Məhəmməd Rəhimli
| Məhəmməd Rəhimli | |
|---|---|
 | |
| Doğum tarixi | 10 aprel 1899 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 1986 (86–87 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Təhsili |
|
| Fəaliyyəti | mühəndis-mexanik |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Məhəmməd Rəhimli (10 aprel 1899, Tiflis – 1986, Bakı) — azərbaycanlı mühəndis, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı.
Tiflis gimnaziyasında və Bakı Dövlət Universitetində təhsil alıb. Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. Darmştadt Texniki Universitetində maşınqayırma fakültəsində təhsil alıb. Təhsilini bitirdikdən sonra 1926-cı ildə Azərbaycan SSR-yə qayıdıb. Bakıda yerləşən bir neçə zavodda müxtəlif illərdə baş mühəndis və rəis vəzifələrində fəaliyyət göstərib. 1941-ci il iyulun 8-də əks-inqilabi fəaliyyət göstərməkdə ittiham olunaraq XDİK tərəfindən həbs olunub və 15 il müddətinə Şimali Uralda yerləşən islah əmək düşərgəsinə sürgün olunub.
1955-ci ildə Bakıya qayıdıb 1956-cı ildə bəraət alıb. Bakı Baş Tikinti İdarəsinin rəis müavini və Bakı Tikinti İdarəsi Trestində avtomobil ekspedisiyasının rəisi olub.
Həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]İlk illəri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Məhəmməd Paşa oğlu Ağarəhimov 1899-cu il aprelin 10-da Tiflis şəhərində anadan olub.[1][2] 1917-ci ildə Bakıda keçirilmiş Qafqaz müsəlman şagirdlərinin birinci qurultayında iştirak edib.[3] 1918-ci ildə Tiflis gimnaziyasını bitirib.[2][4]
1918-ci il 28 may tarixində Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulub.[5][6] Məhəmməd bəy Ağarəhimov 1919-cu ildə Bakıya köçüb. Burada yeni qurulmuş Bakı Dövlət Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinə daxil olub.[4]
Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul etdi.[7][8][9] Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrıldı.[10] Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edildi.[11][12][13] Məhəmməd bəy Bakı Dövlət Universitetindəki təhsilini yarıda saxlayıb və xaricdə təhsil almaq üçün müraciət edib. Onu müraciəti qəbul olunu və o da ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilən tələbələrdən biri olub.[4][14] Xaricə göndərilən tələbələrin ilk hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıblar.[15][16] Fevralın 11-də Parisə çatan tələbələri Paris Sülh Konfransında iştirak edən Əlimərdan bəy Topçubaşının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb. Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.[17] Sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif şəhərlərinə yola salınıblar. Məhəmmədli bəy Almaniyaya gedib. Əvvəlcə Berlində daha sonra isə Darmştadt Texniki Universitetində maşınqayırma fakültəsində təhsil alıb.[3][2][18] 1926-cı ildə təhsilini başa vurub.[19] Almaniyada təhsil aldığı dövrdə soyadını dəyişərək "Rəhimli" edib.[20]
SSRİ-də
[redaktə | vikimətni redaktə et]
1926-cı ildə Azərbaycan SSR-yə qayıdıb.[3] Elə həmin ildən etibarən Bakıda yerləşən "Leytenant Şmidt adına zavod"da konstruktor vəzifəsində işləməyə başlayıb. 1928-ci ildə "Azəryolnəqliyyat" trestində mexanika bazasının rəisi təyin olunub.[4] 1936-cı ildə "Azərdəzgahqayırma" zavodunda baş mühəndis vəzifəsinə təyinat alıb. 1940-cı ildə isə Fiziki cihazlar zavodunda baş mühəndis işləməyə başlayıb.[21]
1941-ci il iyulun 8-də əks-inqilabi fəaliyyət göstərməkdə ittiham olunaraq XDİK tərəfindən həbs olunub.[22] İttihamları qəbul etməsə də 1941-ci il dekabrın 27-də onu casusluqda ittiham edərək 15 il müddətinə islah əmək düşərgəsinə məhkum ediblər. 1942-ci il yanvarın 27-də Şimali Ural düşərgələrinə göndərilib.[21]
1955-ci ildə Bakıya qayıdıb.[23] 1956-cı ildə bəraət alıb.[23][24] Bəraət aldıqdan sonra avtobaza rəisi təyin olunub. Daha sonra isə müxtəlif illərdə Bakı Baş Tikinti İdarəsinin rəis müavini və Bakı Tikinti İdarəsi Trestində avtomobil ekspedisiyasının rəisi olub.[23] 1986-cı ildə Bakıda vəfat edib.[1][24]
