Məzmuna keç

Məlik-Aslanovlar

Keçid əlavə et
Vikipediya, azad ensiklopediya

Məlik-Aslanovlar — Azərbaycanda yaşayan alban əsilli azərbaycanlılaşmış sülalə, Azərbaycanın tanınmış soylarından biri. Hal-hazırda, etibarlı şəkildə məlumdur ki, Məlik-Aslanov nəsli Qarabağda Məlik ailələri arasında yeganə tam azərbaycanlı ailəsidir.

Soyun yaranması

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Erkən sənədlərdə bu soyun əcdadları Anadoludan çıxıblar — türk və o cümlədən qipçaklar olduğuda göstərilir.[1][2] Dinləri isə Alban-xristian dininə aid idi.[1] Cənubi Qarabağda Alban irsinin əvvəlki gücünü, dinini və mədəniyyətini yenidən yaradıb qaytaran alban tayfası olub.[1]
Orta əsrlərin sənədlərində bu sülalə artıq 1478-ci ildə qeyd olunur.[1][3] Onlar Şərqi Gürcüstanın Lori və Somhiti Məliklərinin qəbiləsinin nəsillərinə aid olduğları bildirilir. Həmçinin, kifayət qədər geniş torpaqların sahibləri kimi vurğulanırlar.
Artan çəkişmələr və qonşuların təzyiqi səbəbindən, xüsusilə də qohumu Elizbar tərəfindən zorla ата-бабalarına məxsus olan Pambak dərəsini və Lorinin bir hissəsini ələ keçirdikdən sonra, qəbilənin başçısı Luka öz əcdadlarının mülkünü tərk edir və əqrəbası ilə 1717-ci ildə Qarabağ bəylərbəyiliyinin ən qədim tarixə və mədəniyyətə sahib kəndlərindən biri olan Dizaq mahalının Tuğ kəndinə köçmək məcburiyyətində qalır.[2][3][4][5][6][7][8][9][10]
Qısa bir müddət ərzində Lukanın ailəsi ətraf obalarda hörmət qazanır və onun varisləri Məlik taxtına qalxırlar.[2] Gələcəkdə onların bir hissəsi Islamı qəbul edəcək.[11][12] Demək olar ki, 100 il ərzində onlar Qarabağ xanlığı tərkibində olan beş Məliklikdən ("Qarabağ beşliyi") birini Dizaq mahalını idarə edəcəklər.[2][13] Nəslin belə uğurunun əsas səbəblərindən biri də, bəzən ziddiyyətlərə baxmayaraq, uzun illər boyu onlara qarşı şahlar və xanlar tərəfindən layiqli münasibət bəstələnib.
1805-ci ildə, Mehdiqulu xan Cavanşir (1806–1822) dövründə, qövmün böyüyü Məlik Aslan bəy Dizaq mahalının son məliyi və naibi olur. Tarixçi Mir Mehdi Xəzani "Kitabi-tarixi-Qarabağ" adlı əsərində yazır: "Amma sonra mərhum Mehdiqulu xan əsri və dövləti Rusiya zamanı yenə Məlik Aslan bəy və oğlanları tərəqqilər bulub, mahallara hakim və naib olub, əyani-vilayət cümləsindən məhsub oldular".[14]
1822-ci ildə Mehdiqulu xan xanlığı tərk edərək İrana gedir, bununla da belə Qarabağ xanlığı ləğv edilir və Qarabağ əyaləti adlandırmağa başlanır.[15] Beləliklə, Dizak Məlikliyinin erası və Məliklərin hakimiyyəti başa çatır.
Bundan sonra isə Məlik Aslan bəyin uruğu Məlik-Aslanov soyadını daşıyacaq. Azərbaycanın tanınmış soylarından biri olan Məlik-Aslanovlar nəslinin nümayəndələri XVIII-XX əsrlərdə Cənubi Qarabağın inkişafında əhəmiyyətli töhfələr veriblər.[7][16] Qarabağ Məliklərinin bu cinsindən olan bir çox məşhur şəxsiyyətlər çıxıb.[16][17] Həmçinin, onlar Tuğda, Hadrutda, Qarabulağda, Qaryaqinda (indiki Füzuli) böyük iz qoyub gediblər.[16]
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra ailənin bəzi üzvləri mühacirətə gedir, bir qismi isə 20–30-cu illərin repressiyaları zamanı respublikanın cəza orqanlarının diqqətindən bir növ yayınıb qorunmaq üçün ulularının soy adını "Aslanov" familiyasıyla əvəz etməyə məcbur olmuşlar.[11] Bu gün Məlik-Aslanov soyunun nümayəndələrinə ABŞ-da, Almaniyada, Fransada, Kanadada, Niderlandda, Rusiyada, Türkiyəda rast gəlmək olar. Onlar Məlik-Aslani, Məlik-Aslan kimi təmsil olunurlar.

