Mənsur Əli

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Mənsur Əli ya da tam adıyla əl-Mənsur Nurəddin Əli bin Aybəg (Arapça: المنصور نور الدين علي بن أيبك ) (d. təx. 1244 - ö. ? ) MisirSuriyada 1257-1259 dönəmində hökm sürmüş ikinci Qıpçaq Türk əsilli Bəhrilər sülaləsindən Məmlük sultanıdır. Atası Aybəgin xanımı Şəcərəddürrün hiyləsi nəticəsi öldürülmesindən sonra 13 yaşındaykən taxta çıxmış və naib atabəyi olan Seyfəddin Qotaz tərəfindən taxtdan endirilmişdir.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Atası Əmir Aybegin birinci xanımı olan "Umm Əli" adlı bir qadın anası olmaqdadır. Atası Sultanə Şəcərəddürr ilə evlənib ilk Məmlüklər sultanı olduqdan sonra Şəcərəddürrün qısqanclığı səbəbi ilə ilk xanımından boşanmışdı.[1]

Atası Sultan Müizziddin Aybəgin 1257-ci ildə bir hiylə ilə hamamda ikən öldürülməsi ilə atasının kölələri olan və onun adıyla anılan "Müizziyə Məmlüklüləri" qıliği və onların başı olan Qotaz ağırlığını qoyaraq Mənsur Əli taxta çıxardılmışdır. Mənsur Əli taxta çıxdığında 13 yaşında bulunmaqdaydı. Amma gerçək iqtidar gücü atabəy olan Seyfəddin Qotazın əlindəydi. Atasına hiylə quran Muizziddin Aybegin xanımı Şecer-üd-Dürr Seyfəddin Qotazın tövsiyəsi və gayretleri ile tutuklandı. Şecer-üd-Dürr'un xidmətçileri işkence yapılınca Sultan Muizziddin Aybegi öldürme suçlarını etiraf etdilər. Şecer-üd-Dürr də Seyfəddin Qotazın Muizziye Memlukluları kliği tarafından öldürülmek istendi. Amma Salihiye Memlukluları kliği onu qorudu və Şecer-üd-Dürr Qahirə qalasında Kamil bin Adil zamanında yaptırılmış olan Kızıl Kulede tutuklanmaya alındı.[2]

Annesi "Umm Ali" tahriki genç sultan Mansur Ali'nin annesine babasının ölümünün öcünü almak için söz verdiği kabul edilmektedir. Bu söze dayanarak cenç sultanın annesi ve ölü Sultan Aybeg'in boşamış olduğu karısı Umm Ali ve köleleri Şecer-üd-Dürr'u Kızıl Kule'den çıkarttılar. Ellerinde sopalar ve kırbaçlarla çıplak olarak eski Malike'yi döverek öldürdüler. Ertesi gün dövülüp öldürülmüş Şecere-üd-Dürr'ün çıplak cesedi Kahire kalesi yakınlarında bir hendekte bulundu.[3] Sultan Muizziddin Aybeg'in ölümüne sebep olan hizmetçi Muhsin El-Corgi ve 40 hizmetçi de idam edildi.[4]

Kasım 1257 ile Nisan 1258 döneminde (şimdi İordaniyada bulunan) Karak kalesini eline geçiren Əyyubilər hanedanından Melik el-Migith'in tekrar Eyübi devletini geri getirmek için Mısır'a hücumlara başladı. Bu hücumlarında Sultan Aybeg'in hükümdarlığı sırasında Bahri Memlüklerin lideri olan "Fariseddin Aktay"'ın öldürülmesi dolayısıyla Suriye kaçan ve sonra Karak'a keçen Bahri Memluklular da (bunlar arasında sonradan Memluk Sultanı olacak Baybars ve Kalavun da) bulunmaktaydı. Ayrıca Moğol istilasından sonra Mezepotamya'dan kaçan Saher zur Kürt'leri de Melik el-Migith'in hücumlarını desteklemekteydi. Tarihçi El-Makrizi'nin bildirdiğine göre Şehrzuriye Kürt'lerinin taraf değiştirmeleri dolayısıyla Seyfeddin Kutuz komutasındaki Memluklüler ordusu bu hücumları durdurmayı başardı.[5]

Şubat 1256'da Hülaku xan komutasındaki Monqol ordusu Bağdadı mühasirə etdi; şehri aldıktan sonra yakıp yıkıp talan etti. Monqollar Abbası Halifesi Mustasım Billahı da öldürdüler. Moğol ordusu somra Suriye üzerine doğru yürümeye başladı. Suriye'de hükümette bulunan Eyyubiler Sultanı Nasır Yusuf "Hülagû Han"'dan çok tehdit edici bir mesaj aldı. Nasır Yusef hemen Mısır'a mektup yazarak Mısır'dan acil destek istedi.

Memlüklular devletinin gerçek idarecileri olan Atabek Kutuz ve memluklüleri alarma geçtiler. Seyfəddin Qotaz bütün Memluklu emirlerini acil bir toplantıya çağırdı. 15 yaşında olan Sultan Mansur Ali'nin sarayında yapılan bu toplantıda Seyfeddin Kutuz durumun çok ciddi olduğunu ve Misirın Monqollara karşı direnebilecek yetenekli ve güçlü bir Sultan'ın hükümdarlığı altında olması gereğine işarət etdi. 12 noyabr 1259 günü bu toplantıda Sultan Mansur Ali'nin tahtan indirilmesi ve yerine Seyfəddin Qotazın Memluklu Sultanı olmasına karar verildi. Seyfəddin Qotaz Monqolların mağlup edildikten sonra emirlerin diğer bir kişiyi de Memluklu Sultanı seçebileceklerini kabul etti.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Əl-Məkrizi, (1996) al-Mawaiz wa al-'i'tibar bi dhikr al-khitat wa al-'athar, Kahire:Matabat aladab, İŞBN 977-241-175-X. Cilt 1 say.500  (ərəb.)
  2. El-Makrizi, Cilt.1/say.495.
  3. El-Makrizi, cilt.1/say.494 ve İbni Taghri, cilt:6/say.102-273 )
  4. El-Makrizi, Cilt:1/say.494
  5. El-Makrizi Cilt 1/say.500}}

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Türk Ansiklopedisi, Memlükler (Mısır) maddesi
  • Clot, André
    • (çev. Turhan Ilgaz) (2005), Kölelerin İmparatorluğu Memlüklerin Mısır'ı, İstanbul:Epsilon Yayınları ISBN 975-331-772-7.
    • (2009) L'Égypte des Mamelouks 1250-1517. L'empire des esclaves, Paris:Perrin ISBN 978-2-262-03045-2  (fr.)
  • El-Makrizi, (1996) Al-Mawaiz wa al-'i'tibar bi dhikr al-khitat wa al-'athar, Kahire:Matabat aladab, ISBN 977-241-175-X.  (ərəb.)

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]