Ailəsi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Məhəmməd Rəhimli Paşa Sadıq oğlu Ağarəhimov və Əsmət Şıxrəhim qızının ailəsində anadan olub.[1] Bu evlilikdən Fatma, Düriyyə, Nisə və Məhəmməd adlı övladları dünyaya gəlib. Paşa Ağarəhimov 1935-ci ildə Əsmət Şıxrəhim qızı isə 1934-cü ildə vəfat edib.[22] Bacılarından biri Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri Səmədağa Ağamalıoğlu ilə[22] ikincisi isə Qazax Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri Məhəmmədzaman Xasayevlə evli olub.[21]
Məhəmməd Rəhimli ailə qurmayıb.[24]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]Mənbə
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 917
- 1 2 3 Qazıyeva, 2009. səh. 189
- 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 918
- 1 2 3 4 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 921
- ↑ Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2010. səh. 519
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 11
- ↑ AC Stenoqrafik hesabatlar, 1998. səh. 32
- ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 20
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 86
- ↑ Nəzərli, 2008. səh. 177
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 81
- ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 399
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 87
- ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 418
- ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II, 2014. səh. 15
- ↑ Nəzərli, 2008. səh. 179
- ↑ Qəhrəmanlı, 2010. səh. 74
- ↑ Jafarli, 2012. səh. 153
- ↑ Qazıyeva, 2009. səh. 190
- ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 919
- 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 922
- 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 920
- 1 2 3 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 923
- 1 2 3 Qazıyeva, 2009. səh. 192
Ədəbiyyat
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (az.). II. Bakı: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi. 2010. səh. 604. ISBN 978-9952-441-5-5.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (az.). I. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2014. səh. 440. ISBN 978-9952-32-017-6. 15 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (az.). II. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2014. səh. 472. ISBN 978-9952-32-017-6.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: Parlament (az.). II. Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı. 1998. səh. 992. 10 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 1918-1920: təhsil siyasəti (az.). Bakı: Elm və təhsil nəşriyyatı. 2018. səh. 468. ISBN 978-9952-8142-7-9. 13 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 fevral 2026.
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab (az.). Bakı: Mütərcim. 2018. səh. 152. ISBN 978-3-00-037560-6.
- Jafarli, Mammad. Politischer terror und das Schicksal der Aserbaidscnanischen deutschen (alman). Ştutqart. 2012. səh. 323. ISBN 978-3-00-037560-6.
- Qazıyeva, Sevil. Выпускник Дармштадтского Технического Института (rus). Bakı: Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi. 2009. səh. 328.
- Qəhrəmanlı, Nazif. Vətən və istiqlal aşiqi Əli Yusif (az.). Bakı: Avropa nəşriyyatı. 2010. səh. 285. ISBN 978-9952-8032-2010.
- Nəzərli, Əzizə. Народное образование в Азербайджанской Республике: 1918-1920 гг (PDF) (rus). Bakı. 2008. səh. 224.
- Tahirzadə, Ədalət; Tahirli, Oğuztoğrul. Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri (az.). Bakı: TEAS Press. 2016. səh. 1222. ISBN 978-9952-494-55-6. 10 sentyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 fevral 2026.
.jpg)
