Məmməd Məmmədov (pedaqoq)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Məmməd Məmmədov
Məmməd Murtuza bəy oğlu Məmmədov
Məmməd Məmmədov (pedaqoq).JPG
Doğum tarixi: 17 avqust 1917(1917-08-17)
Doğum yeri: Seyidli, Şuşa qəzası
Vəfatı: 15 fevral 1990 (72 yaşında)
Vəfat yeri: Ağdam, Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan

Məmməd Murtuza bəy oğlu Məmmədov (1917-1990) — maarif xadimi, müəllim.[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Çəmənli oymağı və Hatəmxan ağa nəsli.I kitab.Bakı, 2016
Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Veysəlli oymağı və Məhəmmədxan ağa nəsli.I kitab.Bakı, 2016

Məmməd Məmmədov 17 avqust 1917-ci ildə Şuşa qəzasının Seyidli (indiki Ağdamın Seyidli kəndin) kəndində anadan olmuşdur. Məmməd Murtuza bəy oğlu Məmmədov Seyidli oymağında sayılıb seçilən məşhur Məmmədbəyli soyuna mənsubdur. Bu soyun kökü Seyidli oymağının sakinləri ilə qan qohumluğu olan Çəmənli oymağına gedib çıxır. Çəmənli oymağında bu nəsil Hatəmxan ağanın soyu kimi tanınır.

Məmməd Məmmədovun uşaqlığı Seyidli kəndində keçmişdir. O, 1925-1932 illərdə Ağdam 1 saylı istinad məktəbində və 1932-1935 illərdə Ağdam Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda oxumuşdur. 1935-1939 illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun Təbiyyat fakültəsində təhsil almış, oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Məmməd Məmmədov Azərbaycan dili bölməsində oxumasına baxmayaraq, müəllimlərdən çoxu başqa millətlərdən olduğu üçün dövlət imtahanlarını rus dilində müvəffəqiyyətlə verib, qızıl saata layiq görülmüşdür.

Məmməd Məmmədov 15 fevral 1990-cı ildə Ağdamda vəfat etmiş, vəfatı ilə əlaqədar rayon qəzetində geniş nekroloq verilmişdir. [2]

Məmməd Məmmədovun ata-anasının mənsub olduğu nəsillər[redaktə | əsas redaktə]

Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məmməd Məmmədov. Bakı, 2014
Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Hatəmxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məhəmmədxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri.Bakı, 2015

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra bəy nəslinə mənsub olanların əksəriyyətinin soyadındakı bəy sözü ixtisar edilirdi. Yalnız bu halda onlara pasport verilirdi. Buna görə də Murtuza bəyin varislərinin soyadı Məmmədbəyli deyil, Məmmədov olmuşdur. [3]

Məmməd Məmmədovun atası Murtuza bəy 1876-cı ildə Çəmənli oymağında anadan olmuşdur. Onun usaqlıq və gənclik illəri Çəmənli oymağında keçmişdir. Onun atası Məmməd bəy Yusif bəy oğlunun Çəmənlidəki üzüm bağları adla tanımırmış. Murtuza bəy Çəmənli Hatəmxan ağanın kötücəsidir. Hatəmxan ağanın oğlu Nadirqulu bəy XIX əsrin əvvəllərində Çəmənli oymağının yüzbaşısı idi. Nadirqulu bəyin Yusif bəy (1788-1848), Məşədi Hatəmxan bəy (1798 - ?), Kazım bəy (1816 - ?) adlı üç oğlu olmuşdur. [4]

Yusif bəyin həyat yoldaşı Hüsnü xanımdan Nəcəfqulu bəy (1826 - ?), Məmməd bəy (1833 - ?), Həsən bəy (1836 – 1848) adlı üç oğlu olmuşdur. Məmməd Məmmədov Nadirqulu bəyin kötücəsi, Yusif bəyin nəticəsi, Məmməd bəyin nəvəsi, Murtuza bəyin oğludur. [5]

Murtuza bəyin ata nənəsi Hüsnü xanım soy-kök etibarilə Seyidli oymağındandır.

