Məşədi İsmayıl Kazımzadə

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Məşədi İsmayıl Kazımzadə
Məşədi İsmayıl Hacı Kazımzadə
Təxəllüsü Bəzmi
Doğum tarixi 1845(1845-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri İrəvan
Vəfat tarixi 1888(1888-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Milliyyəti azərbaycanlı
Fəaliyyəti şair

Məşədi İsmayıl Hacı Kazımzadə (1845-1888)

Firudin bəy Köçərlinin şəxsi arxivində İrəvan şairlərinin şeirlərindən ibarət əlyazmalar mövcud olmuşdur. Firudin bəyin şəxsi arxivində saxlanılan Bəzminin (Məşədi İsmayıl Hacı Kazımzadə), Mütəllenin (Mirzə Kazım Qazi Əsgərzadə Axund Əhmədov), Sabirin (Hacı Seyid Rza Əmirzadə) şeirlərinin əlyazmalarından ibarət 36 səhifə həcmində bir dəftər, Ləlinin (Mirzə Ağa Əli İrəvani) şeirlərinin əlyazmalarından ibarət 8 səhifə həcmində digər bir dəftər 1937-ci ildə “NKVD” tərəfindən məhv edilmişdir.[1]

İrəvanın tanınmış möminlərindən və ziyalılarından olan Məşədi İsmayılın yazdığı "İrəvan xanı və Novruz bayramı" məsxərəsi əsasında tamaşa hazırlanıb və tamaşaçılara göstərilib. Güman və fərziyələrə görə bu tarix 1881-ci ilə təsadüf edir. Deməli, bu tarix də İrəvan Azərbaycan teatrının təşəkkül tapmasının göstəricisi kimi dəyərlidir. Ancaq yenə təəssüflə qeyd edirəm ki, həmin tamaşanın da proqram və afişası əlimizdə yoxdur. Oynanılan tamaşa barədə mətbuat məlumatı da rastımıza çıxmayıb.

Arada göstərilən tamaşalar barəsində səhih məlumat yoxdur. Lakin həqiqət olanı budur ki, 1882-ci ilin əvvəllərində İrəvan gimnaziyasının şagirdləri Məşədi İsmayılın rəhbərliyi ilə Vasaq Mədətovun "Tamahkarlıq düşmən qazanır" vodevilini tamaşaya hazırlayıblar. Tamaşa maraqla qarşılanıb. Fevral ayının 27-də, Novruz bayramının ilk çərşənbəsində oynanılıb. Elə bu il aprel ayının 2-də həmin tamaşa ikinci dəfə göstərilib. Tamaşadan hasil olan gəlir kasıb tələbələrin geyimlə və məktəb ləvazimatı ilə təchizatına məsrəf olunub. Tamşada əsas rolları Məşədi İsmayıl və Mirzə Xəlil Hacıyev ifa etmişlər. "Tamahkarlıq düşmən qazanır" əsərinin səhnə həyatında həmçinin Nəzmi (Məşədi Fərəc), Mirzə Xəlil Hacıyev (Məmmədqulu), Rüstəm xan Abbasquluxanov (Fətəli Mirzə), Məhəmməd (Həsən) müxtəlif rollarda çıxış etmişlər.

Alim İsrafil Məmmədovun bu fikri maraqlıdır ki, "Tamahkarlıq düşmən qazanır" 1881-ci il martın 16-da İrəvanda Azərbaycan dilində şəhər məktəbinin müəllimi Məşədi İsmayıl Hacı Kazımzadənın təşəbbüs və təkidi ilə yazılmış, sonralar Zaqafqaziyanın müxtəlif şəhərlərinin səhnələrində ayrı-ayrı vaxtlarda "Bacı və qardaş" adı ilə də oynanılmış, nəhayət 1900-cu ildə elə İrəvanın özündəki Edilson mətbəəsində ayrıca kitabça şəklində çap edilmişdir. 44 səhifəlik bu kitabçanın naşiri Xəlilov olmuşdur" ("Sovet Ermənistanı", 14 yanvar 1984).

Bu əsərə yazılmış ön sözdə hekayətin Məşədi İsmayıl Kazımzadəyə kim tərəfindən danışıldığı barədə də məlumat vardır. Orada göstərilir ki, Məşədi İsmayılın söylədiyi hekayəti Nəzmi (Vasaq Mədətov) çox cüzi dəyişiklik edərək Azərbaycan dilində qələmə almışdır.

İrəvanda 1881-ci ilə qədər də mədəniyyət sahəsində müəyyən işlər görülüb və o cümlədən də teatr tamaşası oynanılıb. Məşədi İsmayıl Kazımzadə həmin teatr tamaşalarının ya təşkilatçılarından, ya da iştirakçılarından biri olub. Onun teatr və dramaturgiya barədə məlumatı olduğuna görə də hekayəti Nəzmiyə məhz dialoqlar, yəni pyes şəklində diktə edib. Çox güman ki, bu işdə kişi gimnaziyasının müəllim və şagirdləri də iştirak ediblər.[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]