Mərmər cürə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mərmər cürə
Marbled.teal.arp.600pix.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinif: Quşlar
Dəstə: Qazkimilər
Fəsilə: Ördəklər
Triba: Anatini
Cins: Mərmər cürə
Növ: Mərmər cürə
Elmi adı
Marmaronetta angustirostris Menetries, 1832
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 VU.svg en:Vulnerable species
Həssas növlər
Vulnerable (IUCN 3.1)

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
şəkil

ÜTMS 553925
MBMM 75875

Mərmər cürə (lat. Marmaronetta angustirostris) — Ördəklər fəsiləsinin (Anatidae) tribasına aid quş növü.

Azərbaycan poçt markası, 2013
  • Status. Seyrək qışlayan, daha az miqdarda yuvalayan və sayı azalmaqda olan növdür.
  • Yayılması. Qışda Kür vadisində və Lənkəran ovalığında təsadüf edilir, amma təkcə Ağgöldə və Sarısuda yuvalayır.
  • Yaşayış yeri. Çoxalma dövründə qamış cəngəlliyi olan şirin və şoran göllərdəki xırda adacıqlarda yaşayır. Köçərkən olduğu və qışladığı rayonlarda təbii və süni göllərdə təsadüf edilir.
  • Təbiətdə sayı. 1993-cü il yaz-yay hesablamaları üzrə Sarısu və Ağgöl göllərinin hər birində yuvalayan quşların sayı 200 fərd olub. 1995-ci ilin əvvəlində Qızılağac qoruğunun Lopatin və Akuşa postları arasındakı su hövzələri üzrə çay ördəklərinin toplantılarında 54 mərmər cürə qeydə alınmışdır.
  • Çoxalması. May ayında yumurtlayır, yuvasında 7-9 yumurta olur, cücələrə iyunda təsadüf edilir.
  • Sayının dəyişilmə səbəbləri. Yuvaladığı yerlərin azalması və ovçuların bu quşu başqa ördəklərlə səhv salıb ovlaması onun sayını azaldır.
  • Qorunması üçün zəruri tədbirlər. Sayını dəqiq öyrənmək; yuvaladığı konkret yerləri müəyyən edib nəzarət altına almaq; ovçular arasında növün qorunmasını geniş izah etmək lazımdır.

Kateqoriya və statusu[redaktə | əsas redaktə]

(III-VU). Həssas, sayı azalmaqda olan növdür.

Qısa təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Bədəninin ümumi rəngi bozdur, üzərində açıq rəngli dəyirmi ləkələr və naxışlar vardır. Erkəyin başında kəkil var.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Avropa və Asiyada yayılıb. Azərbaycanda Kür-Araz və Lənkəran ovalıqlarının su hövzələrində, Xəzərin sahillərində, Araz dəryaçasında məskunlaşır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Qamış və qarğılıqlarla zəngin olan subasarlar və göllərdə yaşayır. Alxovka, Cil, Kələdəhnə, Qarasu, Şilyan, Sor-Sor və digər göllərin qurudulması nəticəsində yaşayış yerləri kəskin azalıb. Gündüz fəal olur. Azərbaycanda yuvalayan, ötüb keçən və qeyri–müntəzəm qışlayan populyasiyaları var. Həşərat sürfələri, molyusk, bitki toxumları və vegetativ hissələri ilə qidalanır. Aprelin ortalarında cütlərə ayrılırlar. Xırda adalarda və qarğı topaları arasında, su keçidləri çox olan dayaz yerlərdə yuva tikir. 7-12 yumurta verir.

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda əsas qışlaq yerləri Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, yuvalama yerləri isə Ağgöl Milli Parkıdır. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunda qışda 2004-cü ildə 680, 2005-ci ildə 420, 2006-cı ildə 200 fərdi qeyd edilmişdir. Reproduksiya dövründə Ağgöldə 1961-1964-cü illərdə hər il 50-60, 1998-ci ildə 45, 2005-ci ildə 10 cütü qeyd edilib. Digər su hövzələrində həm qışda, həm də reproduksiya dövründə tək-tək hallarda rast gəlinir.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Reproduksiya dövründə yayıldığı hövzələrdə suyun səviyyəsi aşağı düşür və ördəyə zərər verir. Yuva yerlərinə çaqqal, tülkü və s. yırtıcılar asanlıqla daxil olaraq yuvaları dağıdır.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Ovlanması qadağan edilib. Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu, Şirvan və Ağgöl Milli Parkları, su-bataqlıq sahələrində yasaqlıqlar sayına müsbət təsir edir. Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, Azərbaycanın və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Qırmızı kitablarına, Bern, Bonn, Ramsar konvensiyalarınavə AEWA sazişinə daxil edilib.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Yenikənd subasarına və Sarısu gölünə qoruq statusunun verilməsi, növün qorunmasının geniş təbliği vacibdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Məlumat mənbələri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Виноградов В.В. Биологические ресурсы водно-болотных охотничьих угодий Мильской степи, их производительность и перспективы хозяйственного использования // Труды заповедников Азербайджана. вып. 2. М.Л., 1967, с. 72-74;
  2. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. “Çaşıoğlu”, 2005, s. 99-100;
  3. Talıbov T.H. Mərmər cürə-Marmaronetta angustirostris Men. // Naxçıvan Muxtar Respublikasının Qırmızı kitabı. Cild 1. Naxçıvan, “Əcəmi”, 2006, s. 78.
  4. Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ı (II nəşr). Quşlar bölməsi.