Murtuza bəy Məmməd bəy oğlu Məmmədbəyli zəmanəsinin hörmətli bəylərindən olub,Qarabağda alicənab, xeyirxah insan kimi tanıınmışdır. O, dövrünün geniş torpaqlar sahibi, müdrik el ağsaqqalı sayılmışdır. Murtuza bəyin ÇəmənliSeyidli kəndlərində geniş torpaq sahələri, təsərrüfatı var imiş. Onun Çərikdə də torpaq sahələri var idi. Çərik Seyidlinin əkin və otlaq yerləri idi. Murtuza bəyin Seyidli kəndindəki meyvə bağları adla tanınırmış. Azərbaycan Sovet hakimiyyətinin tərkibinə keçdikdən sonra Murtuza bəyin var-dövləti, torpaqları, meyvə bağları əlindən alınmışdır. Murtuza bəy həyatının sonuna kimi yeni hökuməin təzyiqləri ilə yaşamışdır. Bu hücumlara Murtuza bəyin ürəyi dözməmiş, 28 oktyabr 1939-cu ildə 62 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

Murtuza bəyin anası Pəri xanim Şuşada məşhur olan Qayıbovlar soyundandır. Qayıbovlar soyu kök etibarilə Qarabağdandır. Qayıbovlar daha çox həkimləri ilə tanınmışdır. Murtuza bəyin anası Pəri xanım Qayıbovanın ulu babası Mirzə Məhəmmədəli bəy Nadir şahın hakimiyyəti dövründə onun münşilərindən biri olmuş, İranda baş alıb gedən özbaşınalıqlara görə Qarabağa gələrək Pənahəli xanın yaxın adamı kimi sarayda münşi vəzifəsini tutmuşdur. Mirzə Məhəmmədəli bəyin böyük oğlu Molla Qaib bəy Cavanşir nəslinə mənsub xanımla ailə quraraq ömrünün sonuna kimi Şuşada yaşamışdır.

Pəri xanım Qayıbovanın ulu babaları haqqında bəzi məlumatlar Bəylər Məmmədovun «Natəvanın şair qohumları» (Bakı, 1989) adlı əsərində verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarix Arxivində saxlanılan 1860-cı ildə aparılmış Şuşa şəhər əhalisinin siyahıya alınması sənədindən məlum olur ki, Molla Qaib bəyin oğlu Molla Həsən bəyin Mirzə Məhəmmədəli bəy (1803 - ?), Rəhim bəy (1812 - ?), Mirzə Məhəmmədqulu bəy (1819 – 1852), Dadaş bəy (1831 - ?) adlı oğlanları olmuşdur. Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbov təxminən 1803-cü ildə Şuşada anadan olmuşdur. Müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olan Mirzə Məhəmmədəli bəyin Mirzə Məhəmməd bəy (1833 - ?), Mirzə Əli bəy (1839 - ?), Cəfər bəy (1846 - ?), Həşim bəy (1848 - ?), Mirzə Hüseyn bəy (1852 – 1930), Pəri xanım (? – 1930) adlı övladları olmuşdur. Nəslin soyadı məhz Molla Qaib bəyin adına əsasən Qayıbovlar kimi tanınmışdır. Yenədə Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarix Arxivində saxlanılan Şuşa şəhər əhalisinin 1886-cı il üzrə aparılmış siyahıya alınma sənədindən məlum olur ki, Mirzə Məhəmməd bəy din xadimi, qardaşı Mirzə Əli bəy isə Zəngəzur qəzasının qazisi idi. Murtuza bəyin anası Pəri xanım Qayıbova Mirzə Məhəmmədəli bəyin qızıdır. Mirzə Məhəmməd bəy, Mirzə Əli bəy, Cəfər bəy, Həşim bəy, Peterburq Tibb-Cərrahlıq Akademiyasında təhsil almış, XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində Şuşada doktor Mirzə Hüseyn bəy kimi tanınmış Mirzə Hüseyn bəy Qayıbov Pəri xanımın qardaşları, Murtuza bəyin dayıları olmuşlar. [6]

Məmməd Məmmədovun anası Seyidə xanım Qarabağın ağır seyidlərindən olan Seyid Qara Məhəmməd Seyid Səfi oğlunun nəvəsi, Seyid Həşimin qızıdır.

