi gəlməsin, 3-4 yerə baxılıb yazılıb, mənbələr yoxlanılıb və s.
Həmçinin, ingiliscə vikipediyaya da baxa bilərsiniz; Orada iki şablondan-ölkə və qruplaşma şablonundan istifadə edilib. Bu məqalə özü əslində "live" məqalə sayılır, çünki hər an dəyişiklik ola bilər. Hörmətlə:Cavid Sumqayıtlı (talk) 23:51, 21 aprel 2014 (UTC)

"İŞİD nəzarət etdiyi ərazilərdə şəriətlə qərar çıxardan məhkəmələr qurub, milis (yəqin ki, düzgün ifadə etmədim) dəstələri var, hətta vergi (xristianlardan cizyə vergisi yığılıb)(Sənədləşmə işlərindən danışmıram hələ). Bunlara qarşı nə deyəcəyinizi də bilirəm. Dediyiniz arqumentləri yazmamışdan qabaq nəzərə alın ki, Suriya vətəndaş müharibəsində iştirak edən qruplaşmalardan heç biri belə idarəetmə sistemi qurmayıb və qruplaşma sayılırlar; istər Əl-Nusra Cəbhəsi olsun, istər ASO. Deyə bilərsən ki; nolsun? O olmalıdır ki, artıq İŞİD digər qruplaşmalardan fərqlənir. Bu da o deməkdir ki, eyni kateqoriyaya daxil etmək olmaz. Hətta, İŞİD-lə bəzi qruplaşmalar arasındakı münaqişələrin kökü "dövlət qurulmasını dəstəkləyib-dəstəkləməmək" mövzusuna gedib çıxır. Yəni, nəzarət etməklə bağlı arqumentinin cavabı budur ki, digər qruplaşmalar da müəyyən ərazilərə nəzarət edir, amma dövlət deyil." kimi fikirlərinizi özünüzün də etiraf etdiyiniz kimi, qaynağı yoxdur və əsaslandıra bilmirsiniz siz. Əvəsində isə qəti ifadələr işlədirsiniz. Bu kimi durumlarda "iddia edili" ifadəsindən istifadə edilsə, ucu açıq olar məsələnin. Hal-hazırda, beynəlxalq KİV-lərdən anlaşılan budur ki, İŞİD hal-hazırda təşkilat, qruplaşma səviyyəsində qalmışdır, hərçənd ki, hədəfində dediyiniz kimi islam şəriətinə söykənən bir dövlət var olduğu iddia edilir. --HulaguKaan (talk) 23:59, 21 aprel 2014 (UTC)

Adı[əsas redaktə]

Məalənin adı İraq və Şam İslam Dövləti yox İraq Şam İslam Dövləti olmalıdır. Vəsiz --samral müzakirə 11:21, 15 iyun 2014 (UTC)

Özlərini İslam Dövləti elan etsələr də o demək deyil ki, məqalənin adı elə də olmalıdır. Əvvəla Azərbaycanda bu qurum hələ də İraq-Şam İslam Dövləti olaraq tanınır. İkincisi isə İslam Dövləti Məhəmməd peyğəmbərin rəhbərliyi dönəmindəki idarəçiliyə verilən addı.--samral müzakirə 21:06, 7 iyul 2014 (UTC)
  • Salam. Nətəri yəni "Özlərini İslam Dövləti elan etsələr də o demək deyil ki, məqalənin adı elə də olmalıdır."? Adı odursa, o olmalı deyil? Rəsmi adlarıdır. Azərbaycandakının mövqeyi çox maraqlıdır onlara? Azərbaycanda çox adla tanına bilər, necə ki tanınır, indi o adları yazaq? Ad dəyişikliyinə istinad göstərmişəm, bu müzakirə mövzusu deyil. Deyə bilərsən ki, digərdilli versiyalarda heç elə deyil və s. Mən də bunun əvəzində digərdillilərdə, xüsusilə də ingiliscə vikipediyada məqalənin adının bir neçə müddət bundan öncə "İslamic State" olduğunu, lakin səninlə eyni düşüncəni bölüşən, hesabından İranla bağlılığı görünən, çox güman iranlı olan istifadəçi tərəfindən bu ad dəyişikliyinin geri qaytarıldığını və yenidən "Islamic State of Iraq and the Levant" edildiyini deyə bilərəm. Halbuki məqalənin adını "İslamic State" edənlər bu dəyişikliyə istinad göstərmişdi.
Uzun sözün kəsəsi, bu rəsmi addır, Azərbaycandakının fikri burada öz işini yerinə yetirə bilmir. Azərbaycandakının fikrinə uyğun axtarış nəticələri onsuz da bu məqaləyə doğru yönələcək, yəni narahatlığa heç bir əsas yoxdur. Azərbaycandakının fikriylə oturub dursaq, çox məqalələrin adı dəyişdirilməlidir. Ya da "bu adla tanınır" deyə adlandırmalar olsa, dünya vikipediyasında qarmaqarışıqlıq düşəcək. Ona qalsa, İŞİD heç İŞİD adıyla da tanınmırdı, indi bundan əvvəlki adlarını yazaq və yaxud yazsınlar? —  Cavid Sumqayıtlı  06:54, 8 iyul 2014 (UTC)
Belə görürəm ki, müzakirə etmə bacarığından uzaqsız. Ona görə də sizin haqqımda lakin səninlə eyni düşüncəni bölüşən, hesabından İranla bağlılığı görünən, çox güman iranlı olan istifadəçi sözünüzə cavab verməyib məsələni idarəçilər səviyyəsində müzakirəyə çıxaracam. VəsSalam.--samral müzakirə 16:26, 13 iyul 2014 (UTC)