Soyun tanınmış nümayəndələri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Vikipediyada göstərilməyən soyun tanınmış nümayəndələri:

  1. Abdulla Məlik-Aslanov (1958)
  2. Abdulla bəy Məlik-Aslanov (1878–1950)
  3. Adıl Məlik-Aslanov (1949–2020)
  4. Aliya xanım Məlik-Aslanova (1936–2000)
  5. Xosrov Məlik-Aslanov (1909–1977)
  6. Xuraman xanım Aslanova (1915–1978)
  7. Kərim Aslanov (1929–?)
  8. Mehdi Aslanov (1915–1979)
  9. Məhəmməd bəy Məlik-Aslanov (1877–1960)
  10. Nəcəf bəy Məlik-Aslanov (1816–?)
  11. Şirin bəy Məlik-Aslanov (1803–1863)
  12. Şövkət xanım Aslanova (1912–2005)
  13. Teymur bəy Məlik-Aslanov (1889–1974)

Nəsil şəcərəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Luka
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Məlik Yeqan
(? – 1744)
I Dizaq Məliyi
(1737–1744)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Məlik İsay
(1720–1781)
III Dizaq Məliyi
(1746–1781)
 
 
 
 
Məlik Aram
(? – 1746)
II Dizaq Məliyi
(1744–46)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Səfər bəy,
Qarçıqay bəy
(Bu qol Xristyan Məlik-Yeqanovlar olaraq davam etmişdir)
 
 
Bağdad bəy
(1757–1809)
 
Məlik Bəxtam
 
Bilinməyən 2 qardaşı
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Əlihüseyn bəy,
Baba bəy
(Bu qol Müsəlman Məlik-Yeqanovlar olaraq davam etmişdir)
 
 Məlik Aslan bəy
(1787–1832)
Dizaq mahalının son Məliyi və naibi
(1805–1822)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Məlik-Aslanovlar
davam edir
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  • Фарида Мамедова. К вопросу об албанском (кавказском) этносе. История Азербаиджана по документам и публикациям. — Баку:Элм, 1990. C. 27–33 ISBN 5-8066-0269-9
  • Думин С.В. «Князья Меликовы (Меликишвили)». // Думин С.В., Чиковани С.В. Князья Царства Грузинского./ Дворянские роды Российской империи. Москва, 1998. Т.IV.
  1. 1 2 3 4 "Дизакские мелики Карабаха - непростая история и судьба". (rus.) — Историк Ризван Гусейнов. Oct 20, 2024. CBC TV Азербайджан.
  2. 1 2 3 4 ""Qarabağ məliklərini kim və necə "erməniləşdirdi"..." www.aqreqator.az — 2020-12-15.
  3. 1 2 "О происхождении рода Мелик-Аслановых. Нурлана А.Джаваншир". (rus.) www.udi.az — 17 марта 2012
  4. ↑ "КРАТКИЙ ИСТОРИЧЕCКИЙ ОБЗОР О СЕЛЕ ТУГ ХОДЖАBЕНДCКОГО РАЙОНА АЗЕРБАЙДЖАНА" (PDF). (rus.) — cтp.96–102
  5. ↑ "Ermənilər Tuğ kəndində etnomərkəz yaradır". www.525.az — 23.01.14.
  6. ↑ "Ermənilərin kef və şərab çəkdiyi o məşhur Tuğ kəndindən video - reportaj! İndi ancaq əziyyət çəkirlər". www.youtube.com — Feb 17, 2021.
  7. 1 2 ""Tuğun alban məbədlərində ermənilər öz izlərini qoymağa cəhd ediblər"". www.youtube.com — 22/03/2021.
  8. ↑ "Tarixi ədalət bərpa olundu, onlar Tuğda kilsələrinə qovuşdular - VİDEOREPORTAJ". www.report.az — Apr 20, 2021.
  9. ↑ "Turizm və qonaqpərvərlik tədqiqatları Beynəlxalq jurnal" (PDF). www.atmu.edu.az — 25 aprel 2022. səh. 16-17.
  10. ↑ "Tuğ kəndi: tarix və müasirliyin məkanı". www.respublika-news.az — 20.05.2023.
  11. 1 2 "Албанцы-христиане исторически жили в Карабахе и создали там свою богатую культуру". (rus.) www.nedelia.az — 08 сент.
  12. ↑ "Robert Mobili: "Ermənilər istəyir ki, o ərazi Azərbaycanın olsun" - Müsahibə". www.kulis.az — 18 mart 2022. 22 iyul 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 iyul 2025.
  13. ↑ "Faiq İsmayılov: Tuğ Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Qoruğu". www.azpressmedia.az.
  14. ↑ "QARABAĞNAMƏLƏR" (PDF). www.anl.az — II kitab. Bakı, "Şərq-Qərb", 2006, səh. 128. 7 iyun 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 9 iyun 2025.
  15. ↑ anl.az. "Kürəkçay faciəsi — Qarabağın Rusiya imperiyası tərəfindən faktiki işğalı tarixidir". Uğur. 14 may 2013. 30 aprel 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2018.
  16. 1 2 3 "Физули — забытые страницы истории". 20 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyun 2025. (rus.) — Историк Ризван Гусейнов. May 19, 2025. CBC TV Азербайджан.
  17. ↑ "Məşhur alban sülalələri belə erməniləşdirilib..." www.baki-xeber.com — 07.09.2023.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Məlik-Aslanovlar&oldid=8301504"