Seyidə xanımın anası Mələk xanım Seyidli oymağının Qazılı soyundandır. Mələk xanımın deyilənə görə gözəl səsi var imiş. Mələk xanımın atası Məhəmmədalı bəy Qarabağın cəsarətli, qoçaq, qeyrətli övladlarından sayılmışdır. O, Xan qızı Xurşidbanu Natəvanın hörmətini, etibarını qazanmış şəxslərdən idi. Mələk xanım Məhəmmədalı bəyin üçüncü qızıdır. [7]

Əmək fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan Məmməd Məmmədov 1939-1940 illərdə Bərdənin Şirvanlı kənd orta məktəbində tədris hissə müdiri, 1940-1942 illərdə Bərdə şəhər orta məktəbində dərs hissə müdiri, direktor işləmişdir. O, 1943-1945 illərdə Laçın şəhər orta məktəbində dərs hissə müdiri,direktoru, 1945-1947 illərdə Laçın pedaqoji texnikumun direktoru vəzifələrində çalışmışdır.

Məmməd Məmmədov 1947-1952 illərdə Ağdam Dövlət Müəllimlər İnstitutunda kafedra müdiri vəzifəsində işləmişdir. O, eyni zamanda 1949-1951 illərdə Ağdam şəhər 2 saylı orta məktəbdə kimya müəllimi işləmişdir.

Ağdam rayon partiya komitəsinin 1952-ci ilin fevral ayının 10-da keçirilmiş plenumunda Məmməd Məmmədov rayon partiya komitəsinin ikinci katibi seçilmiş, avqust ayının 31-nə kimi bu vəzifədə çalışmışdır. “Lenin yolu” qəzetinin 1952-ci il, 14 fevral tarixli sayında bu barədə məlumat verilmişdir. O, 1952-1954 illərdə Respublika İkiillik Partiya Məktəbində təhsil almış, oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.

Məmməd Məmmədov 1954-1955 illərdə MJS-də katib işlədikdən sonra 1 dekabr 1955-ci ildə yenidən Ağdam Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi seçilmişdir. O, bu vəzifədə 7 dekabr 1957-ci ilə kimi çalışmışdır.

Məmməd Məmmədov 6 iyun 1956-cı ildə Ağdam rayon partiya komitəsinin II katibi kimi Azərbaycan pambıqçılarının nümayəndə heyəti tərkibində on gün müddətində Özbəkistanda olmuşdur. Məmməd Məmmədovun iştirakı ilə nümayəndə heyətinin bu səfəri Azərbaycanın və Özbəkistanın mətbuat səhifələrində işıqlandırılmışdır. “Kommunist” qəzetinin 20 iyun 1956-cı il sayında dərc edilmiş “Qardaş Özbəkistanın pambıq tarlalarında nə gördük” sərlövhəli məqalədə bu səfərdən geniş bəhs edilmişdir.

Məmməd Məmməd Azərbaycan SSR Ağdam Dövlət Müəllimlər İnstitutunda kafedra müdiri vəzifəsində çalışarkən tədqiqatla da məşğul olmuşdur. Lakin sonralar müəyyən səbəblər üzündən elmi fəaliyyətini davam etdirə bilməmişdir. Məmməd Məmmədov 1957 ildən həyatının sonuna kimi müəllimlik peşəsinə üstünlük vermiş, kimya, biologiya fənnini tədris etmişdir.

Məmməd Məmmədovun ixtisaslı kadrların hazırlanmasında xidmətləri böyükdür. Onun dərs dediyi şagirdlər arasında müxtəlif peşə sahibləri - elmlər namizədləri, elmlər doktorları vardır. Məmməd Məmmədov SSRİ-nin müxtəlif medalları ilə təltif olunmuş, 18 dekabr 1974-cü ildə “Qabaqcıl maarif xadimi” döş nişanına, 13 aprel 1983-cü ildə “Baş müəllim” adına layiq görülmüşdür. O, uzun illər Azərbaycan “Bilik” cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.[8]

Məmməd Məmmədov Ağdam rayon partiya komitəsinin II katibi işlədiyi illərdə Papravənd və Seyidli seçki dairələrində iki dəfə Ağdam rayon zəhmətkeş deputatları Sovetinə deputat seçilmişdir.

Orxan Zakiroğlunun (Baharlı) “Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri” (Sabah, 2001), "Murtuza bəy ocağı (sələfləri, xələfləri)" (Bakı, 2015), "Hatəmxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri" (Bakı, 2015), "Məhəmmədxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri" (Bakı, 2015), "Çəmənli oymağı və Hatəmxan ağa nəsli" (I kitab, Bakı, 2016), "Veysəlli oymağı və Məhəmmədxan ağa nəsli" (I kitab, Bakı, 2016) əsərlərində Məmməd Məmmədovun həyatı və pedaqoji fəaliyyəti haqqında geniş məlumat verilmiş, "Məmməd Məmmədov (Soykökü, həyatı və fəaliyyəti)" (Bakı, 2014) adlı kitabında tanınmış maarif xadiminin soykökü, həyatı və fəaliyyəti araşdırılmış, Azərbaycan tarixində əhəmiyyətli rol oynamış sələflərindən söhbət açılmış, onu yaxından tanıyanların xatirələri verilmişdir.

Məmməd Məmmədov AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədovun dayısıdır.

Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Məmməd Məmmədovun nəvəsidir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001
  2. Sərdar Mehdiyev. “Ölüm sevinməsin qoy!”. “Ağdam” qəzeti, 20 fevral 1990-cı il
  3. Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Məmmədbəyli nəslinin müdrik el ağsaqqalı. "Bütöv Azərbaycan qəzeti", 4-10 iyul 2012-ci il
  4. Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məmmədbəyli nəslinin müdrik el ağsaqqalı."Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 4-10 iyul 2012-ci il
  5. Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Məmmədbəyli nəslinin müdrik el ağsaqqalı. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 4-10 iyul 2012-ci il
  6. Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Məmmədbəyli nəslinin müdrik el ağsaqqalı. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 4-10 iyul 2012-ci il
  7. Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının nəsilləri və görkəmli övladları. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5-11 dekabr, 2012-ci il № 42(174)
  8. Sərdar Mehdiyev. “Ölüm sevinməsin qoy!”. “Ağdam” qəzeti, 20 fevral 1990-cı il

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Sərdar Mehdiyev. “Ölüm sevinməsin qoy!”. “Ağdam” qəzeti, 20 fevral 1990-cı il
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdamın adlı-sanlı pedaqoqları, alimləri. Bakı, Sabah, 2001
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Məmməd Məmmədov (Soykökü, həyatı və fəaliyyəti). Bakı, 2014
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Murtuza bəy ocağı. Bakı, 2015
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Hatəmxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məhəmmədxan ağa nəslinin tarixi şəxsiyyətləri. Bakı, 2015
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Çəmənli oymağı və Hatəmxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Veysəlli oymağı və Məhəmmədxan ağa nəsli. I kitab. Bakı, 2016
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Ağdam şəhər 1 nömrəli orta məktəbin tarixi (1883-1993). I kitab. Bakı, 2016
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Məmmədbəyli nəslinin müdrik el ağsaqqalı. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 4-10 iyul 2012-ci il
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Soykökü ilə fəxr edən müəllim. "Təzadlar" qəzeti, 07 may 2013-cü il, № 46 (1783)
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Seyidli oymağının nəsilləri və görkəmli övladları. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5-11 dekabr, 2012-ci il № 42(174)
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Çəmənli oymağının Hatəmxan ağa nəsli. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 26-30 sentyabr, 2012-ci il.№33 (165)
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Çəmənli Hatəmxan ağa nəslinin tanınmış övladları. "Yeniləşən Azərbaycan" qəzeti, 17-25 aprel 2013-cü il, № 14 (124)
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı).Qayıbovlar nəslinin tanınmış həkim övladı. "Bütöv Azərbaycan" qəzeti, 5-11 sentyabr 2012-ci il. №30 (162)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]